polska

ÔÇ×Czterysta lat polskiej diaspory na SyberiiÔÇŁ, tak zatytu┼éowa┼é swoje dzie┼éo dr Antoni Kuczy┼äski, profesor Uniwersytetu Wroc┼éawskiego. Tragiczne losy narodu polskiego si─Ögaj─ů bardzo g┼é─Öboko w histori─Ö kontakt├│w polsko-rosyjskich.

Polonia jakucka

Pierwsi Polacy pojawili si─Ö na Syberii (byli oni jednocze┼Ťnie odkrywcami Jakuckiego Kraju) ju┼╝ na pocz─ůtku XVII w. Byli nimi polscy je┼äcy wojenni, kt├│rych wcielano do kozackich oddzia┼é├│w i posy┼éano na Syberi─Ö.
Przez ca┼é─ů histori─Ö polskich zwi─ůzk├│w z Syberi─ů odbywa┼éa si─Ö sta┼éa wymiana pokole┼ä zes┼éa┼äczych. Konfederaci barscy spotykali tam swoich poprzednik├│w z wojen polsko-rosyjskich. Powsta┼äc├│w ko┼Ťciuszkowskich witali barszczanie. Zes┼éa┼äcy z czas├│w nocy listopadowej widywali tam ÔÇ×starych ju┼╝ mocnoÔÇŁ ┼╝o┼énierzy Naczelnika Ko┼Ťciuszki i ┼╝o┼énierzy napoleo┼äskich. Liczna fala zes┼éa┼äc├│w z okresu powstania styczniowego widzia┼éa natomiast na Syberii Polak├│w, kt├│rzy w r├│┼╝nych okresach zostali zawleczeni na katorg─Ö, na osiedlenie i s┼éu┼╝b─Ö w fortecznych batalionach, ale nierzadko ju┼╝ tylko ich groby. W latach p├│┼║niejszych by┼éo podobnie, cho─ç r├│┼╝ne dekrety amnestyjne w┼éadz carskich stworzy┼éy wielu zes┼éa┼äcom warunki powrotu. Najcz─Ö┼Ťciej te┼╝ wracali oni do swych bliskich w kraju. Byli jednak i tacy, kt├│rzy zbiegiem r├│┼╝nych okoliczno┼Ťci pozostali na zawsze na Sybirze.

Wreszcie okres lat trzydziestych i czterdziestych naszego stulecia zapisa┼é si─Ö w dziejach polsko-syberyjskich najtragiczniejszymi wydarzeniami. By┼éy to istne przesiedliny narodu w imi─Ö ideologii niszczenia Polak├│w, polskiej pa┼ästwowo┼Ťci i kultury. Tylko na terytorium Republiki Jakuckiej znajdowa┼éo si─Ö 108 ┼éagr├│w.

W takim kontek┼Ťcie historycznym powsta┼éo pod koniec 1995 roku w Jakucku Polskie Stowarzyszenie ÔÇ×PoloniaÔÇŁ, zorganizowane i zarejestrowane przez pani─ů Walentyn─Ö Szyma┼äsk─ů. Jej rodzice zostali zes┼éani do Kazachstanu w 1936 roku z okolic Kamienia Podolskiego. Pani Walentyna jest Polk─ů, kt├│ra nawet w trudnych czasach, kiedy by┼éa represjonowana, nie ba┼éa si─Ö wpisa─ç do dowodu osobistego swojej polskiej narodowo┼Ťci. Po wyj┼Ťciu za m─ů┼╝ wyjecha┼éa wraz z m─Ö┼╝em do Jakucji i mieszka tu od ponad trzydziestu lat. Jest w Jakucku osob─ů znan─ů i szanowan─ů. Przez wiele lat pracowa┼éa jako inspektor handlowy i je┼║dzi┼éa po ca┼éej Jakucji, spotykaj─ůc Jakut├│w z polskimi nazwiskami. Gdy okaza┼éo si─Ö to ju┼╝ mo┼╝liwe, zarejestrowa┼éa Polskie Stowarzyszenie, kt├│rego do dzisiejszego dnia jest przewodnicz─ůc─ů.

Od samego pocz─ůtku mam zaszczyt wsp├│┼épracowa─ç z pani─ů Walentyn─ů. Kiedy┼Ť widzia┼éem strach w oczach i trz─Ös─ůce si─Ö r─Öce jakuckich Polak├│w, gdy zaczynali┼Ťmy m├│wi─ç o Polsce i jej historii. Przez cztery lata przewodnicz─ůca Polonii Republiki Sacha (Jakucja) w porywie entuzjazmu i patriotyzmu wykona┼éa ogromn─ů prac─Ö na rzecz Polak├│w w Jakucji i szacunku mi─Ödzy narodami, na gruzach caratu i komunizmu zacz─Ö┼éa odradza─ç w┼Ťr├│d Polak├│w to┼╝samo┼Ť─ç narodow─ů.

W Salezja┼äskim Centrum M┼éodzie┼╝owym w Jakucku, gdzie znajduje si─Ö dom ksi─Ö┼╝y salezjan├│w i kaplica katolicka, zosta┼éo otwarte 24 stycznia 1998 r. Centrum Kultury Polskiej, w kt├│rym regularnie odbywaj─ů si─Ö spotkania Polonii i nauka j─Özyka polskiego dla dzieci i doros┼éych. Polskie Stowarzyszenie aktywnie uczestniczy w spo┼éecznym i kulturalnym ┼╝yciu Republiki Sacha (Jakucja). Wsp├│┼épracuje z Akademi─ů Nauk, Jakuckim Uniwersytetem, Zwi─ůzkiem Literat├│w Jakucji, Ministerstwem Narod├│w P├│┼énocy i Federalnych Kontakt├│w oraz innymi kulturalno-narodowymi stowarzyszeniami. Polonia wchodzi r├│wnie┼╝ w ska┼éd Zjazdu Narod├│w P├│┼énocy.

Jednym z pierwszych wielkich przedsi─Öwzi─Ö─ç przewodnicz─ůcej jakuckiej Polonii by┼éa konferencja naukowa ÔÇ×Polacy w JakucjiÔÇŁ, zorganizowana 19 wrze┼Ťnia 1997 roku przy wsp├│┼épracy Instytutu Humanistyki Jakuckiej Akademii Nauk. Rok p├│┼║niej, 11 listopada, dok┼éadnie w 80 rocznic─Ö odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci przez Polsk─Ö, odby┼éa si─Ö ÔÇô przy udziale ┼Ťrodowisk naukowych, w┼éadz miejskich i przedstawicieli r├│┼╝nych wsp├│lnot narodowych Jakucji ÔÇô prezentacja ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Polacy w JakucjiÔÇŁ. Wtedy te┼╝ zapad┼éa decyzja o zorganizowaniu w 1999 roku mi─Ödzynarodowej konferencji naukowej po┼Ťwi─Öconej Polakom na Syberii, ze szczeg├│lnym uwzgl─Ödnieniem Jakucji.

Tematy konferencji obejmowa┼éy m.in. dzieje Polak├│w, urz─Ödnik├│w, dzia┼éaczy kultury i medycyny na Syberii i w Jakucji; wojn─Ö domow─ů na Syberii i udzia┼é w niej Polak├│w; dzia┼éalno┼Ť─ç Stowarzyszenia ÔÇ×PoloniaÔÇŁ w latach 20-tych; los je┼äc├│w i represjonowanych Polak├│w za socjalistycznej w┼éadzy; ekonomik─Ö Syberii oraz p├│┼énocno-wschodniej cz─Ö┼Ťci kraju; potomk├│w Polak├│w i wsp├│┼éczesno┼Ť─ç; dzieje ko┼Ťcio┼éa katolickiego na Syberii i w Jakucji; literacko-artystyczne kontakty w historii i wsp├│┼écze┼Ťnie; uczestnictwo Sybirak├│w i Jakut├│w w wyzwoleniu Polski w czasie II wojny ┼Ťwiatowej. Konferencja odby┼éa si─Ö 24 i 25 czerwca 1999 roku. Organizatorami konferencji by┼éa Akademia Republiki Sacha (Jakucja), Instytut Bada┼ä Humanistycznych, Ministerstwo Narod├│w i Federalnych Kontakt├│w Republiki Sacha (Jakucja) oraz Polskie Spo┼éeczne Zjednoczenie ÔÇ×PoloniaÔÇŁ.

ÔÇ×Rosja i Polska: historyczno-kulturalne kontakty (syberyjski fenomen)ÔÇŁ, tak by┼éa zatytu┼éowana konferencja, na kt├│r─ů przyjecha┼éo 122 uczonych i wielu go┼Ťci z Polski, Japonii i Rosji. Spotkanie zaszczycili swoj─ů obecno┼Ťci─ů przedstawiciele najwy┼╝szych w┼éadz Republiki. Po konferencji zosta┼é wmurowany kamie┼ä w─Ögielny pod pomnik po┼Ťwi─Öcony polskim zes┼éa┼äcom, kt├│ry prawdopodobnie zostanie po┼Ťwi─Öcony w 2000 roku. W maju 2000 roku odby┼éy si─Ö na Uniwersytecie Warszawskim Dni Kultury Jakucji.

Ta kilkuletnia dzia┼éalno┼Ť─ç jakuckiej Polonii to przede wszystkim zas┼éuga przewodnicz─ůcej Walentyny Szyma┼äskiej, kt├│rej praca zosta┼éa zauwa┼╝ona i oceniona w Polsce przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Andrzeja Zakrzewskiego. Pani Walentyna zosta┼éa odznaczona medalem Zas┼éu┼╝onej dla Kultury Polskiej.

Dzia┼éalno┼Ť─ç Polonii jest umacniana modlitewnie. W ka┼╝d─ů niedziel─Ö jest odprawiana msza ┼Ťw. w intencji Ojczyzny i wszystkich Polak├│w oraz o przyja┼║┼ä mi─Ödzy narodami. Wierzymy, ┼╝e Pan B├│g wys┼éuchuje naszych modlitw, a rozwijaj─ůca si─Ö dzia┼éalno┼Ť─ç Polonii jest tego najlepszym dowodem.

ks. Witold Bajor
salezjanin