150-lecie Przemys艂u Naftowego – nowe spojrzenie na dawne dokumenty

kopalnictwozeh2

Niemal wszystkie publikacje krajowe podaj膮 do publicznej wiadomo艣ci informacje o polskim farmaceucie Ignacym 艁ukasiewiczu kt贸ry utworzy艂 krajowy przemys艂 naftowy. Poczytna prasa, radio i telewizja, plac贸wki kulturalno-o艣wiatowe w tym tak偶e muzea, literatura, dostarczaj膮 nam wiele niesprawdzonych wiadomo艣ci, tworz膮c przy tym mit o ojcu wynalazcy, tw贸rcy, a nawet odkrywcy. Od wielu lat da si臋 s艂ysze膰 co raz to cz臋stsze g艂osy i偶 sw贸j wynalazek nafty – I. 艁ukasiewicz opatentowa艂 w Austriackim Urz臋dzie Patentowym we Wiedniu w 1853 r. Na bazie tej informacji sformu艂owano dalsze sukcesy zawodowe.

Tymczasem wystarczy艂o si臋gn膮膰 do materia艂贸w 藕r贸d艂owych aby sprawdzi膰 te czasami niejednoznacznie brzmi膮ce osi膮gni臋cia. Okaza艂o si臋, i偶 jedynym posiadaczem przywilej贸w przer贸bki ropy naftowej by艂 Jan Zeh. A oto tre艣膰 pisma przytoczona w wiarygodnym t艂umaczeniu:

W za艂膮czeniu przesy艂amy panu kopie 2 przywilej贸w dla Johanna Zeha, kt贸re znajduj膮 si臋 w naszej bibliotece. Je偶eli chodzi o jedyny przywilej dla Johanna Zeha i Ignacego 艁ukasiewicza to mo偶emy Panu przes艂a膰 jedynie kopie z wykazu przywilej贸w. Samym dokumentem przywileju jednak nie dysponujemy. Je偶eli chodzi o Pana pytanie w sprawie r贸偶nicy pomi臋dzy patentami a przywilejami, to nie mogli艣my w naszej dokumentacji znale藕膰 偶adnych dok艂adnych wskaz贸wek. Austriacki dokument patentowy nr 1 pochodzi z roku 1899. Od tego roku istnieje r贸wnie偶 austriacki Urz膮d Patentowy. Wcze艣niej u偶ywano okre艣lenia 鈥瀙rzywilej鈥.

A oto zeskanowane orygina艂y przywilej贸w:

kopalnictwozeh1

oraz ich t艂umaczenie na j臋zyk polski:

Str.40 poz. 399 Zeh Jan i Ignacy 艁ukasiewicz*

WYNALAZEK WYTWARZANIA 艢WIEC PARAFINOWYCH Z WOSKU ZIEMNEGO / BITUMINY/ I JEGO R脫呕NYCH ODMIAN. 23.XI.1853 WA呕NO艢膯 1 ROK TAJNE

Str.40 poz. 400 Zeh Jan* /prosz臋 zwr贸ci膰 uwag臋 na to i偶 w przywileju tym wyst臋puje tylko jedno nazwisko/

WYNALAZEK TAKIEJ REKTYFIKACJI NATURALNEGO OLEJU SKALNEGO NA DRODZE CHEMICZNEJ, ABY M脫G艁 BY膯 ON BEZPO艢REDNIO WYKORZYSTANY DO CEL脫W TECHNICZNYCH. 2.XII.1853 WA呕NO艢膯 2 LATA TAJNE

3. Str. 102 poz.640 Zeh Jan*

WYNALAZEK METODY WYTWARZANIA TANICH I DOBRYCH SMAR脫W DO WOZ脫W I MASZYN ZWANYCH 鈥 T艁USZCZEM SKALNYM鈥. 9.XI.1856 WA呕NO艢膯 1 ROK TAJNE

4. Str.105 poz. 356 Zeh Jan* Przed艂u偶enie wa偶no艣ci przywileju.

Tre艣膰 jak w poz. 400
PRZED艁U呕ENIE 4 LATA TAJNE

Z wy偶ej przytoczonych dokument贸w jednoznacznie wynika i偶 jedynym w艂a艣cicielem przywileju uprawniaj膮cego do przetwarzania oleju ziemnego na obszarze C i K Austrow臋gier do 23.XII. 1859 r. by艂 Jan Zeh.

Nasuwa si臋 zatem pytanie dlaczego Jan Zeh nie przed艂u偶a艂 przywileju. Ot贸偶 dn. 12.02.1858 r. w wypadku p艂on膮cego sklepu z produktami ropnymi; g艂贸wnie naft膮, pochodz膮cymi z w艂asnej rafinerii – zgin臋艂y dwie m艂ode osoby. By艂y nimi 偶ona J. Zeha i jej siostra. Opr贸cz nich w po偶arze zgin臋艂y jeszcze dwie inne osoby. Ten fakt spowodowa艂 wycofanie si臋 J. Zeha z dalszej dzia艂alno艣ci na niwie naftowej. Miejsce tej tragedii we Lwowie nazwano 鈥瀙lacem spalonych鈥.

Dopiero po wyga艣ni臋ciu przywileju tj. po 23.XII.1859 r. zaistnia艂a formalna mo偶liwo艣膰 przetwarzania ropy naftowej. Zasadne wi臋c wydaj膮 si臋 twierdzenia tych, kt贸rzy pocz膮tki dzia艂alno艣ci I. 艁ukasiewicza widz膮 w za艂o偶eniu sp贸艂ki naftowej wraz z K. Klobass膮 i T. Trzecieskim w roku 1861.

Brak bada艅 naukowych tycz膮cych si臋 pocz膮tk贸w przemys艂u naftowego powoduje ci膮g艂e tworzenie nowych nieuzasadnionych manipulacji i przek艂ama艅 historii. W wyniku takich dzia艂a艅 powstaj膮 mity kt贸re przenoszone s膮 do literatury, a nawet podr臋cznik贸w szkolnych.

Stosownie do wy偶ej ukazanych dokument贸w przyk艂adem ewidentnego przek艂amania mo偶e by膰 niedawno wydany i nagrodzony pi臋kny album 鈥濿 kr臋gu 艣wiat艂a lampy naftowej鈥 gdzie na str. 34 ukazany jest dokument przywilej贸w, a tu偶 pod nim t艂umaczenie w j臋zyku polskim. Por贸wnuj膮c obydwa teksty /poz. 400/ z 艂atwo艣ci膮 stwierdzimy i偶 w j. polskim dodane zosta艂y s艂owa i Magister Farmacji Ignaz 艁ukasiewicz. R贸wnie偶 w innych publikacjach mo偶na spotka膰 podobn膮 interpretacj臋 tworzenia nieprawdy. Zachodzi wi臋c pytanie dlaczego kto艣 publikuje i przeinacza ewidentne fakty?

Dodanie przytoczonych s艂贸w pozwala, na bazie manipulacji przypisywa膰 danej osobie czyny niedokonane przez ni膮, a tak偶e tworzy膰 鈥瀗ow膮 histori臋鈥 .

W oparciu o Nowoczesn膮 Encyklopedi臋 Ilustrowan膮 M*Arcta z 1938 r. wyja艣nijmy znaczenie s艂贸w patent i przywilej.

PATENT – prawo wy艂膮cznego korzystania z wynalazku w spos贸b przemys艂owy i handlowy ( wytwarzanie, puszczanie do obrotu, sprzedawanie u偶ywanie) rozci膮ga si臋 na obszar ca艂ego pa艅stwa, trwa lat 15 od udzielenia; zasady naukowe i odkrycia nie podlegaj膮 patentowi; wykluczone s膮 wynalazki sprzeczne z dobrymi obyczajami. Podstaw膮 zarejestrowania jest zg艂oszenie…..

PRZYWILEJ – /艂ac.privilegium/ – uprawnienie; dokument nadaj膮cy korzy艣ci….

Zapraszam Szanownych Czytelnik贸w do dyskusji. Mo偶e razem uda nam si臋 ustali膰 budz膮ce kontrowersje fakty i sprostowa膰 niekt贸re przek艂amania, jak chocia偶by spraw臋 lampy naftowej. Nast臋pn膮 cz臋艣膰 podam do wiadomo艣ci w m-cu wrze艣niu br.

Jerzy Malinowski
Wietrzno, 3.07.2003

——————————-
* Przy ka偶dym nazwisku zapis: magister farmacji 鈥 Lw贸w