k─Ösek

W atmosferze rado┼Ťci z odzyskania przed 100 laty przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci ÔÇô zapomina si─Ö o ca┼éych pokoleniach Polek i Polak├│w, kt├│re odchodzi┼éy z tego ┼Ťwiata w przekonaniu straszliwej losowej krzywdy. Umierali bowiem oni, one, w ┼Ťwiadomo┼Ťci, ┼╝e przysz┼éo im ┼╝y─ç w piekle, stworzonym przez nieludzkie systemy. Opuszczali ten ziemski pad├│┼é, odarci z nadziei, godno┼Ťci, maj─ůtku, wypracowanego przez przodk├│w. Szukaj─ůc zatem ┼Ťlad├│w Niepodleg┼éej ÔÇô najbardziej wymowne ÔÇô znajdziemy nie tylko na polach bitew, kt├│re z ich uczestnik├│w robi─ů bohater├│w, ozdobionych wawrzynami chwa┼éy, ale te┼╝ odci┼Ťni─Ötych w ┼╝yciorysach tych, kt├│rzy o Wolnej Polsce ┼Ťnili, marzyli, ale jej nie doczekaliÔÇŽ

Wadowice

Po wojnie wyp─Ödzeni z Kres├│w zamieszkali┼Ťmy w Wadowicach, pocz─ůtkowo przy ul. Zatorskiej w domu, w kt├│rym wcze┼Ťniej mieszka┼é ┼Ťw. Rafa┼é – J├│zef Kalinowski, a potem przy ul. Trybunalskiej nr 10.

k─ÖsekBy┼éa to jednopi─Ötrowa, wielorodzinna kamienica, s─ůsiaduj─ůca z murem wi─Özienia i usytuowan─ů na nim stra┼╝nicz─ů wie┼╝yczk─ů.

k─ÖsekMur ci─ůgn─ů┼é si─Ö jakie┼Ť 50m i ┼é─ůczy┼é si─Ö z gmachem s─ůdu, poni┼╝ej kt├│rego, przycupn─Ö┼éa, okolona krzewami bzu… parterowa chatka pana Badaka, oznaczona numerem Trybunalska 8.

k─ÖsekTeraz wygl─ůd ulicy si─Ö zdecydowanie zmieni┼é, chatka p. Badaka zosta┼éa zburzona, a w murze wi─Öziennym wybito g┼é├│wn─ů bram─Ö do wi─Özienia, a ca┼éy krymina┼é uzyska┼é nowy adres ul. Trybunalska 8. Jednak dobrze pami─Ötam, ┼╝e kolejny dom za ow─ů chatk─ů po┼é─ůczony by┼é z ni─ů szczytow─ů ┼Ťcian─ů … i by┼é to solidny, jednorodzinny, pi─Ötrowy budynek, kt├│rego wszystkie okna zawsze by┼éy zas┼éoni─Öte.

Przechodz─ůc obok niego, odczuwa┼éem zawsze pewien niepok├│j, podobny do tego, jaki mi w dzieci┼ästwie towarzyszy┼é, kiedy przechodzi┼éem obok cmentarza.┬áZ tego, oznakowanego: Trybunalska 6 domu ma┼éo kto, kiedy wychodzi┼é, a je┼Ťli ju┼╝, to by┼éa ni─ů… ubrana na czarno, bardzo szczup┼éa pani, kt├│ra na g┼éowie zawsze mia┼éa ┼╝a┼éobny z czarnej krepy welon.
Z jej postaci emanowa┼é, wzbudzaj─ůcy u dzieci l─Ök, a zarazem szacunek – bezbrze┼╝ny smutek.

Na pytania, kim ona jest, doro┼Ťli nie udzielali nam innej ni┼╝ ta odpowiedzi, ┼╝e jest to bardzo nieszcz─Ö┼Ťliwa kobieta.┬áPo latach dowiedzia┼éem si─Ö, ┼╝e by┼éa to wadowicka Niobe, bo jak┼╝e inaczej nazwa─ç kobiet─Ö, kt├│ra straci┼éa wszystkich swoich syn├│w.

Wadowicka Niobe

By┼éa ona matk─ů Jana Franciszka K─Öska, o pseudonimie „Zygmunt”,

k─Ösekdow├│dcy niepodleg┼éo┼Ťciowego w wadowickim powiecie podziemia, wychowanka wadowickiego Gimnazjum im. M. Wadowity (matura w 1931 r.), absolwenta Wydzia┼éu Prawa Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, majora Armii Krajowej, dzia┼éacza i polityka Polskiego Pa┼ästwa Podziemnego. Uj─Öty przez UB i NKWD w 1945 r. za dzia┼éalno┼Ť─ç niepodleg┼éo┼Ťciow─ů, zwolniony wskutek amnestii w 1947 r., ponownie aresztowany w 1950 r. i skazany na kar─Ö ┼Ťmierci, zg┼éadzony zosta┼é przez komunist├│w w Katowicach 1 kwietnia 1952 r.

Drugiego jej syna – r├│wnie┼╝ w stopniu majora – W┼éadys┼éawa, pseudonim „Igniewicz”, tak┼╝e zaanga┼╝owanego w niepodleg┼éo┼Ťciowym podziemiu, funkcjonariusze komunistycznej bezpieki doprowadzili w dramatycznych okoliczno┼Ťciach do samob├│jstwa, wcze┼Ťniej zabi┼é on kobiet─Ö, z kt├│r─ů by┼é zwi─ůzany, a o kt├│rej dowiedzia┼é si─Ö, ┼╝e by┼éa agentk─ů UB.

Podczas za┼Ť okupacji zosta┼é zabity przez Niemc├│w, wywieziony do KL Mauthausen Gusen – jej trzeci syn – Wiktor, kolega ┼Ťw. Jana Paw┼éa II z rocznika maturalnego 1938, po┼Ťmiertnie awansowany na kapitana WP.

k─Ösek
http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Wadoviana_przeglad_historyczno_kulturalny/Wadoviana_przeglad_historyczno_kulturalny-r2011-t14/Wadoviana_przeglad_historyczno_kulturalny-r2011-t14-s33-110/Wadoviana_przeglad_historyczno_kulturalny-r2011-t14-s33-110.pdf

Wiktor K─Ösek (1920 1943), ur. w Wadowicach, syn oficera WP poleg┼éego w r. 1920, w gimnazjum gor─ůcy zwolennik Stronnictwa Narodowego, po maturze rozpocz─ů┼é studia prawnicze. W czasie wojny dzia┼éacz ruchu oporu, ps. ÔÇ×Piotr”, najpierw w tajnej organizacji ÔÇ×Ojczyzna”, p├│┼║niej prezes Cieszy┼äsko-Podhala┼äskiego Okr─Ögu Stronnictwa Narodowego i pierwszy komendant ┼Ül─ůskiego Okr─Ögu Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW). Aresztowany przez hitlerowc├│w 12 II 1943 r., wi─Öziony w Bielsku, Mys┼éowicach, O┼Ťwi─Öcimiu i Mauthausen, gdzie zosta┼é rozstrzelany 8 VII 1943 roku.

k─ÖsekAbsolwenci z roku 1938.
W g├│rnym rz─Ödzie od lewej:┬áZygmunt Selinger, Zbigniew Nowobilski, J├│zef Micho┼ä, Zygmunt Kr─Öcioch, Zdzis┼éaw Piotrowski, Leopold Zweig, Mieczys┼éaw Nowobilski, Stanis┼éaw Bana┼Ť. Rz─ůd drugi od lewej:┬áJan Ku┼Ť, Karol Kurek, Boles┼éaw Pomeza┼äski, Stanis┼éaw Magiera, W┼éodzimierz Piotrowski, Tomasz Roma┼äski, Jan Wolczko, Antoni Bohdanowicz, Kazimierz Bik, Jan Bana┼Ť, Zdzis┼éaw Przyby┼éo, Witold Karpi┼äski.┬áW rz─Ödzie dolnym od lewej:┬áKarol Wojty┼éa, Zbigniew Ga┼éuszka, Stanis┼éaw Jura, Jerzy Kluger, Zdzis┼éaw Berna┼Ť, Wiktor K─Ösek, Teofil Boje┼Ť, Tadeus Bryzek, Eugeniusz Mr├│z, Rudolf Kogler, J├│zef W─ůsik, W┼éadys┼éaw Balon, Stanis┼éaw Bartosik, Szczepan Mogielnicki, Eugeniusz Filek, Zbigniew Si┼ékowski.┬áSiedz─ů profesorowie:┬áJulian Kucharski, Czes┼éaw Panczakiewicz, Jan Gebhardt, ks. Edward Zacher, dyrektor Jan Kr├│likiewicz, Miros┼éaw Moroz, Tadeusz Szeliski, Ludwik Jach, J├│zef Borowiec, J├│zef Fija┼éek.

Pani K─Öskowa, jak na ni─ů m├│wili┼Ťmy… wychodzi┼éa tylko do ko┼Ťcio┼éa, na porann─ů msz─Ö i wieczorne nabo┼╝e┼ästwo, potem z domu przesta┼éa w og├│le wychodzi─ç.

Moja ┼Ťp. Mama bardzo ┼╝ywo interesowa┼éa si─Ö losem tej, tak ci─Ö┼╝ko przez histori─Ö do┼Ťwiadczonej s─ůsiadki, kt├│ra by┼éa od niej troch─Ö starsza. Bardzo mo┼╝liwe, ┼╝e eszcze przed egzekucj─ů jej najstarszego syna ze sob─ů rozmawia┼éy. Potem pani K─Öska zamkn─Ö┼éa si─Ö w sobie, bo komunistyczna propaganda, pr├│bowa┼éa oczerni─ç pami─Ö─ç zamordowanego przez nich syna, rozsiewaj─ůc plotki, i┼╝ zosta┼é skazany na kar─Ö ┼Ťmierci, bo jako przedwojenny prokurator… kolaborowa┼é podczas wojny z Niemcami.

Moja starsza siostra Stanis┼éawa, kt├│ra jest dyplomowan─ů piel─Ögniark─ů, zosta┼éa przez nasz─ů mam─Ö nam├│wiona do tego, ┼╝eby zainteresowa┼éa si─Ö pani─ů K─Öskow─ů, czy czego┼Ť nie potrzebuje i w jaki spos├│b mo┼╝na jej pom├│c? Tak powsta┼éa pewna za┼╝y┼éo┼Ť─ç mi─Ödzy nimi. Moja siostra odwiedza┼éa matk─Ö bohater├│w, robi┼éa, kiedy to by┼éo jej potrzebne, kiedy zachorowa┼éa – zastrzyki. Nawet pomaga┼éa jej w robieniu porz─ůdk├│w. Kiedy mia┼éa woln─ů chwil─Ö – dotrzymywa┼éa jej towarzystwa.

Osamotniona, opuszczona przez praktycznie wszystkich pani K─Öska darzy┼éa moj─ů siostr─Ö du┼╝ym zaufaniem, da┼éa jej klucz od drzwi wej┼Ťciowych do domu, kiedy┼Ť nawet si─Ö zwierzy┼éa, ┼╝e najwi─Ökszy jej skarb – mie┼Ťci si─Ö w sk├│rzanej teczce, a reszta tego, co jest w jej domu – zupe┼énie si─Ö nie liczy.

Pod koniec lat siedemdziesi─ůtych, siostra z ulicy Trybunalskiej si─Ö wyprowadzi┼éa, ale nie zerwa┼éa kontakt├│w z pani─ů K─Ösk─ů, mo┼╝e nie odwiedza┼éa jej tak cz─Östo, jak kiedy┼Ť, ale zawsze przez ni─ů by┼éa mile witana.

Po og┼éoszeniu Stanu Wojennego w 1981 r. pierwszym odruchem mojej siostry by┼éo udanie si─Ö do mieszkania pani K─Öskiej i sprawdzenie, czy czego┼Ť ona nie potrzebuje.┬áNiestety, kiedy wesz┼éa, zorientowa┼éa si─Ö, ┼╝e dom by┼é spl─ůdrowany i nikogo w nim ju┼╝ nie by┼éo.

Postanowi┼éa si─Ö jednak rozejrze─ç i znaj─ůc przyzwyczajenia pani K─Öskiej, siostra ow─ů teczk─Ö odnalaz┼éa i wzi─Ö┼éa na przechowanie, maj─ůc nadziej─Ö, ┼╝e mo┼╝e jej w┼éa┼Ťcicielka wr├│ci. Do teczki jednak nie zagl─ůda┼éa. Po up┼éywie paru miesi─Öcy, pojawi┼éa si─Ö u siostry osoba, podaj─ůca si─Ö za krewn─ů pani K─Öskiej i teczk─Ö zabra┼éa.

O dalszych losach s─ůsiadki z domu przy ulicy Trybunalskiej nr 6 s┼éuch zagin─ů┼é, pozosta┼éy tylko strz─Öpy pami─Öci – z kt├│rymi z si─Ö dziel─Ö, do┼é─ůczaj─ůc do nich, odnalezion─ů w Archiwum IPN w Aktach osobowych wi─Ö┼║ni├│w Zak┼éadu Karnego w Katowicach informacj─Ö:

K─śSEK JAN
Imi─Ö ojca: Franciszek J├│zef
Data urodzenia i miejsce urodzenia: 18 V 1913 Kęty, pow. Biała Krakowska
Wykształcenie wyższe (Wydział Prawa UJ) .
Przyczyna represji Opis czynu:┬á[…] na terenie wojew├│dztwa katowickiego i krakowskiego dzia┼éaj─ůc na szkod─Ö Pa┼ästwa Polskiego gromadzi┼é i przekazywa┼é o┼Ťrodkowi ameryka┼äskiego wywiadu […] w Monachium wiadomo┼Ťci stanowi─ůce tajemnic─Ö wojskow─ů i pa┼ästwow─ů […] w zwi─ůzku z opisan─ů […] dzia┼éalno┼Ťci─ů […] przyj─ů┼é dla siebie i innych os├│b korzy┼Ť─ç maj─ůtkow─ů […] przechowywa┼é archiwum nielegalnej organizacji ÔÇ×N.O.W.ÔÇŁ Sr 568/50
Osoby represjonuj─ůce:┬ápost. o tymcz. areszt.: Alwin L., NPW Warszawa Ligi─Öza Henryk, WPR Katowice.
Znak akt WSR KATOWICE Sr 568/50.
Przewodnicz─ůcy sk┼éadu s─Ödziowskiego Miksiewicz Witold,┬ápozostali s─Ödziowie Adamski Wiktor s─Ödzia, Urbanowicz Henryk asesor.
Oskarżyciel: Fajnsztajn Mieczysław.
Obrońca: nieobecny.
Wyrok w pierwszej instancji: KARA ŚMIERCI, UTRATA PRAW NA ZAWSZE, PRZEPADEK MIENIA.
Data ┼Ťmierci: 1 IV 1952
Miejsce ┼Ťmierci: Katowice.
Przyczyna ┼Ťmierci: Rozstrzelanie.
Miejsce poch├│wku: Cmentarz Katowice-Panewniki (Aleja 136, gr├│b 91).