Je艣li chcesz znale藕膰 藕r贸d艂o,
musisz i艣膰 do g贸ry, pod pr膮d
Przedzieraj si臋, szukaj, nie ust臋puj,
wiesz, 偶e ono musi tu gdzie艣 by膰
鈥 Gdzie jeste艣 藕r贸d艂o?…
J.P. ||

Cykl czytelniczy pod w/w tytu艂em godny jest uwagi. Jest zasadny i winien znale藕膰 sta艂e miejsce na 艂amach poczytnej prasy o charakterze katolicko-narodowym. Wielu Polak贸w zas艂u偶onych zar贸wno w dziedzinie historii jak i techniki, a og贸lnie rzecz ujmuj膮c zas艂u偶onych dla naszej Ojczyzny, zosta艂o i jest w skuteczny spos贸b rugowane z pami臋ci. Ich miejsce zajmuj膮 cz臋sto tuzinkowe postacie lub obcokrajowcy, najcz臋艣ciej osobisto艣ci ma艂o lub nic nie znacz膮ce w kulturze naszego Narodu czy w dziejach ludzko艣ci. Generalnie rzecz bior膮c, niemal w ka偶dej tematycznej publikacji uwydatniane s膮 gloryfikuj膮ce czyny, w膮tpliwe pod wzgl臋dem historycznym, a ca艂kowicie przemilczaj膮ce dokonania potwierdzone dokumentami, innych zapomnianych tw贸rc贸w. Czy偶 chocia偶by w celu d膮偶enia do ods艂oni臋cia rzeczywistej prawdy nie warto przybli偶y膰 postaci lwowskiego farmaceuty, urodzonego w 艁a艅cucie 2.07.1817 鈥 Jana Zeha? Mo偶e nadszed艂 czas jednoznacznego okre艣lenia tw贸rczej roli, jak膮 odegra艂 w dziele tworzenia nowej dziedziny przemys艂u, kt贸r膮 sta艂o si臋 g贸rnictwo naftowe, w po艂owie XIX wieku. Mo偶e nadszed艂 ju偶 czas na eliminacj臋 b艂臋d贸w z naszej bogatej historii, na odbr膮zowienie z nalecia艂o艣ci czasowych nie艣cis艂o艣ci i wszelkiego typu 鈥瀌obud贸wek鈥. Sp贸jrzmy obiektywnie na dokonania Jana Zeha uwie艅czone pi臋cioma przywilejami pierwsze艅stwa nadanymi przez C.K. urz膮d wiede艅ski, na podstawie jego wniosk贸w o okre艣lonym zakresie. W oparciu o stosowne zezwolenia w艂adz Monarchii, m贸g艂 on prowadzi膰 dzia艂alno艣膰, poczynaj膮c od 2.XII.1853r. Pi臋cioletni okres tw贸rczej dzia艂alno艣ci na niwie naftowej zako艅czy艂 si臋 osobist膮 kl臋sk膮. Z艂amany nieszcz臋艣ciem tragedii, po 艣miertelnym wypadku jego 21-letniej 偶ony i jej m艂odszej siostry, kt贸re zgin臋艂y w przypadkowo spowodowanym po偶arze sklepu z produktami naftowymi, do ko艅ca 偶ycia ni贸s艂 poczucie winy. Nie zadba艂 o rozg艂os i s艂aw臋, nie odnalaz艂 tyle w艂asnej energii, by trwale dzier偶y膰 palm臋 pierwsze艅stwa w艂asnego wynalazku, lecz pogr膮偶ony w skromno艣ci powr贸ci艂 do swej profesji, sk艂adaj膮c na o艂tarzu nauki polskiej najwi臋ksz膮 ofiar臋. Mogi艂臋 si贸str spoczywaj膮cych na cmentarzu 艁yczakowskim zdobi pomnik d艂uta Paw艂a Eutele, przedstawiaj膮cy dwie m艂ode kobiety z uniesionymi wysoko, splecionymi w ge艣cie desperacji ramionami, zdawa膰 by si臋 mog艂o szukaj膮cymi w niebie ratunku 偶ycia. Na epitafium wyryto napis: Chwila jedna, jedno mgnienie Tak, tu nic wi臋cej, lecz w wieczno艣ci I tylko gar艣膰 prochu nik艂ego, 艢mierci膮 z艂膮czone siostrzyce I tylko straszne wspomnienie Blaskiem pi臋knej 艣wiec膮 pi臋kno艣ci I nic wi臋cej, i tyle wszystkiego Jak ofiarne bia艂e go艂臋bice.

Siostry Ob艂oczy艅skie by艂y pierwszymi galicyjskimi /czyt: polskimi/ ofiarami nowopowstaj膮cej dziedziny przemys艂u!

W jedynym znanym wywiadzie udzielonym pod koniec swego 80-letniego 偶ycia, dla 鈥濩zasopisma Towarzystwa Aptekarskiego鈥 zatytu艂owanym 禄Pierwsze objawy przemys艂u naftowego w Galicji 芦 z gorycz膮 wspomnia艂 o dawnej wsp贸艂pracy, cyt 鈥濧le nie zbadane s膮 wyroki nieba. Jedni, z cudzej korzystaj膮c pracy, dorabiaj膮 si臋 fortuny; inni za艣 pomimo pracy mozolnej, na ka偶dym kroku walczy膰 musz膮 z rozlicznymi przeciwno艣ciami w tym 偶yciu鈥. Przytoczy艂em w/w cytat aby zapozna膰 wielu zwolennik贸w obiegowego pogl膮du z wydarzeniami sprzed lat, w celach konfrontacyjnych i postawi膰 pytanie kim byli ci 鈥 jedni鈥 korzystaj膮cy z cudzej pracy?

Patrz膮c przez pryzmat literatury wsp贸艂czesnej prze艣cigaj膮cej si臋 w przypisywaniu zas艂ug jedynemu tw贸rcy, wynalazcy a cz臋sto nazywanemu nawet ojcem, skre艣lam w艂asne spojrzenie na trzy podstawowe elementy mocno ju偶 zakorzenione w 艣wiadomo艣ci naszego spo艂ecze艅stwa. Mam skromn膮 nadziej臋, i偶 sk艂oni臋 kolejnych autor贸w do si臋gni臋cia do danych 藕r贸d艂owych, aby w ten spos贸b szukali prawdy. Bazowanie, bowiem na materiale jednostronnym, czyni nowopowsta艂y tw贸r literacki ma艂o interesuj膮cy w pog艂臋bianiu wiedzy, a w zetkni臋ciu z fachow膮 literatur膮 艣wiatow膮 鈥 obiekt nieznajomo艣ci reali贸w 贸wczesnych zagadnie艅 tematycznych. Z konieczno艣ci nadmieni膰 musz臋, i偶 w powojennych opisach tycz膮cych si臋 pocz膮tk贸w przemys艂u naftowego zosta艂 po艂o偶ony nacisk zasadniczo na jedn膮 osob臋 i jedn膮 miejscowo艣膰 pod Krosnem, a z pomini臋ciem wielu innych tw贸rc贸w i z pomini臋ciem regionu Borys艂awia oraz wydarze艅 lwowskich, nieroz艂膮cznie kojarz膮cych si臋 z odej艣ciem od nawi膮zania do polsko艣ci ziem po艂o偶onych na Wsch贸d od Sanu. Po II Wojnie 艢wiatowej ziemie te, na kt贸rych zalega艂y najwi臋ksze zasoby ropy naftowej przedwojennej Polski zosta艂y w艂膮czone w obszar b. Zwi膮zku Radzieckiego. Dzisiaj, w dwu niepodleg艂ych pa艅stwach, Polsce i Ukrainie, funkcjonuj膮 dwa odr臋bne historyczne pogl膮dy wybi贸rczo utworzone w oparciu o te same wydarzenia i miejsca maj膮ce swoje korzenie na ziemiach administrowanych do 1918 r przez austriackiego zaborc臋.

Jerzy Malinowski