serwituty kr贸lestwo

Ustawa z dnia 7 maja 1920 r. o likwidacji serwitut贸w na terenie b. Kr贸lestwa Kongresowego opublikowana pod numerem Dz.U. 20.42.249 wprowadzi艂a ujednolicone zasady likwidacji serwitut贸w. Przekazuj膮c likwidacj臋 w r臋ce Komisji Szacunkowo-Rozjemczych konieczne by艂o przygotowanie szczeg贸艂owych wytycznych co do sposobu wyliczania rekompensat za likwidowane serwituty. Nacisk k艂adziono na ustalenie warto艣ci serwitut贸w, klasyfikacj臋 i projektowanie odszkodowania.

Procesy likwidacyjne by艂y powodem spor贸w, st膮d te偶 艣rodowiska w艂o艣cia艅skie stara艂y si臋 pomaga膰 w艂o艣cianom w uzyskaniu nale偶ytego zado艣膰uczynienia za likwidowane serwituty, oto przyk艂ad og艂oszenia:

serwituty ch艂opski zwi膮zek serwitutowy

Przedstawione dalej informacje s膮 tekstem maszynowym i mog膮 zawiera膰 b艂臋dy maszynowe. Prosimy o kontakt z redakcj膮 w celu uzyskania materia艂u 藕r贸d艂owego lub dodatkowych informacji. Mamy nadziej臋, 偶e przedstawiony tekst b臋dzie pomoc膮 w zrozumieniu procesu likwidacji serwitut贸w w Kr贸lestwie Polskim.

Likwidacja serwitut贸w po ukazie

Ukaz z roku 1864, ustanawiaj膮c serwituty, przewidzia艂 i mo偶no艣膰 ich likwidowania. Art. 12 tego ukazu orzeka艂, 偶e 鈥瀙rawo w艂o艣cian do wspomnianych wy偶ej serwitut贸w i u偶ytk贸w nie inaczej mo偶e by膰 uchylone, jak tylko za zobop贸ln膮 zgod膮 dziedzica z w艂o艣cianami przepisanym porz膮dkiem stwierdzon膮, lub te偶 na 偶膮danie samego dziedzica, atoli pod koniecznym warunkiem stosownego wynagrodzenia w艂o艣cian przez dziedzica. Przypadki, w kt贸rych uchylenie serwitut贸w na 偶膮danie dziedzica dopuszczonem by膰 mo偶e i przepisy co do wyrachowania przypadaj膮cego w艂o艣cianom wynagrodzenia zostan膮 postanowione osobnem prawem. W ten spos贸b artyku艂 ten wskazywa艂 odrazi艂 podw贸jn膮 drog臋 likwidowania serwitut贸w: przedewszyskiem na mocy dobrowolnego uk艂adu stron i nast臋pnie na skutek 偶膮dania strony obci膮偶onej serwitutami w drodze przymusu dla strony korzystaj膮cej z serwitut贸w. Ten jednak drugi spos贸b likwidowania od艂o偶ony zosta艂 na p贸藕niej do czasu wypracowania przepis贸w, normuj膮cych tryb post臋powania w tym wypadku. Ju偶 w roku 1870 Komisja Centralna sporz膮dzi艂a projekt przymusowej likwidacji serwitut贸w i wnios艂a takowy na rozpatrzenie Komitetu Urz膮dzaj膮cego, lecz Komitet uzna艂 projekt ten za przedwczesny i od艂o偶y艂 wydanie odno艣nych przepis贸w na czas nieokre艣lony. Z zapowiedzianych wi臋c 2 sposob贸w likwidowania serwitut贸w od chwili ich ustanowienia a偶 do czas贸w ostatnich, t. j. do chwili ewakuacji w艂adz rosyjskich, pozosta艂, w艂a艣ciwie m贸wi膮c, tylko jeden, tzn. dobrowolny uk艂ad mi臋dzy stronami. Projekty stosowania przymusu, o kt贸rych b臋dzie mowa poni偶ej, w zastosowaniu do serwitut贸w, ci膮偶膮cych na maj膮tkach prywatnych, nie wesz艂y w 偶ycie. Przymus stosowany by艂 jedynie tylko w maj膮tkach skarbowych na mocy prawa z 1864 roku, oraz w majoratach na zasadzie prawa z 1892 roku. Przymusowo r贸wnie偶 mog艂y by膰 dzielone pastwiska wsp贸lne dwora i w艂o艣cian, co do istoty swojej zbli偶one do serwitut贸w, a to na zasadzie prawa z 1875 roku, przyczem prawo wywo艂ania przymusowego wydzielenia z wsp贸lnego pastwiska przys艂ugiwa艂o tej stronie, kt贸rej grunty bezpo艣rednio dotyka艂y do wsp贸lnego pastwiska. Pozatem przy likwidacji serwitut贸w w maj膮tkach prywatnych przymus nie by艂 zupe艂nie stosowany. W maj膮tkach skarbowych projekty o zniesieniu serwitut贸w sporz膮dza艂a Komisja W艂o艣cia艅ska, przy udziale urz臋dnika delegowanego przez Komisj臋 Skarbu, pod zarz膮dem kt贸ry znajdowa艂y si臋 w贸wczas dobra skarbowe. Przed przyst膮pieniem do likwidacji Komisja 艣ci艣le okre艣la艂a rozmiar le艣nego lub pastwiskowego serwitutu i wydziela艂a tak膮 cz臋艣膰 lasu, kt贸ra mog艂a zabezpieczy膰 w艂o艣cianom otrzymywanie nale偶nej im ilo艣ci materja艂贸w, okre艣lonej w tabeli, bez wyniszczania samego lasu, lub te偶 okre艣liwszy warto艣膰 pieni臋偶n膮 rocznego serwitutu, wydziela艂a w艂o艣cianom grunt, z kt贸rego doch贸d odpowiada艂by oznaczonej przez Komisj臋 warto艣ci serwitut贸w. Sporz膮dzane przez Komisj臋 projekty zatwierdza艂 pocz膮tkowo Komitet Urz膮dzaj膮cy, a p贸藕niej Komisja Centralna. W majoratach projekt likwidacji serwitut贸w powinien by艂 sporz膮dzi膰 w艂a艣ciciel maj膮tku w terminie rocznym, w projekcie tym winien on wyszczeg贸lni膰 i poda膰 rozmiary i oszacowanie serwitut贸w, i wskaza膰 rodzaj i spos贸b odszkodowania gruntowego z do艂膮czeniem odpowiednich dokument贸w pomiarowych. Po sprawdzeniu na gruncie projektu, sporz膮dzonego przez w艂a艣ciciela majoratu, Komisarz do spraw w艂o艣cia艅skich w obecno艣ci stron zatwierdza艂 projekt, przyczem od czynno艣ci Komisarza przys艂ugiwa艂o odwo艂anie si臋 do Gubernjalnego Urz臋du do spraw w艂o艣cia艅skich w trybie normalnym, t. zn. w ci膮gu trzech miesi臋cy. Je艣li w艂a艣ciciel w ci膮gu roku nie z艂o偶y艂 swojego projektu likwidacji serwitut贸w, lub Je艣li ten projekt okala艂 si臋 przy sprawdzeniu nieodpowiednim, Komisarz sam sporz膮dza艂 projekt, przedstawiaj膮c go do zatwierdzenia Gubernjalnemu Urz臋dowi do spraw w艂o艣cia艅skich. By艂y to jedyne wypadki stosowania przymusu przy likwidacji serwitut贸w. Pozatem stosowano wy艂膮cznie tylko uk艂ad dobrowolny, przyczem wynagrodzenie w艂o艣cian za zniesione serwituty mog艂o by膰 wyznaczane tylko w gruncie, sp艂acanie za艣 serwitut贸w pieni臋dzmi by艂o niedopuszczalne. W kilku tylko nader wyj膮tkowych wypadkach Urz臋dy W艂o艣cia艅skie, uzna艂y mo偶liwo艣膰 zastosowania wynagrodzenia pieni臋偶nego. Dobrowolna umowa, dotycz膮ca rozwi膮zania serwitut贸w by艂a aktem prywatnym, spisanym przez strony, t. j. w艂o艣cian i w艂a艣ciciela maj膮tku, zawieraj膮cym wszystkie warunki, na jakich serwituty mia艂y by膰 zniesione. 鈥 W zale偶no艣ci od kategoiji, do kt贸rej nale偶a艂 serwitut (indywidualny, grupowy, gromadzki) tryb post臋powania przy zawieraniu um贸w by艂 r贸偶ny. A wi臋c je艣li serwitut by艂 w艂asno艣ci膮 pojedynczych osad, lub nale偶a艂 do grupy osad, do zawarcia umowy przyst臋powa艂 ka偶dy z osobna w艂a艣ciciel osady, lub prawny jogo zast臋pca. Dopiero od roku 1880 do umowy mogli przyst臋powa膰 i faktyczni posiadacze osad tabelowych. nie posiadaj膮cy rejentalnych dowod贸w tytu艂u w艂asno艣ci, je偶eli Komisarz do spraw w艂o艣cia艅skich przy po艣wiadczaniu umowy na zasadzie przeprowadzonego badania, za艣wiadczy艂. 偶e s膮 oni istotnie w艂a艣cicielami danych osad i posiadanie ich w ci膮gu ostatnich sze艣ciu miesi臋cy przez nikogo nie by艂o kwestjonowane. 鈥 Je偶eli za艣 serwitut by艂 w艂asno艣ci膮 ca艂ej gromady, to umowa mog艂a nast膮pi膰 jedynie na podstawie uchwa艂y zebrania gromadzkiego, postanowionej wi臋kszo艣ci膮 2/3 g艂os贸w. W do艣膰 cz臋sto zdarzaj膮cych si臋 wypadkach, kiedy wie艣 posiada艂a serwituty r贸偶nych kategorji, zar贸wno indywidualne, jak i gromadzkie (gromadzkim m贸g艂by by膰 serwitut pastwiskowy, indywidualnym za艣 鈥 serwitut le艣ny), ka偶dy z tych rodzaj贸w serwitut贸w by艂 likwidowany oddzielnie i niezale偶nie jeden od drugiego. – W ten spos贸b ca艂kowita likwidacja serwitut贸w, olici膮偶aj膮cych dany maj膮tek by艂a rzecz膮 bardzo trudn膮, a nawet wyj膮tkow膮. 0 ile bowiem serwituty o charakterze gromadzkim likwidowane mog艂y by膰 ca艂kowicie, bo nawet dla przeg艂osowanej 1,3 cz臋艣ci osad wydzielane by艂y r贸wnowa偶niki utraconych przez nie korzy艣ci, to przy serwitutach indywidualnych cz臋stokro膰 zdarza艂y si臋 wypadki, 偶e mimo u艂o偶enia si臋 ca艂ego szeregu osad, korzystaj膮cych z praw do serwitut贸w, pozostawa艂y jeszcze osady lub cz臋艣ci osad, nie zgadzaj膮cych si臋 w 偶aden spos贸b na uk艂ad. Ten tryb post臋powania doprowadzi艂 do tego te likwidowane by艂y serwituty najbardziej 艂atwe, najtrudniejsze za艣 obci膮偶a艂y w dalszym ci膮gu m膮j膮tki ziemskie. Zawarte umowy, w kt贸rych podpisy stron winny by膰 przez urz膮d gminny po艣wiadczone, by艂y przedstawiane Komisarzowi do spraw w艂o艣cia艅skich celem ich zbadania i za艣wiadczenia. Za艣wiadczenie odbywa艂o si臋 w obecno艣ci zainteresowanych i stron, miejscowego so艂tysa, w贸jta gminy i trzech 艣wiadk贸w obcych, zazwyczaj so艂tys贸w s膮siednich wsi. W za艣wiadczeniu Komisarz wskazywa艂, 偶e umowa mi臋dzy stronami jest istotnie dobrowolna, 偶e warunki tej umowy w艂o艣cianom s膮 dok艂adnie znane, 偶e umowa zgodna jest z przepisami, zawartymi w ukazie i postanowieniach Komitetu Urz膮dzaj膮cego; w wypadkach za艣. najcz臋艣ciej zreszt膮 si臋 zdarzaj膮cych, kiedy likwidacji podlega艂y nic wszystkie serwituty, i pewna ich cz臋艣膰 w dalszym ci膮gu obci膮偶a艂a m膮j膮tek, stwierdza艂, 偶e pozosta艂o艣膰 maj膮tku ca艂kowicie zabezpiecza prawa serwitutowe niezamieszczonych w umowie w艂a艣cicieli osad w艂o艣cia艅skich. Po za艣wiadczeniu umowy strony nie mia艂y prawa si臋 cofn膮膰. Zatwierdza艂 umowy Urz膮d Guberqjalny do spraw w艂o艣cia艅skich, do kt贸rego przys艂ugiwa艂o prawo odwo艂ania si臋 stronom niezadowolonym z czynno艣ci Komisarza. Ponadto Urz膮d Gubernjalny do spraw w艂o艣cia艅skich projektowa艂 tre艣膰 wpisu dodatkowego, jaki mia艂 by膰 wniesiony do tabeli likwidacyjnej, w kt贸rym opisane by艂y wszelkie zmiany, zasz艂e wskutek dobrowolnej umowy w stanie gruntowego posiadania maj膮tku. Orzeczenie Gubernjalnego Urz臋du do spraw w艂o艣cia艅skich podlega艂o zaskar偶eniu w terminie 3 – miesi臋cznym do Wydzia艂u Ziemskiego Ministerjum Spraw Wewn臋trznych, kt贸ry decyzj臋 Urz臋du Gubernjalnego zatwierdza艂, uchyla艂 lub zwraca艂 do poczynienia uzupe艂nie艅 i poprawek. Po zatwierdzeniu decyli Wydzia艂 Ziemski wnosi艂 do tabeli likwidacyjnej projektowany wpis dodatkowy i zawiadamia艂 o tern w艂a艣ciwy Gubcriyalny Urz膮d do spraw w艂o艣cia艅skich. Dopiero po otrzymaniu tego zawiadomienia mog艂o by膰 dokonane poprawienie ksi臋gi hipotecznej i skre艣lenie z niej serwitut贸w. Jak widzimy by艂a ot procedura do艣膰 przewlek艂a i w niekt贸rych wypadkach ci膮gn臋艂a si臋 przez szereg lat. Konieczno艣膰 odsy艂ania wszystkich spraw do Wydzia艂u w Petersburgu wynika艂a z tego, 偶e przy Wydziale tym istnia艂o archiwum, w kt贸rem si臋 mie艣ci艂y orygina艂y wszystkich tabel likwidacyjnych, gdzie przedewszystkiem nale偶a艂o w razie likwidacji serwitut贸w poczyni膰 wpisy dodatkowe. Ten tryb post臋powania nie przy艣piesza艂 jednak pilnej sprawy likwidacji serwitut贸w. Wymagan膮 dobrowoln膮 zgod臋 stron r贸wnie偶 nie zawsze mo偶na by艂o uzyska膰 ze wzgl臋du na up贸r poszczeg贸lnych posiadaczy osad w艂o艣cia艅skich lub na ich zbyt wyg贸rowane wymagania. Stosowanie przymusu wobec braku odpowiednich przepis贸w by艂o r贸wnie偶 niemo偶liwe. Wobec tego jednak, 偶e mimo do艣膰 .utrudnionej procedury likwidacja serwitut贸w post臋powa艂a naprz贸d i znaczna ich cz臋艣膰, bo przesz艂a 2/5 ju偶 by艂a zlikwidowana. Jak r贸wnie偶 bior膮c pod uwag臋, 偶e pozosta艂e serwituty przedstawia艂y si臋 jako znacznie trudniejsze do zlikwidowania, rozpocz臋to m贸wi膰 i zabiega膰 o wprowadzenie przymusu do likwidacji serwitut贸w. Od pocz膮tku XX stulecia do chwili ewakuacji w艂adz rosyjskich opracowano trzy projekty, uwzgl臋dniaj膮ce w pewnej mierze przymus, i aczkolwiek 偶aden z nich nie zosta艂 wcielony w 偶ycie, wszystkie one stanowi艂y materja艂, na kt贸rym opar艂a si臋 nowa ustawa o likwidacji serwitut贸w.

Projekt senatora Podgorodnikowa

Projekt senatora Podgorodnikowa z 1902 r. przewidywa艂 mo偶no艣膰 likwidacji serwitut贸w zar贸wno na zasadzie dobrowolnego uk艂adu w艂a艣ciciela maj膮tku z posiadaczami praw serwitutowych, wprowadzaj膮c do utartego Ju偶 w tym wypadku trybu post臋powania to u艂atwienie, 偶e umowy mia艂 zatwierdza膰 nie Gubernjalny Urz膮d do spraw w艂o艣cia艅skich. (jak tego wymaga艂 art. 127 post. Komitetu Urz膮dzaj膮cego,) lecz Komisarz W艂o艣cia艅ski, jak i na zasadzie przymusu, stosowanego na 偶膮danie Jednej ze stron. 鈥 Zatwierdzone przez Komisarza do spraw w艂o艣cia艅skich umowy w przedmiocie dobrowolnego uk艂adu mia艂y podlega膰 natychmiastowemu wprowadzeniu w wykonanie. Przymusowa likwidacja serwitut贸w wed艂ug projektu mog艂a by膰 wywo艂ana przez w艂a艣ciciela m膮j膮tku obci膮偶onego serwitutami w ka偶dym wypadku. M贸g艂 on zrzec si臋 na korzy艣膰 w艂o艣cian prawa w艂asno艣ci do ca艂ego u偶ytku, obci膮偶onego serwitutami, albo te偶 przedstawi膰 projekt wynagrodzenia w艂o艣cian za podlegaj膮ce zniesieniu serwituty. Projekt ten Komisarz do spraw w艂o艣cia艅skich mia艂 sprawdzi膰 przy udziale ekspert贸w na miejscu i za艣wiadczy膰, jak dobrowoln膮 umow臋. W艂a艣ciciel maj膮tku obci膮偶onego serwitutami mia艂 r贸wnie偶 prawo za偶膮da膰, aby projekt wynagrodzenia w艂o艣cian za utracone korzy艣ci serwitutowe by艂 sporz膮dzony przez Komisarza do spraw w艂o艣cia艅skich. Komisarz mia艂 sporz膮dza膰 taki projekt przy udziale zainteresowanych stron, dw贸ch ekspert贸w wskazanych przez strony, geometry i technika le艣nego. Za podstaw臋 do opracowania projektu przymusowej likwidacji serwitut贸w nale偶a艂o przyj膮膰 wpisy w tabeli likwidacyjnej, co do ilo艣ci sztuk byd艂a, matorja艂贸w le艣nych i innych korzy艣ci, jakie w艂o艣cianie mieli otrzymywa膰, z warunkiem jednak, aby i potrzeby w艂a艣ciciela maj膮tku obci膮偶onego serwitutami by艂y zaspokojone. Je偶eli wi臋c wydajno艣膰 lasu nie wystarcza艂a na pokrycie wszystkich potrzeb zapisanych w tabeli likwidacyjnej, to ilo艣膰 materja艂贸w le艣nych, oznaczona w tabeli powinna by膰 odpowiednio zmniejszona. Je偶eli u偶ytek serwitutowy uleg艂 zupe艂nemu wyczerpaniu lub zniszczeniu bez winy w艂a艣ciciela, to serwitut mia艂 podlega膰 zniesieniu bez wynagrodzenia. Wysoko艣膰 wynagrodzenia mia艂a by膰 okre艣lona stosownie do warto艣ci serwitut贸w, obliczonej wed艂ug strat, jakie w艂o艣cianie ponios膮 przy zniesieniu serwitut贸w, trac膮c korzy艣ci, jakie z nich mieli. 鈥 Wynagrodzenie za serwituty w gruncie lub lesie stanowi膰 mia艂 r贸wnowa偶nik warto艣ci serwitutowej, skapitalizowanej przy stopie 6% (pomno偶onej przez 16 2/3).
Opr贸cz wynagrodzenia za serwituty w gruncie lub lesie projekt przewidywa艂 r贸wnie偶 mo偶no艣膰 wynagrodzenia got贸wk膮. W艂a艣cicielowi maj膮tku s艂u偶y艂o jednak prawo 偶膮dania zastosowania wynagrodzenia pieni臋偶nego tylko w stosunku do serwitut贸w pobierania z lasu drzewa budulcowego. Do wszelkich za艣 innych s艂u偶ebno艣ci wynagrodzenie pieni臋偶ne mog艂o by膰 stosowane jedynie tylko w tym wypadku, gdy wynagrodzenie gruntem by艂o niemo偶liwe.
Przy wynagrodzeniu pieni臋偶nem warto艣膰 serwitutu kapitalizowa艂a si臋 przy stopie 5% (pomno偶ona przez 20) i zastosowanie tego sposobu likwidacji serwitut贸w mog艂o nast膮pi膰 jedynie tylko na mocy zezwolenia Ministra Spraw Wewn臋trznych, wydanego w porozumieniu z Warszawskim Genera艂-Gubernatorem.
Prawo wywo艂ania przymusowej likwidacji serwitut贸w przys艂ugiwa艂o r贸wnie偶 w艂o艣cianom, ale tylko wtedy, gdy obci膮偶ony serwitutami u偶ytek dworski z winy w艂a艣ciciela ulega艂 uszczupleniu lub zosta艂 wyczerpany. 呕膮danie w艂o艣cian mia艂o si臋 wyra偶a膰 w uchwale powzi臋tej wi臋kszo艣ci膮 % g艂os贸w w艂a艣cicieli wszystkich osad, korzystaj膮cych z praw serwitutowych.
Przymusowa likwidacja mia艂a by膰 przedewszystkiem stosowana w tych wsiach i maj膮tkach, w kt贸rych projektowana by艂a komasacja, parcelacja przy pomocy Banku W艂o艣cia艅skiego, lub te偶 gdzie serwituty szczeg贸lnie by艂y szkodliwe i zagra偶a艂y porz膮dkowi spo艂ecznemu.
Projekt ten, jak zreszt膮 wszystkie projekty rosyjskie, ma t膮 charakterystyczn膮 cech臋, 偶e 偶ywej i powa偶nej sprawie likwidacji serwitut贸w nadaje charakter czysto biurokratyczny, ca艂kowicie zapoznaj膮c miejscowe czynniki spo艂eczne i si艂y fachowe kraju, kt贸rych jaknajszerszy udzia艂 w sprawie likwidacji serwitut贸w jest zawsze bardzo po偶yteczny i po偶膮dany. R贸偶ni si臋 on natomiast od innych projekt贸w rosyjskich, nie ustala bowiem sta艂ej normy rozmiaru serwitut贸w wed艂ug wpisu do-tabeli likwidacyjnej przy okre艣laniu warto艣ci serwitutu.
Wychodzi bowiem z tego za艂o偶enia, 偶e wskutek cz臋sto spotykanych b艂臋d贸w i niedok艂adno艣ci, kt贸re zmusi艂y rz膮d rosyjski do wydania zarz膮dze艅, zmierzaj膮cych do poprawienia tabel likwidacyjnych i akt贸w nadawczych, warto艣膰 wpis贸w serwitutowych do tabel likwidacyjnych jest bardzo wzgl臋dna. Tembardziej, 偶e w chwili dokonywania tych wpis贸w serwituty zamkni臋te zosta艂y w nieruchome normy bez nale偶ytego sprawdzenia ekonomicznego stosunku gospodarczych potrzeb uprawnionych do korzystania z serwitut贸w osad w艂o艣cia艅skich do jako艣ci i rzeczywistej wydajno艣ci u偶ytk贸w, kt贸re potrzeby te mia艂y zaspakaja膰. Wydajno艣膰 u偶ytk贸w obci膮偶onych serwitutami mo偶e z biegiem czasu ulega膰 zmianom, bez 偶adnej zgo艂a winy ze strony ich w艂a艣ciciela. Zmienne wi臋c by膰 mog膮 i rozmiary mo偶liwego z nich u偶ytkowania, czyli rzeczywistych korzy艣ci serwitutowych, kt贸re drog膮 czysto naturaln膮, wskutek wyczerpania si臋 u偶ytku mog膮 zej艣膰 do zera bez wzgl臋du na cyfry, zamieszczone we wpisach tabelowych.
Z drugiej za艣 strony wyja艣nienia senatu wskazywa艂y, 偶e wpisy serwitutowe w tabelach, oparte na zbadaniu rozci膮g艂o艣ci u偶ytkowania serwitutowego w czasie wydania ukazu 1864 r. wyra偶a膰 maj膮 tylko maximum tego u偶ytkowania, bynajmniej za艅 nie uprawniaj膮 u偶ytkownik贸w do 偶膮dania tej samej sumy korzy艣ci lub odszkodowania za nie zawsze. bez wzgl臋du na pogorszone bez winy w艂a艣ciciela warunki wydajno艣ci dziedziny obci膮偶onej serwitutami.
Je艣li za艣 traktowa膰 wpisy tabelowe nie jako norm臋, lecz jako maximum u偶ytkowa艅 serwitutowych, to wpisy te mog膮 mie膰 istotne znaczenie przy regulowaniu u偶ytkowania serwitut贸w, nie mog膮 jednak tworzy膰 podstawy do oszacowania ich warto艣ci i okre艣lenia wysoko艣ci wynagrodzenia za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych.
Na tej zasadzie projekt senatora Podgorodnikowa dawa艂 mo偶no艣膰 obliczania warto艣ci serwitutowych w pewnych wypadkach nie na podstawie wpis贸w w tabeli likwidacyjnej, lecz na zasadzie istotnego ich wykorzystywania. Dopuszcza艂 r贸wnie偶 branie do obrachunku warto艣ci serwitut贸w liczb mniejszych od wymienionych we wpisach serwitutowych, o ile wydajno艣膰 u偶ytku obci膮偶onego serwitutami przy wzi臋ciu liczb z wpisu nie wystarcza艂a, lub potrzeby w艂a艣ciciela maj膮tku obci膮偶onego serwitutami nie mog艂y by膰 nale偶ycie zaspokojone.

Projekt senatora Rcinckego

Projekt senatora Rcinckego z r. 1910 stan膮艂 na wr臋cz odmiennem stanowisku, nakazuj膮c za podstaw臋 do wynagrodzenia za zniesione serwituty przyjmowa膰 艣ci艣le taki ich rozmiar, jaki jest wpisany w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym.鈥 W ten spos贸b na podstawie wpisu okre艣lone korzy艣ci oszacowane wed艂ug cen przeci臋tnych z ostatnich & lat i skapitalizowane z & proc. (pomno偶one przez 20) stanowi膰 mia艂y wynagrodzenie za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych, kt贸re nale偶a艂o wydawa膰 w艂o艣cianom gruntem. Wynagrodzenie za serwitut lasem mog艂o by膰 wydane w艂o艣cianom tylko za ich zgod膮 i to o tyle, o ile las nie mia艂 charakteru ochronnego. Grunty z pod lasu mog艂y by膰 oddawane za serwitut tylko wtedy, gdy w艂a艣ciciel maj膮tku uzyska艂 zezwolenie odpowiednich w艂adz na wyci臋cie lasu. Og贸lny obszar grunt贸w wydzielony za serwitut nie powinien przewy偶sza膰 po艂owy obci膮偶onego niemi u偶ytku. Wynagrodzenie pieni臋偶ne mog艂o by膰 stosowane jedynie tylko na 偶膮danie w艂a艣ciciela przy likwidacji serwitut贸w zbierania grzyb贸w i jag贸d. Projekt przewidywa艂 pr贸cz likwidacji wszelkich serwitut贸w na zasadzie dobrowolnego uk艂adu, jeszcze likwidacj臋 serwitut贸w le艣nych i pastwiskowych na skutek jednostronnego 偶膮dania zar贸wno w艂a艣ciciela maj膮tku, obci膮偶onego serwitutami, jak i w艂o艣cian, korzystaj膮cych z serwitut贸w. Dobrowolne uk艂ady, jak r贸wnie偶 wywo艂anie przymusowej likwidacji ze strony w艂o艣cian nast臋powa艂y wtedy, gdy by艂y wyra偶one w uchwale powzi臋tej zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w na zebraniu gromadzkiem lub specjalnem. 鈥 Nadto projekt wprowadza艂, co prawda nie艣mia艂o, poj臋cie likwidacji przymusowej dla obydw贸ch stron, niezale偶nie od ich woli, z urz臋du, w nast臋puj膮cych wypadkach
1) gdy grunty, kt贸rym przys艂ugiwa艂y prawa do serwitut贸w – by艂y komasowane,
2) gdy dziedzina obci膮偶ona serwitutami i korzystaj膮ca z praw serwitutowych znalaz艂y si臋 w r臋ku jednego w艂a艣ciciela, oraz
3) gdy cz臋艣膰 maj膮tku lub ca艂y maj膮tek ziemski obci膮偶ony serwitutami zosta艂 nabyty przez jednego lub kilku w艂a艣cicieli osad, korzystaj膮cych z praw serwitutowych na tym maj膮tku.
Projekt wprowadza艂 r贸wnie偶 u艂atwienia do stosowania prawa z roku 1875 o przymusowym podziale pastwisk wsp贸lnych wsi i dworu, nie uzale偶niaj膮c wywo艂ania przymusowego podzia艂u od bezpo艣redniego graniczenia z wsp贸lnem pastwiskiem. Prawo wi臋c wywo艂ania przymusowego podzia艂u przys艂ugiwa艂o ka偶dej stronie bez wzgl臋du na to, czy wsp贸lne pastwisko dotyka艂o do jej grunt贸w, czy nie. Wszystkie za艣 niepodzielone w ci膮gu pi臋ciu lat wsp贸lne wsi i dwom pastwiska mia艂y podlega膰 przymusowemu dla obydwu stron podzia艂owi
Projekt ten by艂 znacznie bardziej radykalny, od projektu senatora Podgorodnikowa, nie mniej jednak od niego biurokratyczny. Wprowadza艂 on coprawda zupe艂nie s艂uszne poj臋cie likwidacji serwitut贸w z urz臋du, umo偶liwiaj膮c w ten spos贸b ca艂kowite ich zniesienie, z drugiej jednak strony przez nadanie decyduj膮cego znaczenia przy okre艣laniu warto艣ci traconych korzy艣ci serwitutowych wpisom tabelowym odbiega艂 od wynik贸w prac projektu poprzedniego i wymaga艅 偶ycia. Na nieco innem stanowisku stan膮艂 trzeci projekt rosyjski, a mianowicie:

Projekt dumski

Projekt dumski z roku 1913 z艂o偶ony b. Izbie Pa艅stwowej przez Ministra Spraw Wewn臋trznych Mak艂akowa. Aczkolwiek zaleca艂 on r贸wnie偶, aby wynagrodzenie gruntowe za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych by艂o wydzielone z u偶ytk贸w, obci膮偶onych serwitutami, stosownie do ich rozci膮g艂o艣ci, okre艣lonej w tabeli likwidacyjnej wed艂ug cen z ostatnich 5 lat po skapitalizowaniu z 5%, to jednak w pewnych wypadkach przewidywa艂 mo偶no艣膰 niestosowania si臋 do wpis贸w tabelowych. Mianowicie je偶eli serwituty bez winy obecnego i poprzednich w艂a艣cicieli maj膮tku uleg艂y uszczupleniu, to nale偶a艂o, bior膮c pod uwag臋 wpis tabelowy, czas i okoliczno艣ci, w jakich nast膮pi艂o to uszczuplenie, ustala膰 wysoko艣膰 wynagrodzenia stosownie do tych korzy艣ci. jakie w艂o艣cianie tracili przy zniesieniu ich praw serwitutowych.
Wprowadzaj膮c t膮 poprawk臋 do projektu poprzedniego, projekt dumski jak gdyby stara艂 si臋 wywo艂a膰 pewne pozory liczenia si臋 z warunkami 偶ycia, oraz dba艂o艣ci o przeprowadzenie likwidacji z po偶ytkiem dla kraju. Te same tendencje, wyp艂ywaj膮 z jego wskaza艅 co do likwidowania serwitut贸w za got贸wk臋. Zmieniaj膮c zasady zawarte w poprzednim projekcie dopuszcza on pieni臋偶ne wynagrodzenie za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych za zgod膮 obydw贸ch stron, oraz za zezwoleniem Ministra Spraw Wewn臋trznych w tym wypadku, gdy wydzielenie gruntowego wynagrodzenia spowodowa艂oby zupe艂n膮 ruin臋 zaprowadzonego w maj膮tku kosztownego gospodarstwa. Jednak wynagrodzenie to nie mog艂o by膰 oddane w艂o艣cianom do r臋ki, tylko powinno by膰 z艂o偶one przez w艂a艣ciciela ziemskiego w pa艅stwowych papierach procentowych do miejscowego Oddzia艂u Banku Pa艅stwa, kt贸ry jedynie tylko za zezwoleniem Urz臋du Gubernjalnego do spraw w艂o艣cia艅skich wydawa艂 pieni膮dze w艂o艣cianom na powi臋kszenie lub ulepszenie ich gospodarstw.
Te dwie zasadnicze zmiany mo偶eby przemawia艂y na korzy艣膰 omawianego projektu, gdyby nie zmiana trzecia, kt贸ra obni偶y艂a jego warto艣膰. By艂o to nieuwzgl臋dnienie mo偶no艣ci przeprowadzenia w pewnych wypadkach likwidacji serwitut贸w z urz臋du. Projekt przewidywa艂 przymus jedynie tylko na 偶膮danie jednej ze stron, pozatcm uznawa艂 tylko likwidacj臋 na zasadzie dobrowolnego uk艂adu. Dobrowolny uk艂ad o zniesieniu serwitut贸w indywidualnych mia艂 by膰 zawierany przez w艂a艣ciciela maj膮tku z poszczeg贸lnymi uprawnionymi w艂o艣cianami odno艣nie za艣 do serwitut贸w gromadzkich i grupowych decydowa膰 mia艂y uchwa艂y, powzi臋te na zebraniach gromadzkich i specjalnych zwyczajn膮 wiekszo艣ci膮 g艂os贸w wszystkich os贸b, maj膮cych prawo uczestniczenia w zebraniach.
Zupe艂ne usuni臋cie z projektu likwidacji przymusowej z urz臋du mia艂oby ten skutek, 偶e nawet gdyby projekt ten sta艂 si臋 prawem, to ca艂kowite za艂atwienie sprawy serwitutowej na jego zasadzie by艂oby niemo偶liwe. Pr贸cz tego wprowadza艂 on przy braku przymusu z urz臋du pewne utrudnienia w wykonaniu, np. je艣li jedna z kilku wsi, obci膮偶aj膮cych serwitutami jeden i ten sam maj膮tek ziemski 偶膮da艂a zniesienia serwitut贸w, to po okre艣leniu wysoko艣ci wynagrodzenia za wszystkie serwituty, obci膮偶aj膮ce ten maj膮tek, nale偶a艂o 偶膮daj膮cej likwidacji wsi wydzieli膰 cz臋艣膰 odpowiedni膮 maj膮tku, maj膮c na wzgl臋dzie, aby prawa serwitutowe pozosta艂ych wsi by艂y nale偶ycie zabezpieczone.
呕aden z tych trzech projekt贸w nie sta艂 si臋 prawem, 偶aden wi臋c nie by艂 stosowany w 偶yciu. Wszystkie one jednak s艂u偶y艂y jako materja艂 do opracowania polskiego prawa o likwiducji serwitut贸w, kt贸re, opier膮j膮c si臋 na zasadzie, 偶e serwituty s膮 prze偶ytkiem szkodliwym dla kultury rolnej kraju i jako takie winny by膰 bezwarunkowo ca艂kowicie zniesione, nietylko w bardziej radykalny spos贸b rozwi膮zuje kwestj臋 likwidacji serwitut贸w. lecz nadto wprowadza daleko id膮ce u艂atwienie w samem przeprowadzeniu likwidacji, w por贸wnaniu z dawniej stosowanym trybem post臋powania.

Likwidacja serwitut贸w w okresie przej艣ciowym

Od chwili ewakuacji w艂adz rosyjskich do chwili powstania pa艅stwa polskiego sprawa likwidacji serwitut贸w nie posun臋艂a si臋 naprz贸d. Coprawda w pewnych poszczeg贸lnych wypadkach okupacyjni naczelnicy powiat贸w, kt贸rzy formalnie przej臋li kompetencj臋 b. rosyjskich komisarzy, do spraw w艂o艣cia艅skich starali si臋 za艂atwia膰 pewne sprawy w zwi膮zku z likwidacj膮 serwitut贸w. By艂y tojednakdrobne rzeczy. Wi臋kszo艣膰 spraw zapocz膮tkowanych jeszcze przy w艂adzach rosyjskich, a przerwanych na skutek ewakuacji tych w艂adz wp艂yn臋艂a po roku 1918 do nowoutworzonych Urz臋d贸w Ziemskich, na kt贸re Dekret Rady Regencyjnej z dn. 11 pa偶dziern. 1918 r. (Dz. Pr. Nr. 11 zd. 16 X 1S poz. 22) przelewa艂 kompetencj臋 b. rosyjskich Urz臋d贸w do spraw w艂o艣cia艅skich, powierzaj膮c im mi臋dzy innemi r贸wnie偶 zatwierdzenie dobrowolnych um贸w w przedmiocie likwidacji serwitut贸w.
Do chwili wydania nowej ustawy z dnia 7-go maja 1920 roku wobec braku nowych postanowie艅 by艂 zachowany ca艂y tryb post臋powania dawnego, przewidzianego przez rosyjskie rozporz膮dzenia. Wypadki wojenne, jak r贸wnie偶 wiadomo艣ci, 偶e rz膮d polski nosi si臋 z my艣l膮 wydania nowej ustawy, opartej na przymusie, nie wp艂yn臋艂y dodatnio na zwi臋kszenie liczby dobrowolnych um贸w. Przez ca艂y okres swego istnienia, do chwili wydania nowego prawa. Urz臋dy Ziemskie zatwierdzi艂y zaledwie 21 uk艂ad贸w dobrowolnych, likwiduj膮cych prawa serwitutowe 339 osad w艂o艣cia艅skich. Na mocy tych uk艂ad贸w w艂o艣cianie otrzymali 1447 morg贸w ziem. Dopiero po wydaniu nowego prawa daje si臋 zauwa偶y膰 pewne o偶ywienie. Na dzie艅 1 stycznia 1921 roku zg艂osze艅 o likwidacj臋 serwitut贸w by艂o 333 w tem 260 na zasadzie dobrowolnego uk艂adu i 73 w drodze przymusu, wywo艂anego przez strony. Podzia艂 przymusowych likwidacji wed艂ug poszczeg贸lnych okr臋g贸w przedstawia si臋 w spos贸b nast臋puj膮cy
Tablica Nr. 2.
Okr臋gowe Urz臋dy Przeznaczono do uwzgl臋dnienia
Ziemskie Ilo艣膰 WM Ilo艣膰 gospodarstw
w Warszawie 4 98
Bia艂ymstoku _
艁om偶y 2 56
Siedlcach 2 51
Lublinie 4 133
Radomiu 2 37
Kielcach 30 418
Piotrkowie 12 245
Kaliszu 11 327
P艂ocku 6 6fi
Razem 73 1480
Zg艂oszone dobrowolne uk艂ady 2 obejmuj膮 5427 osad w艂o艣cia艅skich dla kt贸rych przeznaczono wzamian za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych 36000 m贸rg. Z tej liczby w roku ubieg艂ym Urz臋dy Ziemskie zatwierdzi艂y 12 uk艂ad贸w (195 gospodarstw otrzymuj膮cych 916 m贸rg.) z likwidacji za艣 w drodze przymusu, 偶adna dotychczas przez Urz臋dy Ziemskie nie zosta艂a zatwierdzona.
Brak danych statystycznych ostatniej daty nie pozwala oceni膰 istotnych rozmiar贸w serwitut贸w w dobie dzisiejszej. Ostatnie mniej wi臋cej pewne cyfry posiadamy z roku 1912. 呕e jednak wkr贸tce po tej dacie nast膮pi艂a wojna, kt贸ra zahamowa艂a normalny bieg 偶ycia w kr膮ju, to ani w艂adze rosyjskie, ani nast臋pnie okupacyjne nie by艂y w stanie za艂atwi膰 wi臋kszej liczby spraw. Lwia cz臋艣膰 uk艂ad贸w zawieranych w ci膮gu ostatnich lat dziesi臋ciu wp艂yn臋艂a w r贸偶nych stadjach post臋powania do Urz臋d贸w Ziemskich. Je艣li wi臋c do cyfr, wyra偶aj膮cych stan serwitut贸w w roku 1912 wprowadzimy poprawki na zasadzie spraw za艂atwionych przez Urz臋dy Ziemskie, to otrzymamy najbardziej prawdopodobny stan serwitut贸w w chwili obecnej.
Stan serwitut贸w w r. 1912 wed艂ug Rocznika Statystycznego Kr贸lestwa Polskiego za rok 1915 przedstawia艂 si臋 w spos贸b nast臋puj膮cy:
Stan serwitut贸w w Kr贸lestwie Polskiem w r. 1912.

Z I E M 1 A Liczba maj膮tk. obci膮偶on. serwitut, w 1912 r. Liczba zagr贸d, korzystaj膮cych z serwitut贸w w 1912 r.
Le艣nych Pastwisk Pierwszych i drugich Rybo艂贸wstwo innych Razem
Kaliska 鈥. 316 . 1740 4821 5088 974 480 13103
Kielecka . . . 198 916 4042 4642 181 80 97C1

Lubelska . . . 193 2247 2120 JGC40 885 袨袨袨 22492

艁om偶y艅ska . . 414 524 1708 3339 116 24 5711

Piotrkowska . . 197 2032 2137 4288 70 47 8574

P艂ocka 鈥. 606 433 2417 3752 274 28 6904

Radomska . . . 110 8C1 3135 3831 鈥 134 7961

Siedlecka . . . 228 1875 3G83 3997 588 72 10215

Suwalska . . . 268 1083 1507 R17 5572 120 9129

Warszawska . . 291 1002 i Ot 4 2572 7G0 136 9114
Og贸艂em Kr贸lestwo Polskie . . . 2711 12713 29614 48890 9420 1721 102304
II* wloielaal* mieli prawo wywie艣膰 * las贸w obci膮ion. serwitut. w 谐. 1712. 孝邪蝎. .V 4.
Z I 袝 袦 I A 袙 U I) I 鈥 LCU O P ALU 艢CI脫艁KI
Drzew Kotk贸w Pni i ko- ! Drzewa Chrustu innych
szt. i irrdzi *7.1. rzeni woz贸w Woz贸w S膮偶ni wi膮zek w 笑啸谐谢

Kaliska . . . 4431 2564 30937 22116 63 106 >00 25713 15750

Kielecka . . 4673 2878 5219 93241 395 34611 26362 23153

Lubelska . . 24063 66909 34288 963234 754 171106 59438 鈥

艁om偶y艅ska . 2485 14856 1467 17944 31 44988 821 119

Piotrkowska . 鈥⑩>929 1325 7937 51199 13 130957 30927 2994

P艂ocka . . . 1W6 3112 775 23178 鈥 14676 1703 5384

Radomska . . 0392 23797 3746 81225 1016 90082 18468 54

Siedlecka . . 6668 45624 2171 126878 1514 29005 1955 鈥

Suwalska . . 2598 6981 鈥 7045 鈥 48249 鈥

Warszawska . 12C9 4169 1309 7155 899 55102 3713 4494
Og贸艂em Kr贸l. Polskie . . 61164 172215 77849 1393216 4685 725676 169100 52248

Likwidacja serwitut贸w w innych krajach Europy

Usuni臋cie serwitut贸w, kt贸re uniemo偶liwiaj膮 w wielu wypadkach zastosowanie post臋pu w rolnictwie by艂o rzecz膮, o kt贸rej pa艅stwa zachodniej Europy pomy艣la艂y znacznie wcze艣niej i przeprowadzeniu tej reformy wiele kraj贸w zawdzi臋cza kwitn膮cy stan swego rolnictwa. N膮jwcze艣niej i najzupe艂niej przeprowadzono t臋 reform臋 w Anglji, Danji, Szwecji i w Niemczech p贸艂nocnych. R贸wnocze艣nie ze zniesieniem serwitut贸w dokonano w tych pa艅stwach komasacji, podzia艂u wsp贸lno艣ci i oddzielenia grunt贸w drobnych posiadaczy od grunt贸w obszar贸w dwprskich. Ca艂a ta czynno艣膰 jest znana pod og贸ln膮 nazw膮 separacji. Separacj臋 przeprowadzano w Anglji od XVI wieku, w Danji od roku 1720, w Prusiech od roku 1821, w Szwecji od roku 1873. Separacja wsz臋dzie dokonywana by艂a pod ochron膮 prawa i z du偶ym wysi艂kiem w艂adz pa艅stwowych. Sposoby prowadzenia likwidacji serwitut贸w mia艂y w r贸偶nych krajach swoje w艂a艣ciwo艣ci, na kt贸re chcia艂bym pokr贸tce zwr贸ci膰 uwag臋. W Niemczech wynagrodzenie za zniesione serwituty mog艂o by膰 wydano gruntem, rent膮 lub kapita艂em. Wysoko艣膰 wynagrodzenia okre艣lana by艂a dwoma sposobami: przez skapitalizowanie warto艣ci serwitut贸w lub te偶 drog膮 oznaczania korzy艣ci, jakie osi膮ga艂 w艂a艣ciciel maj膮tku, uwalniaj膮c si臋 od ci臋偶ar贸w serwitutowych. Je偶eli likwidacji serwitut贸w 偶膮da艂a jedna strona, to drugiej przys艂ugiwa艂o prawo wyboru wynagrodzenia, oraz sposobu okre艣lenia jego wysoko艣ci. Wynagrodzenie za serwitut poboru drzewa z lasu dworskiego wydawane by艂o wog贸le rent膮 lub gnutem, wydzielenia za艣 za serwitut cz臋艣ci lasu prawo pruskie zezwala艂o tylko w tym wypadku, je偶eli wydzielony las nadawa艂 si臋 do trwa艂ego gospodarczego u偶ytkowania wed艂ug przepis贸w o ochronie le艣nej, przyczem oddawana cz臋艣膰 lasu nie mog艂a by膰 mniejsza ni偶 30 morg贸w. Do oszacowania warto艣ci u偶ytk贸w serwitutowych by艂a opracowana bardzo szczeg贸艂owa instrukcja, w kt贸rej oddzielne tabele ustanawia艂y mi膮偶szo艣膰 i warto艣膰 ogrzewalna ka偶dego rodzaju u偶ytku w por贸wnaniu z s膮偶niem drzewa szczapowego. Oceny dokonywano wed艂ug cen przeci臋tnych z ostatnich 10-ciu lat, potr膮caj膮c koszty pracy i otrzyman膮 warto艣膰 kapitalizowano z 6庐/o (mno偶ono przez 20). Tak samo szczeg贸艂owo szacowano serwituty pastwiskowe, ustalaj膮c najpierw ilo艣膰 i jako艣膰 inwentarza i por臋 pa-szenia, nast臋pnie warto艣膰 pastwiska, wyra偶ano w centnarach siana.
Serwitut pastwiskowy oceniano i kapitalizowano jak serwitut le艣ny. Sprawy likwidacji powierzone by艂y specjalnym w艂adzom 鈥 Komisjom Generalnym. Dzi艣 spraw臋 serwitut贸w w pa艅stwie Niemieckiem ino偶ua uwa偶a膰 za ca艂kowicie zlikwidowan膮.
Wed艂ug patentu austriackiego (1853) zniesienie serwitut贸w mog艂o nast膮pi膰 ca艂kowicie lub cz臋艣ciowo tylko w贸wczas i o tyle, o ile I) system gospodarczy dziedziny obci膮偶onej i obci膮偶aj膮cej nie by艂 nara偶ony przez zamian臋 serwitut贸w na straty niepowetowane. 2) o ile nie wynika艂a z powodu likwidacji przewaga strat dla og贸lnej kultury kraju i 3) gdy w艂a艣ciciel m膮j膮tku i u偶ytkownik serwitutu nie dawa艂 pierwsze艅stwa regulacji przed ich zniesieniem”.
Poniewa偶 powy偶ej wymienione wypadki by艂y bardzo rzadkie, zatem zniesienie serwitut贸w mog艂oby by膰 powszechnem. Regulacja lub wykupno serwitut贸w odbywa膰 si臋 mia艂o na drodze dobrowolnej umowy mi臋dzy interesowanemi stronami lub na 偶膮danie jednej ze stron. W tym ostatnim wypadku w艂a艣ciwy urz膮d decydowa艂, czy ma nast膮pi膰 regulacja, czy wykupno serwitut贸w. Patent przewidywa艂 r贸wnie偶 likwidacj臋 serwitut贸w przymusow膮 niezale偶nie od woli zainteresowanych stron, t, zw, separacj臋 z urz臋du, kt贸ra mia艂a nast臋powa膰 w tych wypadkach, kiedy serwituty by艂y uznane za szkodliwe dla kultury kr膮jowej. Do tej kategorji zaliczone by艂y serwituty le艣ne i pastwiskowe, a wi臋c 鈥瀢szelkie jakiejb膮d偶 nazwy wr臋bu i poboru drzewa i innych produkt贸w le艣nych w lesie obcym lub z lasu obcego”, 鈥瀙rawo paszy na obcych gruntach”, oraz 鈥瀢szelkie inne serwituty po艂ow臋, przy kt贸rych grunt serwitutowy jest lasem lub polem do uprawy le艣nej przeznaczonym”.
Wykup s艂u偶ebno艣ci uskutecznia艂 si臋 gruntem, kapita艂em lub rent膮. Przytem prawo wyboru formy wykupu nale偶a艂o do zobowi膮zanego. Czynno艣膰 wykupu serwitutu poprzedza艂o ich uregulowanie, a dopiero uregulowany serwitut podlega艂 oszacowaniu i stanowi艂 podstaw臋 do wykupu. 0 sposobach oszacowania serwitut贸w le艣nych, jak r贸wnie偶 pastwiskowych, nie b臋d臋 wspomina艂, dodam tylko, 偶e warto艣膰 serwitut贸w kapitalizowa艂a si臋 z 5*/, (mno偶ono przez 20) jak i w ustawach pruskich, og贸lnie jednak bior膮c patent austryjacki daleki by艂 od dok艂adno艣ci praw pruskich. Do roku 1894 wi臋ksza cz臋艣膰 serwitut贸w by艂a wykupiona wzgl臋dnie uregulowana, z tego wi臋c powodu na mocy ustawy krajowej z roku 1895 Komisje Serwitutowe zosta艂y zniesione, a kompetencje ich zosta艂y przekazane S膮dom zwyczajnym i Namiestnictwu.

Likwidacja serwitut贸w na zasadzie nowej ustawy.

Zasady og贸lne

Sprawa likwidacji serwitut贸w na terenie Kr贸lestwa Kongresowego sta艂a si臋 nag艂膮 i pal膮c膮 z powodu uchwalenia zasad reformy rolnej. D膮偶膮c bowiem do oparcia ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej nu zdrowych silnych i do intensywnej produkcji zdolnych gospodarstwach w艂o艣cia艅skich, Sejm Ustawodawczy musia艂 wzi膮膰 jednocze艣nie pod uwag臋 i ca艂kowite uregulowanie sprawy serwitutowej, kt贸ra jest hamulcem w rozwoju drobnego gospodarstwa z Jednej strony, z drugiej za艣 uniemo偶liwia nale偶yte prowadzenie gospodarstwa na obszarach, obci膮偶onych serwitutami-Ograniczenie obszar贸w dworskich do pewnego maximum mo偶e nie przynie艣膰 strat jedynie tylko w tym wypadku, je偶eli ca艂y obszar tego maximum nie b臋dzie skr臋powany 偶adnemi prawami na rzecz innej dziedziny.
To te偶 ju偶 uchwalaj膮c zasady reformy rolnej Sejm postanowi艂 przeprowadzi膰 likwidacj臋 s艂u偶ebno艣ci na ca艂ym obszarze b. Kr贸lestwa Kongresowego. a opracowana wkr贸tce potem ustawa nie tylko posz艂a po drodze daleko id膮cych u艂atwie艅 przy dobrowolnych uk艂adach serwitutowych, ale wprowadzi艂a r贸wnie偶 i poj臋cie likwidacji przymusowej na 偶膮danie jednej ze stron, a nawet likwidacji przymusowej z urz臋du.
Przymusowa likwidacja serwitut贸w z urz臋du nast臋puje we wszystkich wypadkach w zwi膮zku z urz膮dzeniami rolnemi (komasacja, parcelacja), przy meljoracjach rolnych, zmieniaj膮cych istniej膮cy stan u偶ytk贸w serwitutowych, oraz we wszelkich wypadkach, wyp艂ywaj膮cych z ustaw w przedmiocie wykonania reformy rolnej.
Pr贸cz tego b臋dzie ona mia艂a zastosowanie do tych wszystkich serwitut贸w, kt贸re w przeci膮gu 10-ciu lat od dnia og艂oszenia ustawy (to zn. do roku 1930) nie zostan膮 zlikwidowane (art. 19). Innemi s艂owy po up艂ywie 10-ciu lat zanika mo偶no艣膰 prowadzenia uk艂ad贸w dobrowolnych, jak r贸wnie偶 takich przymusowych, kt贸re wynikaj膮 na skutek zg艂oszenia jednej ze stron. Strony trac膮 w贸wczas prawo wywo艂ywania przymusowej likwidacji serwitut贸w, a w ich prawa wchodzi urz膮d, kt贸ry ostatecznie za艂atwia te wszystkie sprawy, jakie w, ci膮gu tych 10-ciu lat nie zosta艂y zlikwidowane.
Spos贸b pokrycia koszt贸w przymusowej likwidacji z urz臋du, prowadzonej ju偶 w czasie obecnym, ka偶dorazowo okre艣li Komisja Ziemska Okr臋gowa (art. 15 Rozporz膮dzenia).
Wynagrodzenie za zniesienie serwitut贸w nast膮pi膰 mo偶e we wszystkich wypadkach w ziemi i lasach, nic maj膮cych znaczenia ochronnego, a nawet wbrew dotychczas stosowanym przepisom w razach nadzwyczajnych鈥攚 got贸wce (art. 10). Likwidacja serwitut贸w za got贸wk臋 w ca艂o艣ci lub cz臋艣ciowo mo偶e mie膰 miejsce jedynie wtedy, gdy obie strony si臋 na to zgodz膮, a przy regulacji przymusowej tylko na zasadzie decyzyi Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, powzi臋tej na skutek szczeg贸艂owo umotywowanego wniosku Komisji Szacunkowo-Rozjemczej o niemo偶no艣ci zastosowania innego sposobu zlikwidowania serwitut贸w (art. 10). Opr贸cz tych zasadniczych ogranicze艅, jakie przewiduje ustawa, rozporz膮dzenie wykonawcze w art. 11 stawia jeszcze pewne ograniczenia szczeg贸艂owe, redukuj膮c liczb臋 wypadk贸w kiedy mo偶e mie膰 zastosowanie likwidacja za got贸wk臋 w ca艂o艣ci lub cz臋艣ciowo do 3-ch, a mianowicie:
1) gdy u偶ytki obci膮偶one serwitutami zosta艂y rozparcelowane przed 1-ym stycznia 1919 roku bez uregulowania serwitut贸w, a warto艣膰 roczna serwitut贸w zosta艂a w nast臋pstwie okre艣lona na podstawie wyroku s膮dowego w got贸wce.
W tym wypadku zwolnienie parcel z pod serwitut贸w, o ile nie przekraczaj膮 one 40-tu morg贸w obszaru (art. 10) nast膮pi膰 mo偶e za sp艂at膮 w got贸wce wynagrodzenia okre艣lonego na zasadach og贸lnych (warto艣膰 roczn膮 nale偶y pomno偶y膰 przez 80 to zn. skapitalizowa膰 z 3 i / */#)鈥
2) gdy za zniesienie serwitut贸w mog膮 by膰 oddane jedynie tylko przestrzenie le艣ne, maj膮ce znaczenie ochronne i
3) gdy dziedzina obci膮偶ona serwitutami nie posiada grunt贸w przydatnych dla cel贸w rolniczych.
Zwr贸ci膰 nale偶y uwag臋, 偶e pieni臋dzy, otrzymanych przy tego rodzaju likwidacji serwitut贸w zainteresowani na r臋ce nie dostaj膮, b臋d膮 one bowiem z艂o偶one do Kasy Powiatowej, jako depozyt Okr臋gowego 袚 rz臋du Ziemskiego i mog膮 by膰 wydane prawnym w艂a艣cicielom jedynie tylko na kupno ziemi (art. 12 Rozporz膮dzenia).
To u艂atwienie, aczkolwiek umo偶liwi zlikwidowanie serwitut贸w w pewnych poszczeg贸lnych wypadkach, jednakowo偶 nie mo偶e by膰 polecane i prawdopodobnie szerokiego zastosowania mie膰 nie b臋dzie. Pieni膮dze z艂o偶one do depozytu, prawie nigdy nie b臋d膮 stanowi艂y, szczeg贸lnie w dzisiejszych czasach. r贸wnowa偶nika utraconych przez w艂o艣cian korzy艣ci. W ten spos贸b strona korzystaj膮ca z serwitut贸w zawsze b臋dzie pokrzywdzona, o ile niezw艂ocznie nie ulokuje tych pieni臋dzy w ziemi, jedynie wi臋c tylko szybkie natychmiastowe wyznaczenie przez Urz臋dy Ziemskie odpowiednich parcel gruntowych mog艂oby t膮 krzywd臋 z艂agodzi膰. B臋dzie to jednak mo偶liwe tylko w tym wypadku, je偶eli w pobli偶u Urz臋dy Ziemskie b臋d膮 mia艂y rozporz膮dzalny zapas ziemi. Nale偶y si臋 wi臋c spodziewa膰, 偶e got贸wkowa likwidacja serwitut贸w b臋dzie si臋 zdarza艂a tylko w nader wyj膮tkowych wypadkach, wobec istotnej niemo偶no艣ci otrzymania wynagrodzenia za serwituty w ziemi lub lasach.
Dla likwidacji serwitut贸w w drodze przymusu ustawa podaje pewne normy. Za podstaw臋 do obliczenie wynagrodzenia za serwituty przyjmowa膰 w tych wypadkach nale偶y wymiar tych serwitut贸w zapisany w tabelach likwidacyjnych i aktach nadawczych (art. 30). Zasad臋 t膮 w pewnym stopniu modyfikuje art. 31, kt贸ry zaleca bra膰 pod uwag臋 nie tylko wymiar serwitut贸w, zapisanych w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym, lecz i korzy艣ci, osi膮gni臋te z wykonywania prawa serwitutu w ci膮gu ostatnich lat 6-ciu.
Art. 31 nie Jest dostosowany do reszty ustawy. Ca艂a bowiem ustawa traktuje, jako podstaw臋 do okre艣lenia praw serwitutowych wpis w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym, nie za艣 faktyczne u偶ytkowanie. Art. 46 rozporz膮dzenia nakazuje w wypadkach braku w zasadniczym wpisie w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym 艣cis艂ego okre艣lenia postaci i rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w wstrzyma膰 post臋powanie przymusowe do chwili dokonania tego 艣cis艂ego okre艣lenia w drodze urz臋dowej. to znaczy do chwili uzupe艂nienia wpisu w tabeli likwidacyjnej na mocy prawomocnej decyzji Komisji Ziemskiej Okr臋gowej. Nadaje to wpisowi serwitutowemu nie podlegaj膮ce zmianom i poprawkom znaczenie prawne i uniemo偶liwia pozornie czynienie pewnych odst臋pstw od tego wpisu. Tymczasem art. 31 nakazuje bra膰 r贸wnie偶 pod uwag臋 korzy艣ci, osi膮gni臋te z wykonania prawa serwitutu w ci膮ga ostatnich lat 6-ciu i to r贸wnorz臋dnie z wpisem serwitutowym w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym.
Mamy wi臋c do czynienia z pewnem nieporozumieniem, kt贸re mo偶e by膰 藕r贸d艂em wielu spor贸w. Przepisy wykonawcze do ustawy nie podaj膮 w jakim stopniu te dwie podstawy obliczenia, niekiedy nawzajem si臋 wykluczaj膮ce, maj膮 by膰 uwzgl臋dniane przy okre艣laniu warto艣ci serwitut贸w. Niew膮tpliwie w danym wzgl臋dzie wyjd膮 Jeszcze pewne zarz膮dzenia, w ka偶dym b膮d藕 razie posiadacze praw serwitutowych musz膮 by膰 Ju偶 dzi艣 przygotowani na prawdopodobn膮 konieczno艣膰 udawadniania korzy艣ci. Jakie osi膮gn臋li z wykonywania swoich praw serwitutowych w ci膮gu ostatnich lat 5-ciu.
Przy obliczaniu warto艣ci korzy艣ci, jakie trac膮 posiadacze serwitut贸w, b臋d膮 brane ceny przeci臋tne ostatniego 贸-lecia i ustalona w ten spos贸b warto艣膰 roczna korzy艣ci serwitutowych, b臋dzie kapitalizowana wed艂ug stopy 3 1/8 e,0 (mno偶ona przez 30). Warto艣膰 grunt贸w, wyznaczonych jako r贸wnowa偶nik utraconych korzy艣ci serwitutowych, powinna 艣ci艣le odpowiada膰 okre艣lonej w powy偶szy spos贸b warto艣ci. Szacunek grunt贸w niezb臋dny celem okre艣lenia ich obszar贸w b臋dzie ustalany r贸wnie偶 jak i warto艣膰 utraconych praw serwitutowych wed艂ug przeci臋tnych cen ostatniego 6-lecia.
Te normy maj膮 by膰 stosowane we wszystkich wypadkach przymusowej regulacji serwitut贸w i nie-pozostan膮 one niew膮tpliwie bez wp艂ywu i na uk艂ady dobrowolne, zanim bowiem w艂o艣cianie zdecyduje si臋 zawrze膰 uk艂ad dobrowolny, przedewszystkicm postaraj膮 si臋 obliczy膰, ileby otrzymali w wypadku uk艂adu przymusowego, aby m贸dz wybra膰 ten spos贸b likwidacji serwitut贸w, kt贸ry im zapewni膰 mo偶e wi臋ksze korzy艣ci. Z drugiej za艣 strony r贸wnie偶 i w艂a艣ciciele dziedzin, obci膮偶onych serwitutami b臋d膮 za podstaw臋 swych oblicze艅 bezw膮tpienia brali normy stosowane przy przymusowym uk艂adzie. W ten spos贸b po wydaniu nowej ustawy spodziewa膰 si臋 nale偶y pewnego zwrotu w uk艂adach dobrowolnych: o ile bowiem poprzednio w braku norm prawnie ustalonych obliczenia korzy艣ci traconych praw serwitutowych dokonywane by艂y niemal w ka偶dej okolicy w spos贸b inny i zawsze do艣膰 dowolny, co wytworzy艂o ju偶 pewn膮 praktyk臋 likwidacji serwitut贸w w r贸偶nych miejscowo艣ciach, o tyle normy obecne, og贸lne dla ca艂ego kraju, ujednostajniaj膮ce spos贸b obliczania traconych korzy艣ci serwitutowych, a odbiegaj膮ce jednak od poprzednio stosowanych prywatnie norm, t膮 dawn膮 praktyk臋 bez w膮tpienia zmieni膮.
Ustawa d膮偶y do ca艂kowitego zniesienia wszystkich serwitut贸w, jakie s膮 wpisane do tabel likwidacyjnych lub akt贸w nadawczych (art. 1) z wyj膮tkiem tych drobnych, na kt贸rych likwidowanie nic pozwalaj膮 miejscowe warunki bez wielkich przytem nak艂ad贸w fart. 2). Do tych serwitut贸w zaliczy膰 nale偶y serwituty czerpania wody, wodopoju, kopania piasku i gliny, wapna i innych materja艂贸w. oraz przegonu i przejazdu.

Aby szybciej osi膮gn膮膰 zamierzony cel, t. j. ostateczne zniesienie serwitut贸w, ustawa nie pozwala zar贸wno na cz臋艣ciow膮 likwidacj臋 serwitut贸w, z kt贸rych dana wie艣 korzysta, jak i na likwidowanie jednej tylko wsi w贸wczas, je艣li m膮j膮tek jest obci膮偶ony serwitutami, nale偶膮cemi do kilku wsi (art. 13鈥14). W ten spos贸b wszelkiego rodzaju serwituty musz膮 by膰 likwidowane ca艂kowicie dla wszystkich tych osad, kt贸re z nich korzystaj膮, bez wzgl臋du na kategorje, do kt贸rych prawnie mog膮 by膰 zaliczone. Wyj膮tek oczywi艣cie mog膮 stanowi膰 te drobne serwituty, o kt贸rym by艂a mowa powy偶ej. Podobnie, je偶eli maj膮tek ziemski jest obci膮偶ony serwitutami, nale偶膮cemi do kilku wsi, to likwidacja takich s艂u偶ebno艣ci winna si臋 odbywa膰 jednocze艣nie we wszystkich tych wsiach, kt贸re z nich korzystaj膮. Rzecz prosta, w jednych wsiach mo偶e si臋 dokonywa膰 na zasadzie uk艂ad贸w鈥 dobrowolnych, w innych za艣 w drodze przymusu. Je艣li wi臋c maj膮tek ziemski jest obci膮偶ony serwitutami, nale偶膮cemi do kilku wsi i zawiera uk艂ad dobrowolny o zamian臋 serwitut贸w z jedn膮 z nich, z pozosta艂em i za艣 do ugody doj艣膰 nie mo偶e, to w艂a艣ciciel, sk艂adaj膮c uk艂ad dobrowolny do zatwierdzenia Urz臋dowi Ziemskiemu powinien jednocze艣nie wyst膮pi膰 o przymusow膮 likwidacj臋 serwitut贸w w pozosta艂ych wsiach. Wymagana przez art. 14 jodnocze艣no艣膰 likwidacji takich s艂u偶ebno艣ci nie mo偶e by膰 rozumiana w spos贸b inny, jak tylko jako jednocze艣no艣膰 wyst膮pienia do w艂adz, prace za艣 w poszczeg贸lnych wypadkach mog膮 by膰 prowadzone w tempie r贸偶nym. Prawdopodobnie jednak Urz臋dy Ziemskie b臋d膮 wymaga艂y aby sprawy zatwierdzenia likwidacji by艂y ostatecznie rozpatrywane na wsp贸lnem posiedzeniu, to znaczy, 偶e nie b臋dzie hamowany przebieg likwidacji serwitut贸w we wsiach jednych na skutek tego, 偶e w innych wsiach dokonywa si臋 powolniej. natomiast szybciej uko艅czona likwidacja nie b臋dzie mog艂a uzyska膰 zatwierdzenia przez Urz臋dy Ziemskie dop贸ty, p贸ki nie zostan膮 uko艅czpnc prace przy likwidacji serwitut贸w we wszystkich wsiach, obci膮偶aj膮cych dany maj膮tek.
Ustawa przewiduje r贸wnie偶, 偶e wynagrodzenie gruntowe za ulegaj膮ce zniesieniu serwituty mo偶e by膰 wydzielone niekoniecznie z maj膮tku, obci膮偶onego niemi, lecz i z innego maj膮tku, nale偶膮cego do tego samego w艂a艣ciciela (art. 12). W tym jednak wypadku. Je偶eli na tym maj膮tku ci膮偶膮 inne serwituty, to wszystkie one winny by膰 r贸wnie偶 likwidowane jednocze艣nie.
Przepis ten mo偶e mie膰 du偶e zastosowanie przy uk艂adach dobrowolnych, i aczkolwiek ani ustawa ani rozporz膮dzenie wykonawcze nie podkre艣la tego wyra藕nie, prawdopodobnie te tylko wypadki likwidacji mieli na my艣li autorzy przepisu. Trudno sobie bowiem wyobrazi膰 stosowanie tego przepisu w wypadkach likwidacji przymusowej. Pomin臋 nielogiczno艣膰 wydzielania wynagrodzenia za serwituty ci膮偶膮ce na jednym maj膮tku z drugiego, zupe艂nie nie obci膮偶onego serwitutami, a wi臋c najcz臋艣ciej odpowiednio dobrze zagospodarowanego, takie bowiem wypadki, mam nadziej臋, nie b臋d膮 si臋 zdarza艂y, gdy偶 likwidacja serwitut贸w przeprowadza si臋 w celu naprawy warunk贸w gospodarczych, nic za艣 ich pogorszenia. Lecz i w tym wypadku, kiedy obci膮偶ony serwitutami maj膮tek nie jest dobrze zagospodarowany i m贸g艂by by膰 u偶yty na wynagrodzenie za serwituty, ci膮偶膮ce na innym maj膮tku, nale偶膮cym do tego samego w艂a艣ciciela, wydzielanie tych serwitut贸w w drodze przymusowej bez porozumienia si臋 z zainteresowanymi posiadaczami praw serwitutowych i bez ich zgody nie by艂oby wskazane. Zazwyczaj bowiem maj膮tek taki jest bardziej odleg艂y od ich siedzib, ni偶 maj膮tek, na kt贸rym wykonywuj膮 swoje prawa serwitutowe, otrzymanie wi臋c tam ziemi mniej by艂oby dla nich dogodne. Przypuszcza膰 nale偶y, 偶e G艂贸wny Urz膮d Ziemski wyda potrzebne w tej mierze wyja艣nienia, bowiem zbyt cz臋ste i nieogl臋dne stosowanie tego przepisu mog艂o by poci膮gn膮膰 niepo偶膮dane nast臋stwa dla korzystaj膮cych z praw serwitutowych. Jednak w wypadku zgody stron przepis ten stanowi bardzo du偶e u艂atwienie przy likwidowaniu serwitut贸w, pozwalaj膮c poniek膮d przenosi膰 je z jednej dziedziny na drug膮, nale偶膮c膮 do tego samego w艂a艣ciciela. Dzi臋ki temu w艂a艣ciciel paru lub kilku jednostek gospodarczych mo偶e na u艂o偶enie serwitut贸w po艣wi臋ci膰 ca艂kowicie jedn膮 z nich, zachowuj膮c w ca艂o艣ci inne.
Ustawa nie dopuszcza oddawania wzamian za zniesienie serwitut贸w las贸w, kt贸re s膮 uznane za ochronne i wog贸le przy wszelkiem wydzielaniu tytu艂em wynagrodzenia za serwituty przestrzeni le艣nych, wymacane jest zezwolenie odpowiednich urz臋d贸w ochrony las贸w (art. 15).
Mimo tak szerokiego stosowania przymusu, nowa ustawa nosi jednak wyra藕ne cechy d膮偶enia do usuwania serwitut贸w drog膮 dobrowolnego uk艂adu. Uk艂ad dobrowolny bowiem w wielu wypadkach mo偶e przerwa膰 post臋powanie przymusowe i tylko w razie ca艂kowitej niemo偶no艣ci za艂atwienia polubownego sprawy zniesienia serwitut贸w, przymus zgodnie z duchem ustawy mo偶e by膰 stosowany. Ustalenie jednak zasady przymusu, Jako ostatecznego 艣rodka do usuni臋cia tych dolegliwo艣ci, jakie istnienie serwitut贸w wywo艂uje, b臋dzie mia艂o bez-w膮tpienia znaczenie przynagl膮j膮ce w sprawie uk艂ad贸w dobrowolnych. Pozatem ustalone w zwi膮zku z przymusem normy obliczenia warto艣ci serwitut贸w b臋d膮 mia艂y decyduj膮ce znaczenie na okre艣lanie wysoko艣ci wynagrodzenia, przynale偶nego za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych i przy uk艂adach dobrowolnych. I na tern w艂a艣ciwie polega g艂贸wne znaczenie nowej ustawy: stosuj膮c szereg u艂atwie艅 przy uk艂adach dobrowolnych na skutek wprowadzenia zasady przymusu przy艣piesza ich zawarcie i d膮je jednocze艣nie podstawy do okre艣lenia sprawiedliwego wynagrodzenia. Przypuszcza膰 nale偶y, 偶e w wi臋kszo艣ci wypadk贸w strony skorzystaj膮 z przys艂uguj膮cego im prawa zlikwidowania serwitut贸w na zasadzie dobrowolnego uk艂adu.

R贸偶nice z dawnemi przepisami

U艂atwienia, jakie wprowadza ustawa o likwidacji serwitut贸w na terenie b. Kr贸lestwa Kongresowego z dnia 7-go maja 1920 roku w por贸wnaniu z dawnym trybem przeprowadzania likwidacji serwitut贸w, polegaj膮 przedewszystkicm na wr臋cz odmiennem traktowania istoty serwitut贸w, ni偶 to widzimy w b. ustawodawstwie rosyjskiem. Przepisy rosyjskie rozr贸偶nia艂y dwie g艂贸wne kategorje serwitut贸w: serwitut indywidualny (nale偶膮cy do poszczeg贸lnych os贸b) i serwitut gromadzki (og贸lny). T. zw. serwitut grupowy (nale偶膮cy do pewnej grupy gospodarzy zamieszka艂ych w danej wsi), co do swojej istoty by艂 traktowany niemal na r贸wni z serwitutem indywidualnym. potrzebna bowiem by艂a do jego likwidacji zgoda wszystkich wsp贸艂w艂a艣cicieli danego serwitutu. Ka偶da z tych kategorji podlega艂a, jak ju偶 o tern pisa艂em. innemu trybowi likwidowania. A wi臋c serwitut indywidualny by艂 likwidowany na mocy uk艂adu z ka偶dym z poszczeg贸lnych gospodarzy, posiadaj膮cych prawa serwitutowe, serwitut za艣 gromadzki, na zasadzie uchwa艂y zebrania gromadzkiego, powzi臋tej wi臋kszo艣ci膮 2.3 g艂os贸w. Ten spos贸b likwidowania serwitut贸w powodowa艂 wi臋ksz膮 艂atwo艣膰 usuwania serwitut贸w o charakterze gromadzkim (np. pastwiskowych). usuni臋cie za艣 serwitut贸w o charakterze indywidualnym (np. le艣nych) czyni艂 zale偶nem od zgody ka偶dego z poszczeg贸lnych gospodarzy, korzystaj膮cych z praw serwitutowych, na skutek czego ca艂kowita likwidacja serwitut贸w indywidualnych rzadko kiedy nast臋powa艂a. Nowa ustawa wszystkie serwituty bez wzgl臋du na ich charakter traktuje jednakowo i przepisuje jeden og贸lny spos贸b ich likwidowania. W konsekwencji tego stanowiska zasadniczego, nowa ustawa nie tylko nie dopuszcza mo偶no艣ci zlikwidowania cz臋艣ci serwitut贸w (co si臋 cz臋sto zdarza艂o przy likwidacji serwitut贸w indywidualnych), ale nawet nakazuje likwidowanie jednocze艣nie wszystkich serwitut贸w, obci膮偶aj膮cych dan膮 dziedzin臋, jak r贸wnie偶 wszystkich serwitut贸w, z kt贸rych dana wie艣 korzysta. Nietylko wi臋c wszystkie serwituty danej wsi zostaj膮 zlikwidowane, ale je艣li maj膮tek ziemski jest obci膮偶ony serwitutami nale偶膮cemi do kilku wsi, to likwidacja powinna si臋 odby膰 jednocze艣nie we wszystkich wsiach, kt贸re z nich korzystaj膮.
Rzecz prosta, w jednych z nich likwidacja mo偶e si臋 odbywa膰 w drodze dobrowolnego uk艂adu, w innych za艣 w drodze przymusu, jednakowo偶 wszystkie serwituty musz膮 by膰 likwidowane jednocze艣nie. Bowiem tylko wtedy mo偶na w nale偶yty spos贸b sporz膮dzi膰 plan wydzielenia z obci膮偶onego serwitutami maj膮tku obszar贸w, nale偶nych ka偶dej z tych wsi z zachowaniem najbardziej dogodnej figury maj膮tku oraz bez obawy, 偶e dla kt贸rejkolwiek z nich mo偶e zabrakn膮膰 ziemi wzamian za serwituty (art. 13, 14).
Przy jednakowym trybie post臋powania, zar贸wno przy serwitutach gromadzkich, jak i indywidualnych, nowa ustawa rozr贸偶nia te kategorie serwitut贸w jedynie tylko w sposobie wydzielania wynagrodzenia za serwituty (art. 11). Mianowicie wynagrodzenie za serwituty indywidualne powinno by膰 wydzielane posiadaczom poszczeg贸lnych gospodarstw ka偶demu oddzielnie, za serwituty za艣 nale偶膮ce do ca艂ej wsi lub te偶 pewnej grupy osad (gromadzkie lub grupowe) wynagrodzenie to mo偶e by膰 wydzielone na w艂asno艣膰 wsp贸ln膮, z tym jednakowo偶 zastrze偶eniem, 偶e zwyk艂a wi臋kszo艣膰 posiadaczy tej wsp贸lnej w艂asno艣ci mo偶e uchwali膰 przeprowadzenie podzia艂u mi臋dzy poszczeg贸lne gospodarstwa. Podzia艂 ten jednak mo偶e by膰 dokonany ju偶 po zatwierdzeniu uk艂adu serwitutowego.
Znaczne u艂atwienie w por贸wnaniu z poprzednim przebiegiem uk艂ad贸w serwitutowych zawieraj膮 postanowienia nowego prawa o sk艂adzie zebrania, decyduj膮cego w sprawie likwidacji serwitut贸w. Dawne przepisy rosyjskie oddawa艂y t膮 spraw臋 w r臋ce zebrania gromadzkiego, t. zn. zebrania wszystkich cz艂onk贸w danej gromady, posiadaj膮cych prawo g艂osu na zebraniu. Zebranie gromadzkie, jak ju偶 o tern m贸wi艂em, decydowa艂o jedynie tylko o likwidacji serwitutu gromadzkiego. Ten tryb post臋powania zmieniony jest obecnie w spos贸b nast臋puj膮cy: o likwidacji wszelkiego rodzaju serwitut贸w rozstrzygaj膮 zebrania, w kt贸rych maj膮 prawo uczestniczy膰 posiadacze osad, korzystaj膮cych z prawdo serwitut贸w, przyczem za posiadacza uwa偶ana jest ka偶da osoba (a wi臋c nie tylko w艂a艣ciciel), kt贸ra bezspornie posiada osad臋 przynajmniej wci膮gu jednego roku (art, 8); o ile osada stanowi w艂asno艣膰 kilku wsp贸艂w艂a艣cicieli, wybieraj膮 oni jednego ze swego grona do uczestniczenia w tern zebraniu; je艣li za艣 taki wyb贸r nie nast膮pi, 鈥 uczestniczy w zebraniu najstarszy z nich wiekiem. Od os贸b zaginionych uczestnicz膮 kuratorowie przez s膮d wyznaczeni. Od ma艂oletnich, nieusamowolnionych, oraz od os贸b pozbawionych w艂asnej woli, uczestnicz膮 w zebraniach ich opiekunowie, wyznaczeni trybem pracz prawo przewidzianym. Od nieobecnych uczestnicz膮 pe艂nomocnicy, specjalnie przez nich upowa偶nieni, lub w ich braku osoby istotnie zarz膮dzaj膮ce gospodarstwem nieobecnych, lub wreszcie osoby wyznaczone do za艂atwienia sprawy serwitutowej przez s膮d. Ma艂oletni usamowolnieni, oraz osoby ograniczone we w艂asnej woli mog膮 uczestniczy膰 w zebraniach w asystencji wyznaczonego trybem przez prawo przepisanym 鈥 kuratora lub doradcy s膮dowego (art. 4).
Zebranie takie obowi膮zany jest zwo艂a膰 so艂tys na 偶膮danie ka偶dego posiadacza gospodarstwa, korzystaj膮cego z praw do serwitut贸w i s膮 one prawomocne, o ile w nich bierze udzia艂 przynajmniej potowa os贸b, maj膮cych prawo uczestniczenia na takich zebraniach, czyli przynajmniej tylu, ile wynosi po艂owa osad, korzystaj膮cych z praw serwitutowych. Na zebraniu tem przewodniczy so艂tys, przedstawia za艣 spraw臋 zwo艂uj膮cy to zebranie, wyja艣niaj膮c zgromadzonym korzy艣ci, p艂yn膮ce z u艂o偶enia serwitut贸w. Uchwa艂y na zebraniach zapadaj膮 zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w (art. 5), czyli 偶e o likwidacji serwitut贸w, czy to na drodze dobrowolnego uk艂adu. czy te偶 w drodze wywo艂ania likwidacji przymusowej decyduje taka liczba g艂os贸w, kt贸ra przewy偶sza 1/4 liczby istniej膮cych osad tabelowych. Widzimy wi臋c, 偶e zebrania tego rodzaju odbywaj膮 si臋 nie tylko w innym sk艂adzie, ni偶 zwyczajne gromadzkie, ale i uchwa艂y na nich zapadaj膮 w spos贸b inny, ni偶 na zebraniach gromadzkich. Nie s膮 to bowiem zebrania gospodarzy, korzystaj膮cych z praw do serwitut贸w, a jedynie tylko zebrania przedstawicieli poszczeg贸lnych osad, zapisanych w tabeli likwidacyjnej lub w akcie nadawczym po jednym od ka偶dej osady. Nawet wi臋c przy pe艂nym sk艂adzie takiego zebrania, t. zn. kiedy wszyscy uprawnieni do uczestniczenia w nich s膮 obecni, liczba ich b臋dzie zawsze mniejsz膮 od faktycznej liczby dzisiejszych posiadaczy praw serwitutowych.
Wyja艣ni臋 to na przyk艂adzie: w pewnej wsi korzysta z serwitut贸w 45 osad tabelowych wpisanych do tabeli likwidacyjnej. Osady te na skutek podzia艂u, rozdrobnienia, znajduj膮 si臋 dzisiaj w posiadaniu 08 gospodarzy, kt贸rzy wszyscy korzystaj膮 z praw serwitutowych. Ot贸偶 na zebraniu w sprawie likwidacji serwitut贸w mote mie膰 prawo g艂osu tylko 45 gospodarzy, t. ]. po jednym od ka偶d臋j osady. B臋dzie to w贸wczas, je艣li zebranie odbywa si臋 w pe艂nym komplecie, dla prawomocno艣ci jego jednak wystarczy je偶eli si臋 zbierze 23 gospodarzy, z kt贸rych ka偶dy reprezentuje inn膮 osad臋. Tych 23 gospodarzy ma jut prawo decydowa膰, czy serwitut danej wsi powinien by膰 zlikwidowany w drodze dobrowolnego uk艂adu, ma prawo udziela膰 pewnych upowa偶nie艅 do zawarcia tego uk艂adu przez siebie wybranym pe艂nomocnikom, lub te偶 mo偶e wyst膮pi膰 do Urz臋du Ziemskiego z 偶膮daniem przeprowadzenia przymusowej likwidacji serwitut贸w. Uchwa艂a w tym wzgl臋dzie b臋dzie obowi膮zuj膮ca, skoro zapadnie zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w obecnych na zebraniu t. zn. skoro si臋 za ni膮 wypowie w cytowanym przezemnie przyk艂adzie przynajmniej 12 gospodarzy (art. 5).
Je艣liby so艂tys na skutek 偶膮dania kt贸regokolwiek z posiadaczy serwitut贸w nie chcia艂 zwo艂a膰 zebrania, zwo艂uj膮cemu przys艂uguje prawo zwr贸cenia si臋 do w贸jta gminy o nakazanie so艂tysowi zwo艂ania takiego zebrania, (art. 3 Rozporz膮dzenia). Na zebraniach takich, Jak ju偶 o tern pisa艂em. Jest rozwa偶ana albo spraw鈥檃 dobrowolnego uk艂adu serwitut贸w, wtedy nale偶y wybra膰 pe艂nomocnik贸w liczbie nie mniej, ni偶 2 osoby. (art. 4 Rozporz膮dzenia) i upowa偶ni膰 ich do dzia艂ania w imieniu gromady i zawarcia z w艂a艣cicielem maj膮tku umowy dobrowolnej na warunkach, jakie uchwa艂a zebrania postanowi (art. 16), albo te偶 sprawa likwidacji przymusowej. W tym ostatnim wypadku pr贸cz wyboru pe艂nomocnik贸w, w liczbie nie mniej jak 2 osoby, nale偶y uchwali膰 r贸wnie偶 wyst膮pienie do Urz臋d贸w Ziemskich o przeprowadzenie likwidacji w drodze przymusu, zobowi膮za膰 si臋 do poniesienia koszt贸w tej likwidacji (art. 15 punkt h. rozporz膮dzenia) oraz pewnych 艣wiadcze艅 w naturze dla urz臋dnik贸w ziemskich (podwody do przejazd贸w na miejsce czynno艣ci i do najbli偶szych stacji kolejowych, mieszkania dla urz臋dnik贸w, bezp艂atne dostarczenie materja艂贸w drzewnych, potrzebnych przy pomiarach i na opa艂, potrzebna liczba robotnik贸w do prac pomiarowych i t. p.) (art. 20 Rozporz膮dzenia). Po偶膮danem by te偶 by艂o, aby odrazu w tej uchwale zainteresowani podali kandydat贸w na cz艂onk贸w i zast臋pc贸w do Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, kt贸ra b臋dzie okre艣la艂a wysoko艣膰 nale偶nego za zniesienie serwitut贸w odszkodowania (art. 62 Rozporz膮dzenia), usuwa to bowiem potrzeb臋 zwo艂ywania w tym celu oddzielnego zebrania posiadaczy serwitut贸w.
Ostatni膮 wreszcie r贸偶nic膮 obecnego za艂atwiania sprawy serwitutowej w por贸wnaniu z dawnym przebiegiem rzeczy, kt贸r膮 mo偶emy jednak uwa偶a膰 za najwa偶niejsz膮, jest powo艂anie do wsp贸艂pracy z urz臋dami, przeprowadzaj膮cemi likwidacj臋 Komisji Szacunkowo-Rozjemczych, kt贸re przygotowuj膮 w艂a艣ciwie ca艂y projekt uk艂adu serwitutowego. Projekt ten mo偶e s艂u偶y膰 stronom, jako podstawa do uk艂adu dobrowolnego, w razie za艣 nie uzyskania zgody z ich strony, jako materja艂 do zastosowania przymusowej likwidacji serwitut贸w. W ten spos贸b do niezmiernie trudnej i wa偶nej sprawy likwidowania serwitut贸w powo艂ani s膮 przedstawiciele spo艂ecze艅stwa, obdarzeni zaufaniem zainteresowanych stron, kt贸rzy przedk艂adaj膮 Urz臋dom Ziemskim najw艂a艣ciwszy i najmniej krzywdz膮cy kt贸r膮kolwiekb膮d藕 ze stron spos贸b usuni臋cia serwitut贸w. Urz臋dom Ziemskim pozostaje wi臋c tylko stwierdzenie, czy przedstawiony projekt jest sporz膮dzony zgodnie z przepisami prawa, czy nie narusza w czem艣kolwiek interes贸w os贸b trzecich i zatwierdzenie go, Je艣li jest sporz膮dzony zgodnie z obowi膮zuj膮cemi przepisami.
Powo艂anie do tej najwa偶niejszej czynno艣ci przedstawicieli zainteresowanych stron 艂agodzi nieco ostrze przymusu przy likwidacji serwitut贸w, usuwa mo偶no艣膰 wszelkich nadu偶y膰, sprowadza wszelkie sposoby usuwania serwitut贸w do polubownego w pewnym stopniu za艂atwiania tych spraw, w ka偶dym bowiem wypadku obdarzeni zaufaniem stron przedstawiciele Komisji Szacunkowo – Rozjemczej b臋d膮 mogli broni膰 interes贸w swojej strony i wysuwa膰 swoje racje, umo偶liwiaj膮ce wynalezienie najw艂a艣ciwszego sposobu za艂atwienia sprawy.
R贸偶nice wi臋c w trybie post臋powania przy likwidacji serwitut贸w w por贸wnaniu z przepisami dawnemi dadz膮 si臋 sprowadzi膰 do punkt贸w nast臋puj膮cych:
a) opr贸cz stosowanego poprzednio dobrowolnego uk艂adu nowe przepisy wprowadz膮j膮 likwidacj臋 przymusow膮 na 偶膮danie jednej ze stron, lub nawet likwidacj臋 z urz臋du przy dokonywaniu pewnych czynno艣ci agrarnych;
b) wbrew poprzednim przepisom, umo偶liwiaj膮cym cz臋艣ciow膮 likwidacj臋 serwitut贸w, nowe prawo stanowi, 偶e likwidacji musz膮 podlega膰 nie tylko wszystkie serwituty, z kt贸rych dana wie艣 korzysta, lecz r贸wnie偶 wszystkie serwituty, obci膮偶aj膮ce dany maj膮tek ziemski. Jedyne ograniczenie tyczy si臋 serwitut贸w drobnych, jak to: serwitut贸w czerpania wody, wodopoju, kopania piasku, gliny, wapna i innych materja艂贸w, oraz przegonu i przejazdu, kt贸re ulegaj膮 przymusowej likwidacji z urz臋du tylko w tym wypadku, je艣li miejscowe warunki pozwalaj膮 na to bez wielkich nak艂ad贸w;
c) nowe prawo nie rozr贸偶nia, jak to czyni艂y dawne przepisy, serwitut贸w indywidualnych i gromadzkich i nakazuje stosowa膰 we wszystkich wypadkach jednakowy tryb post臋powania, umo偶liwiaj膮c jedynie r贸偶ne sposoby wydzielania wynagrodzenia za r贸偶ne kategorje serwitut贸w:
d) o rozpocz臋ciu post臋powania w sprawie likwidacji serwitut贸w decyduje, nie jak poprzednio zebranie gromadzkie, lecz umy艣lnie w tym celu zwo艂ywane zebranie przedstawicieli osad serwitutowych, przyczem decyzja nale偶y do zwyczajnej wi臋kszo艣ci uczestnicz膮cych na prawomocnem zebraniu, a nie za艣, jak to by艂o dotychczas, do wi臋kszo艣ci
e) na zasadzie nowego prawa istnieje mo偶no艣膰 wyp艂acania nale偶no艣ci za likwidowane serwituty w鈥 got贸wce, co by艂o przepisami dawnemi wzbronione;
0 do wsp贸艂pracy z Urz臋dami Ziemskiemi, przeprowadzaj膮cemi likwidacj臋 serwitut贸w wszelkiego rodzaju, powo艂ano Komisje Szacunkowo – Rozjemcze, sk艂adaj膮ce si臋 z przedstawicieli, delegowanych przez zainteresowane strony. Takich Komisji poprzednie przepisy nie zna艂y. Przeprowadzaj膮c likwidacj臋 serwitut贸w tylko na zasadzie dobrowolnych uk艂ad贸w b. urz臋dy gubernjalne do spraw w艂o艣cia艅skich i b. Komisarze do spraw w艂o艣cia艅skich, ograniczali si臋 tylko do stwierdzania i zatwierdzania um贸w dobrowolnych, nie odwo艂uj膮c si臋 do 偶adnych cia艂 spo艂ecznych.
Likwidacja serwitut贸w na zasadzie uk艂ad贸w dobrowolnych zwykle poci膮ga艂a za sob膮 pewne koszty. Umowa sporz膮dzana w tym wypadku przez strony przewidywa艂a, kt贸ra z nich i w jakiej mierze te koszty ponosi. W konsekwencji wprowadzenia likwidacji przymusowej na skutek zg艂oszenia jednej ze stron, koszty zwi膮zane z likwidacj膮, zgodnie z art. 15 rozporz膮dzenia obci膮偶a膰 b臋d膮 t膮 stron臋, na 偶膮danie kt贸rej post臋powanie w Urz臋dach Ziemskich zosta艂o wszcz臋te. Art. 16 Rozporz膮dzenia okre艣la wysoko艣膰 tych koszt贸w na 50 marek od ka偶dego morga z pierwszych 200-u morg贸w przestrzeni otrzymywanej za serwituty i [po 30 marek od ka偶dego nast臋pnego ponad 200 morg贸w. Pieni膮dze te winny by膰 wniesione w dw贸ch ratach: przy z艂o偶eniu podania o przymusow膮 likwidacj臋 75% ca艂kowitej nale偶no艣ci, po zako艅czeniu za艣 post臋powania 鈥 reszta. Wobec tego. 偶e w chwili z艂o偶enia podania o likwidacj臋 przymusow膮 trudno okre艣li膰 przestrze艅, jak膮 w艂o艣cianie otrzymaj膮 za serwituty, pierwsza rata oblicza si臋 w wysoko艣ci 200-tu marek od osady tabelowej tart. 18 Rozporz膮dzenia) a rozrachunek b臋dzie dokonany po ustaleniu przez Urz臋dy Ziemskie przestrzeni grunt贸w oddawanych za serwituty, ujawnionych w dowodach pomiarowych (art. 17 Rozporz膮dzenia). Gdy wynagrodzenie za zniesienie serwitut贸w nast臋puje nie w ziemi, lecz w got贸wce, to przypadaj膮ce Urz臋dom Ziemskim koszty obliczane b臋d膮 w wysoko艣ci 15 od przyznanego wynagrodzenia w gotowi藕nie (art. 19 Rozporz膮dzenia). Wysoko艣膰 koszt贸w nale偶nych Urz臋dom Ziemskim z tytu艂u likwidacji serwitut贸w okre艣laj膮 ka偶dorazowo Komisje Ziemskie Okr臋gowe, kt贸rym przys艂uguje prawo w drodze wyj膮tku zmniejsza膰 te koszty, lecz nie wi臋cej jak do .00*/禄 (art. 21 Rozporz膮dzenia).
Przy likwidacji przymusowej wszystkie prace pomiarowe dokonywane s膮 przez geometr贸w Urz臋d贸w Ziemskich, kt贸rzy wyst臋puj膮 jednocze艣nie jako uczestnicy Komisji Szacunkowo-Rozjemczej z g艂osem doradczym. Przy likwidacjach w drodze uk艂ad贸w dobrowolnych roboty pomiarowe maj膮 by膰 dokonywane przez geometr贸w prywatnych, upowa偶nionych przez G艂贸wny Urz膮d Ziemski (art. 23 Rozporz膮dzenia). Wobec tego, 偶e w tym drugim wypadku koszty pomiarowe ponosi strona, kt贸ra si臋 do tego zobowi膮za艂a w umowie, podane powy偶ej koszty likwidacji serwitut贸w (50 wzgl臋dnie 30 marek z morga) obni偶aj膮 si臋 do 15%. czyli wynosz膮 7 1/2, marek od ka偶dego z pierwszych 200 morg贸w przestrzeni i 4 1/2 marek z ka偶dego nast臋pnego ponad 200 morg贸w.
Pieni膮dze wed艂ug powy偶szych oblicze艅 powinny by膰 sk艂adane w Kasach Powiatowych na rachunek Urz臋d贸w Ziemskich i kwit, stwierdzaj膮cy wp艂acenie powy偶szych kwot na poczet koszt贸w, winien by膰 do艂膮czony do podania, sk艂adanego Komisarzowi Ziemskiemu zar贸wno w wypadku przymusowej likwidacji serwitut贸w, jak i dobrowolnego uk艂adu (art. 18 rozporz膮dzenia).
Poza kosztami wymienionemi 偶adne inne koszty nie obci膮偶aj膮 strony przy likwidowaniu serwitut贸w, wszelkie bowiem podania, dowody, dokumenty przedk艂adane do Urz臋d贸w Ziemskich z racji likwidacji, wolne s膮 od op艂at stemplowych i skarbowych (art. 22 rozporz膮dzenia).

Likwidacja na zasadzie dobrowolnej umowy

Faktycznie zapocz膮tkowaniem likwidacji serwitut贸w na zasadzie dobrowolnego uk艂adu jest prywatne narazie porozumienie wsi i dworu. Ca艂a gromada lub te偶 pewni jej cz艂onkowie mog膮 si臋 porozumiewa膰 z dworem, co do ewentualnych warunk贸w, kt贸re by艂yby dogodne zar贸wno dla wsi, jak i dla dworu. Opr贸cz przestrzeni grunt贸w, jakie dw贸r zgadza si臋 w tych prywatnych petraktacjach odda膰 za zlikwidowanie serwitut贸w, zainteresowani winni si臋 jeszcze zapozna膰 z terenem, kt贸ry ma by膰 przeznaczony, jako wynagrodzenie. Je偶eli te prywatne pertraktacje, maj膮 pewne szanse pomy艣lnego doj艣cia do skutku, by艂oby najbardziej po偶膮danem, aby geometra prywatny, upowa偶niony przez G艂贸wny Urz膮d Ziemski do wykonania tego rodzaju czynno艣ci, wyznaczy艂 chocia偶by w granicach og贸lnych zaprojektowany do oddania w艂o艣cianom teren na gruncie.
Te przedwst臋pne pertruktacje o charakterze jak to ju偶 m贸wi艂em, czysto prywatnym, s膮 niezb臋dne do formalnego zapocz膮tkowania sprawy zawarcia umowy. Gromada bowiem jedynie tylko wtedy ch臋tnie i zgodnie upowa偶ni pe艂nomocnik贸w do wyra偶enia w jej imieniu zgody w podpisaniu umowy, je艣li b臋dzie sobie dok艂adnie zdawa艂a spraw臋, jakie grunty uzyska wzamian zrzeczenia si臋 praw serwitutowych. Je偶eliby nawet gromada upowa偶ni艂a pe艂nomocnik贸w bez nale偶ytego przemy艣lenia tej sprawy, to wszelkie niezadowolenia, jakie niemal przy ka偶dej likwidacji ze strony poszczeg贸lnych gospodarzy wyp艂ywaj膮, skierowane b臋d膮 przeciwko pe艂nomocnikom, kt贸rzy jakoby nadu偶yli zaufania gromady. W interesie wi臋c zar贸wno pe艂nomocnik贸w, jak i ca艂ej gromady le偶y, aby przed rozpocz臋ciem krok贸w formalnych, potrzebnych do zapocz膮tkowania likwidacji w drodze dobrowolnego uk艂adu, to znaczy, przed zwo艂aniem zebrania, kt贸re upowa偶nia pe艂nomocnik贸w do zawarcia umowy, sama istota tej umowy i tre艣膰 jej by艂y dok艂adnie znane poszczeg贸lnym cz艂onkom gromady w drodze prywatnych, nieobowi膮zuj膮cych strony pertraktacji.
Skoro pertraktacje te s膮 ju偶 w pewnym stopniu posuni臋te i gdy korzystaj膮cy z serwitut贸w przyjd膮 do wniosku, 偶e uk艂ad dobrowolny Jest mo偶liwy i 偶e jest nadzieja za艂atwienia tej sprawy w drodze dobrowolnego uk艂adu, zwo艂uj膮 zebranie, o kt贸rem m贸wi艂em poprzednio, omawiaj膮c na niem szczeg贸艂owo warunki umowy, wymieniaj膮c wszelkie serwituty, podlegaj膮ce likwidacji, jakie na mocy zapis贸w w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym przys艂uguj膮 gospodarzom, oraz wyszczeg贸lniaj膮c te grunty, kt贸re gromada zgadza si臋 przyj膮膰 od w艂a艣ciciela d贸br wzamian za zrzeczenie si臋 swoich praw serwitutowych, ze szczeg贸艂owem podaniem miejscowo艣ci, granic i przestrzeni ka偶dego u偶ytku, jak r贸wnie偶 dr贸g, row贸w i t. p. W tej samej uchwale nale偶y wymieni膰 w jaki spos贸b grunty te powinny by膰 podzielone mi臋dzy poszczeg贸lnych posiadaczy obecnych gospodarstw, wyszczeg贸lniaj膮c dok艂adnie zasady podzia艂u, jak to: przestrze艅 ka偶dego rodzaju ziemi, miejscowo艣膰, kierunek i kolejno艣膰 parcel, jakie maj膮 otrzyma膰 poszczeg贸lni gospodarze. Je偶eli podzia艂owi na drobne parcele mi臋dzy poszczeg贸lne gospodarstwa maj膮 podlega膰 obszary le艣ne, to uprzednio nale偶y w tym celu uzyska膰 zgod臋 urz臋d贸w ochrony las贸w Cart. 14 rozporz膮dzenia).
Zwr贸ci膰 musz臋 uwag臋, 偶e w celu zapobie偶enia w miar臋 mo偶no艣ci tworzeniu nowej szachownicy, grunty oddawane za zlikwidowane serwituty winny by膰 zasadniczo wyznaczane oddzielnie dla ka偶dego obecnie istniej膮cego gospodarstwa, nie licz膮c si臋 zupe艂nie z numerami tabelowemi, t. zn. 偶e je艣li pewien gospodarz posiada udzia艂 w kilku r贸偶nych numerach tabelowych. to wynagrodzenie za serwitut zostanie mu wyznaczone w jednem miejscu.
Ka偶de wi臋c istniej膮ce gospodarstwo otrzyma膰 winno przynale偶ne mu grunty oddzielnie. W wypadkach za艣, gdy przy uk艂adaniu serwitutu og贸lnego grunty maj膮 by膰 wydzielane we wsp贸lne w艂adanie. Urz臋dy Ziemskie okre艣l膮 udzia艂 ka偶dego obecnego gospodarstwa do wydzielonej na w艂asno艣膰 wsp贸lnoty (art. 13 rozporz膮dzenia), jako podstaw臋 do maj膮cego nast膮pi膰 jej podzia艂u.
Nast臋pnie nale偶y w uchwale om贸wi膰 szczeg贸艂owo, kto ponosi koszty zwi膮zane z likwidacj膮 serwitut贸w zar贸wno w got贸wce, jak i w 艣wiadczeniach osobistych (dostarczanie podw贸d, dostarczanie robotnika i t. p.). Po om贸wieniu tych wszystkich warunk贸w zebrani wybieraj膮 pe艂nomocnik贸w w liczbie nie mniej jak 2 osoby (art. 4 Rozporz膮dzenia), i upowa偶niaj膮 ich do zawarcia na powy偶szych warunkach umowy z w艂a艣cicielem d贸br, oraz do czynienia w imieniu posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z praw do serwitut贸w wszystkiego, co b臋dzie potrzebne do przeprowadzenia likwidacji serwitut贸w i podzia艂u pomi臋dzy poszczeg贸lne gospodarstwa grunt贸w, otrzymanych z tytu艂u umowy.
Ostatnim punktem uchwa艂y b臋dzie zobowi膮zanie gromady do zwrotu pe艂nomocnikom wszystkich koszt贸w, jakie oni ponios膮 przy wykonywaniu swych czynno艣ci z tytu艂u upowa偶nienia. Uchwa艂臋 podpisuj膮 zgadzaj膮cy si臋 na zawarcie dobrowolnego uk艂adu (zwyczajna wi臋kszo艣膰 pe艂nomocnego zebrania) oraz so艂tys鈥攑rzewodnicz膮cy na tern zebraniu.
Uchwa艂a taka zost膮je spisan膮 w ksi臋dze uchwa艂 wioskowych (art. 275 Zbioru Ustaw W艂o艣cia艅skich), przyczem zgodno艣膰 jej odpisu z orygina艂em winna by膰 po艣wiadczona przez Urz膮d Gminny.
Pe艂nomocnicy, stosuj膮c si臋 艣ci艣le do tre艣ci uchwa艂y, zawieraj膮 w obecno艣ci przynajmniej 3 艣wiadk贸w z w艂a艣cicielem lub rejentalnie upowa偶nionym jego zast臋pc膮 (art. 27 Rozporz膮dzenia) uk艂ad dobrowolny na pi艣mie, przyczem w艂asnor臋czno艣膰 podpis贸w os贸b wymienionych w umowie stwierdza Urz膮d Gminny (art. 26 Rozporz膮dzenia).
Pe艂nomocnicy winni zwr贸ci膰 uwag臋, czy maj膮tek, na kt贸rym ci膮偶膮 serwituty, nie jest wystawiony na licytacj臋 publiczn膮. W tym bowiem wypadku w艂a艣ciciel nie ma prawa zawierania uk艂ad贸w dobrowolnych i wszelkie umowy z nim b臋d膮 uwa偶ane za niewa偶ne. 鈥歓a maj膮tek wystawiony na sprzeda偶 z licytacji publicznej uwa偶a膰 nale偶y taki maj膮tek, w kt贸rego ksi臋dze hipotecznej wniesione zosta艂o odpowiednie ostrze偶enie (art. 1568 Ustaw post臋powania cywilnego). Je偶eli umow臋 podpisuje nie sam w艂a艣ciciel, tylko jego zast臋pca, musi on posiada膰 specjalne pe艂nomocnictwo do zawierania takich um贸w, sporz膮dzone w formie notarjalnej (art. 6 Rozporz膮dzenia).
Po zapocz膮tkowaniu w ten spos贸b sprawy likwidacji serwitut贸w, strona zobowi膮zana do tego w umowie, winna niezw艂ocznie przyst膮pi膰 do prac pomiarowych, o ile te nie zosta艂y uskutecznione wcze艣niej. Jeszcze przed zwo艂aniem zebrania wioskowego.
Przy wyst膮pieniu bowiem do Urz臋d贸w Ziemskich winny by膰 do艂膮czone dowody pomiarowe (plany i rejestry w dw贸ch egzemplarzach) grunt贸w projektowanych do oddania za serwituty, sporz膮dzone zgodnie z obowi膮zuj膮cemi przepisami technicznemi. Umo偶liwi to Komisarzowi stwierdzenie, 偶e nie tylko zebrani rozumiej膮 dok艂adnie tre艣膰 i znaczenie zawartego uk艂adu, lecz nadto, 偶e grunty oddawane za serwituty nie stanowi膮 przedmiotu sporu, oraz, 偶e ka偶dy z uk艂adaj膮cych si臋 wie dok艂adnie. jakie grunty otrzymuje wzamian za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych.
Stosownie do tego rozporz膮dzenia projekt uk艂adu serwitutowego musi by膰 wyznaczony na gruncie przed oddaniem tej sprawy Urz臋dom Ziemskim, dlatego te偶 lepiej by艂oby sam uk艂ad dobrowolny o likwidacji serwitut贸w po pewnych tylko pertraktacjach przedwst臋pnych rozpocz膮膰 od prac pomiarowych, jak o tern wspomina艂em w pocz膮tku rozdzia艂u, a nie 鈥 od zebrania wioskowego.
Po sporz膮dzeniu dowod贸w pomiarowych sprawa mo偶e by膰 skierowana do Komisarza Ziemskiego. Pr贸cz umowy, podpisanej przez strony i 艣wiadk贸w, nale偶y przes艂a膰 Komisarzowi Ziemskiemu nast臋puj膮ce dokumenty: 1) wyci膮g hipoteczny z ksi臋gi wieczystej d贸br. obci膮偶onych serwitutami, 2) tabel臋 likwidacyjn膮 lub akt nadawczy wsi likwiduj膮cej serwituty, a w braku takiej tabeli lub aktu odpis wierzytelny tych dokument贸w, 3) po艣wiadczony przez Urz膮d Gminny odpis uchwa艂y zebrania posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z serwitut贸w, powzi臋tej w przedmiocie ich likwidacji, 4) dowody pomiarowe, 5) zezwolenie Urz臋du Ochrony Las贸w na wydzielenie i ewentualny podzia艂 na drobne parcele przestrzeni le艣nych, o ile takie przestrzenie przewidziane s膮 w umowie, 6) wykaz wierzycieli hipotecznych i os贸b, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale 3-im wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br, reguluj膮cych serwituty z wyszczeg贸lnieniem ich prawnego miejsca zamieszkania, 7) kwit Kasy Powiatowej o wp艂aceniu na rachunek Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego odpowiedniej kwoty, tytu艂em koszt贸w (art. 28 Rozporz膮dzenia).
Wszystkie te dokumenty, jak jut o tern wspomnia艂em, wolne s膮 od op艂at stemplowych i skarbowych.
Komisarz Ziemski po otrzymaniu akt sprawy uje偶d偶a na grunt w celu stwierdzenia, czy uchwa艂a powzi臋ta zosta艂a zgodnie z przepisami prawa, zbadania tre艣ci i znaczenia zawartej umowy i dokonania ogl臋dzin grunt贸w, oddawanych za serwituty (art, 31 Rozporz膮dzenia). Przy za艣wiadczeniu umowy w przedmiocie likwidacji serwitut贸w Komisarz zwraca uwag臋, aby ka偶dy z uk艂adaj膮cych si臋 zna艂 dok艂adnie granice i przestrze艅 grunt贸w, jak膮 otrzymuje wzamian za zrzeczenie si臋 praw serwitutowych, aby grunty te nie stanowi艂y przedmiotu sporu, aby prawa wierzycieli i os贸b, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale III Wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br reguluj膮cych serwituty nie by艂y naruszone, oraz, aby zawarty uk艂ad likwidowa艂 jednocze艣nie wszystkie serwituty, obci膮偶aj膮ce maj膮tek, lub te偶, aby w艂a艣ciciel tego maj膮tku z艂o偶y艂 dobrowolne uk艂ady w przedmiocie likwidacji z pozosta艂ych serwitut贸w, lub zg艂osi艂 偶膮danie ich likwidacji w drodze przymusu.
O dniu swego przybycia na grunt Komisarz Ziemski zawiadamia strony, osoby zainteresowane w likwidacji serwitut贸w i 艣wiadk贸w, obecnych przy podpisaniu umowy. Nadto zostaje r贸wnie偶 zawiadomiony geometra, kt贸ry sporz膮dza艂 dowody pomiarowe. oraz w艂a艣ciciele grunt贸w, s膮siaduj膮cych z gruntami, oddanemi za serwitut (art. 29 Rozporz膮dzenia). Nieprzybycie jednak w terminie tych os贸b nie wstrzymuje czynno艣ci Komisarza Ziemskiego. Niezb臋dn膮 jest jedynie obecno艣膰 obu stron (art. 30 Rozporz膮dzenia). Zebranie posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z serwitut贸w zwo艂uje Urz膮d Gminny w godzinie, oznaczonej przez Komisarza Ziemskiego.
Opr贸cz za艣wiadczenia potrzebnych dokument贸w, Komisarz Ziemski spisuje protoku艂, do kt贸rego wnosi na 偶膮danie os贸b zainteresowanych wszystkie ich za偶alenia i skargi. Protoku艂 ten winien by膰 podpisany przez wszystkie osoby, kt贸re by艂y obecne przy czynno艣ciach Komisarza Ziemskiego (art. 33 Rozporz膮dzenia).
Umowa, z chwil膮 za艣wiadczenia jej przez Komisarza Ziemskiego, nie mo偶e ju偶 ulega膰 偶adnym zmianom na 偶膮danie stron (art, 34 Rozporz膮dzenia). Jedynie tylko Urz臋dom Ziemskim przys艂uguje prawo wprowadzania pewnych zmian, nie co do tre艣ci uk艂adu, lecz tylko co do formy. Po zatwierdzeniu umowy przez Urz臋dy Ziemskie jest ona bezwzgl臋dnie obowi膮zuj膮ca dla stron.
Strony, kt贸re uwa偶aj膮, 偶e na skutek powzi臋tych w przedmiocie likwidacji serwitut贸w uchwa艂, prawa ich zosta艂y naruszone, mog膮 wnie艣膰 skarg: do Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, kt贸ra rozstrzyga je ostatecznie. Skargi te winny by膰 wniesione na r臋ce Komisarza Ziemskiego w ci膮gu dni 14 od daty za艣wiadczenia przez niego uchwa艂y.
Komisarz Ziemski przesy艂a ca艂膮 spraw臋 do Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego, kt贸ry j膮 bada zar贸wno co do istoty, jak i co do tre艣ci, pod wzgl臋dem prawnym i gospodarczym, poddaje rewizji technicznej przed艂o偶one dowody pomiarowe, usuwa znajduj膮ce si臋 braki lub usterki i odpowiednio uzupe艂nione akta serwitutowe przedstawia Komisji Ziemskiej Okr臋gowej do rozpatrzenia (art. 38 Rozporz膮dze艅 ia).
Je偶eli przy likwidacji przewiduje si臋 wynagrodzenie pieni臋偶ne w ca艂o艣ci lub cz臋艣ciowe. Okr臋gowy Urz膮d Ziemski przed przekazaniem sprawy do Komi膮ji Ziemskiej Okr臋gowej, za偶膮da od w艂a艣ciciela maj膮tku obci膮偶onego serwitutami, z艂o偶enia w terminie 14-dniowym do Kasy Powiatowej przewidzianego w umowie wynagrodzenia do depozytu Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego (art. 39 Rozporz膮dzenia). Zatwierdzenie umowy jest uzale偶nione od z艂o偶enia tego depozytu i sprawa mo偶e nie by膰 zatwierdzona. je偶eli z艂o偶enie depozytu nie nast膮pi we wskazanym terminie.
Po powzi臋ciu orzeczenia zatwierdzaj膮cego uk艂ad, Komisja Ziemska Okr臋gowa projektuje wpis dodatkowy do tabeli likwidacyjnej, i projekt tego wpisu przesy艂a do G艂贸wnej Komisji Ziemskiej do zatwierdzenia (art. 40 Rozporz膮dzenia).
Zgodnie z og贸lnym trybem post臋powania w Urz臋dach Ziemskich, od decyzji Okr臋gowych Komisji Ziemskich, powzi臋tych w przedmiocie dobrowolnych uk艂ad贸w o zniesienie serwitut贸w, przys艂uguje prawo odwo艂ania si臋 do G艂贸wnej Komisji Ziemskiej (arb. 41 Rozporz膮dzenia).
Po otrzymaniu decyzji G艂贸wnej Komisji Ziemskiej, Okr臋gowy Urz膮d Ziemski niezw艂ocznie zawiadamia strony, 偶e mog膮 obj膮膰 w posiadanie grunty oddane za serwituty, oraz zarz膮dza zako艅czenie sprawy pod wzgl臋dem prawnym przez wykre艣lenie z hipoteki ogranicze艅, zwi膮zanych z serwitutami, kt贸re uleg艂y likwidacji, oraz wniesienie dodatkowego wpisu do tabeli likwidacyjnej lub aktu nadawczego wed艂ug tre艣ci ustalonej decyzj膮 G艂贸wnej Komisji Ziemskiej.
Jednocze艣nie wydaje pe艂nomocnikom posiadaczy gospodarstw, kt贸rych serwituty zlikwidowano, jeden egzemplarz planu grunt贸w przez nich otrzymanych wraz z rejestrem pomiarowym, oraz zarz膮dza, aby w ci膮gu miesi膮ca interesowani wnie艣li do Kasy Powiatowej reszt臋 nale偶nych koszt贸w wed艂ug wyliczenia Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego (art. 43 Rozporz膮dzenia).
Termin obj臋cia oddawanych grunt贸w w u偶ytkowanie mo偶e by膰 niekiedy znacznie wcze艣niejszy, w samej bowiem umowie mo偶e by膰 on ustanowiony, w ka偶dym b膮d藕 razie uzale偶nia si臋 on od zatwierdzenia uk艂adu dobrowolnego w drodze instancji i u偶ytkowane grunty nie mog膮 wcze艣niej stanowi膰 w艂asno艣ci nowych posiadaczy, nim sprawa przez Urz臋dy Ziemskie formalnie nie zostanie za艂atwiona. Wszelkie wi臋c czasowe zaprzestanie korzystania z praw serwitutowych na tej podstawie, 偶e w艂o艣cianie ju偶 obj臋li w u偶ytkowanie swoje grunty, mo偶e nosi膰 Jedynie tylko cechy dobrowolnego uk艂adu mi臋dzy stronami do chwili rozstrzygni臋cia sprawy przez Urz臋dy Ziemskie. Do tego bowiem momentu ca艂y dobrowolny uk艂ad odgrywa jedynie tylko rol臋 projektu, kt贸ry staje si臋 obowi膮-zuj膮cym dla stron przedewszystkiem po za艣wiadczeniu umowy przez Komisarza Ziemskiego, a ostatecznie po zatwierdzeniu jej przez Komisje Ziemskie.
Aczkolwiek bieg instancji jest w pewnym stopniu przy uk艂adach dobrowolnych wzorowany na dawnych przepisach, jednakowo偶 ju偶 sam fakt, 偶e ostatecznie zatwierdzaj膮ca w艂adza znajduje si臋 w Warszawie, a nie jak poprzednio w Petersburgu, niew膮tpliwie przy艣pieszy moment zatwierdzenia uk艂adu, umo偶liwiaj膮c w ton spos贸b szybsze, likwidowanie serwitut贸w. Je偶eli za艣 uwzgl臋dni膰 i wi臋ksz膮 艂atwo艣膰 w wywo艂aniu uk艂adu na skutek zmiany sk艂adu zebrania posiadaczy praw serwitutowych, decyduj膮cego o zawarciu umowy, oraz te uproszczenia, jakie wprowadza ustawa, usuwaj膮c r贸偶ne kategorje serwitut贸w 鈥 to przypuszcza膰 nale偶y, 偶e uk艂ady dobrowolne maj膮 du偶o szans powodzenia, 偶e na ich drodze wi臋kszo艣膰 obecnie istniej膮cych serwitut贸w mo偶e by膰 zlikwidowana, 偶e przymus m贸g艂by by膰 stosowany tylko w wypadkach braku ch臋ci sprawiedliwego wynagrodzenia w艂o艣cian za utracone przez nich korzy艣ci, lub te偶 przy z艂ej woli stron.
W interesie za艣 stron bezwarunkowo le偶膮 uk艂ady dobrowolne. One tylko bowiem s膮 w stanie zapewni膰 dobre stosunki s膮siedzkie, rozwi膮zuj膮c za zgod膮 obu stron, polubownie, ten w臋ze艂, jakim dzi艣 s膮 zwi膮zane dziedziny obci膮偶one z uprawnionemi. Wszelki przymus przez strony wywo艂any, chocia偶by najbardziej wzgl臋dnie stosowany, chocia偶by przez rozjemc贸w, przez strony wskazanych, jak to ma miejsce obecnie, projektowany, zawsze w swej konsekwencji mo偶e doprowadzi膰 do zaognienia stosunk贸w. Przypuszcza膰 nale偶y, 偶e nie b臋dzie to mia艂o miejsca przy przymusie stosowanym z urz臋du: obie strony wtedy b臋d膮 jednakowo przymusowi temu podlega艂y i mog膮 go traktowa膰 jako konieczno艣膰 pa艅stwow膮. Przymus jednak przez stron臋 wywo艂any, w wielu wypadkach mo偶e by膰 uwa偶any przez stron臋 drug膮, jako wypowiedzenie wojny.
Dlatego te偶 nowa ustawa daje wielokrotn膮 mo偶no艣膰 przerwania post臋powania przymusowego i zako艅czenia likwidacji na drodze dobrowolnego uk艂adu. Przysz艂o艣膰 wyka偶e w jakim stopniu strony b臋d膮 chcia艂y w zrozumieniu swego interesu skorzysta膰 z tego przywileju.

Likwidacja przymusowa

Przymusowa likwidacja serwitut贸w na 偶膮danie jednej ze stron

Przymusowa likwidacja serwitut贸w na 偶膮danie jednej ze stron mo偶e nast膮pi膰 na skutek uchwa艂y zebrania posiadaczy osad, korzystaj膮cych z praw鈥 serwitutowych (art. 20), lub te偶 na skutek podania w艂a艣ciciela maj膮tku obci膮偶onego serwitutami, przyczem je偶eli maj膮tek nale偶y do kilku wsp贸艂w艂a艣cicieli, to wystarcza podanie z艂o偶one chocia偶by przez jednego z nich (art. 21). W razie nieobecno艣ci w艂a艣cicieli mog膮 wyst臋powa膰 r贸wnie偶 ich prawni zast臋pcy, o ile posiadaj膮 na ten przedmiot specjalne pe艂nomocnictwa, sporz膮dzone w formie notarjalnej. Aczkolwiek zg艂oszenia te nosz膮 jednostronny charakter, zazwyczaj jednak s膮 poprzedzane pewnemi pertraktacjami stron w sprawie dobrowolnego uk艂adu serwitutu, s膮 wi臋c wynikiem niemo偶no艣ci doprowadzenia do ko艅ca tych pertraktacji. Pertraktacje te jednak nie s膮 konieczne przy wyst膮pieniu i w zg艂oszeniach kierowanych do Komisarza Ziemskiego. Opr贸cz podania strony, je偶eli o przymusow膮 likwidacj臋 wyst臋puje w艂a艣ciciel maj膮tku, lub odpisu uchwa艂y, za艣wiadczonego przez 袚 rz膮d Gminny, je偶eli o likwidacj臋 wyst臋puj膮 korzystaj膮cy z praw serwitutowych, powinny by膰 do艂膮czone tylko nast臋puj膮ce dokumenty: (art, 45 rozporz膮dzenia).
1) wyci膮g hipoteczny z ksi臋gi wieczystej d贸br obci膮偶onych serwitutami,
2) tabele likwidacyjne lub akty nadawcze wsi, kt贸rych prawa do serwitut贸w nie zosta艂y dotychczas zlikwidowane, a w braku ich wierzytelne odpisy tych dokument贸w wraz z odpisami wszelkich dodatkowych do nich wpis贸w, przechowywanych w archiwum hipotecznem S膮du Okr臋gowego,
3) wykaz wierzycieli hipotecznych i os贸b, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale III wykazu hipotecznego, ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br reguluj膮cych serwituty, z wyszczeg贸lnieniem ich prawnego miejsca zamieszkania,
4) kwit Kasy Powiatowej o wp艂aceniu na rachunek Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego odpowiedniej kwoty tytu艂em koszt贸w. Suma ta, jak o tern pisa艂em, ma wynosi膰 po 200 marek od gospodarstwa tabelowego (art. IS Rozporz膮dzenia).
Komisarz Ziemski po otrzymaniu zg艂oszenia o przymusow膮 likwidacj臋 serwitut贸w, zje偶d偶a na grunt celem przeprowadzenia dochodzenia w tej mierze (art. 47 Rozporz膮dzenia). 0 dniu i celu przybycia Komisarz Ziemski zawiadamia: Urz膮d Gminny, polecaj膮c na oznaczon膮 godzin臋 zwo艂a膰 zebranie wszystkich posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z serwitut贸w na danym maj膮tku, oraz w艂a艣ciciela maj膮tku obci膮偶onego serwitutami. Je偶eli likwidacji maj膮 podlega膰 serwituty le艣ne, to pr贸cz zainteresowanych stron, Komisarz Ziemski zawiadamia jeszcze Komisarza Ochrony Las贸w (art, 47 Rozporz膮dzenia). Nieprzybycie jednak w terminie os贸b wezwanych przez Komisarza Ziemskiego, z wyj膮tkiem strony 偶膮daj膮cej likwidacji serwitut贸w. nie wstrzymuje jego czynno艣ci (art. 48 Rozporz膮dzenia).
Po przybyciu na miejsce Komisarz Ziemski przedewszystkiem dokonywa szczeg贸艂owego opisu maj膮tku, obci膮偶onego serwitutami, nast臋pnie na zebraniu posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z serwitut贸w w obecno艣ci w贸jta gminy lub so艂tysa wsi, oraz os贸b przez siebie zawezwanych stwierdza, czy 偶膮danie zlikwidowania serwitut贸w zgodne jest z ustaw膮 i obowi膮zuj膮cemi przepisami. Nast臋pnie na podstawie przed艂o偶onych dokument贸w lub zezna艅 stron, wzgl臋dnie os贸b postronnych, stwierdza, jakie serwituty winny podlega膰 likwidacji, sporz膮dza dla ka偶dej wsi oddzieln膮 imienn膮 list臋 os贸b, wreszcie proponuje stronom zawarcie dobrowolnego uk艂adu (art. 60 Rozporz膮dzenia).
W tym momencie, je偶eli strony przyjd膮 do porozumienia, mog膮 spisa膰 umow臋, w kt贸rej jednak pr贸cz punkt贸w zamieszczanych w umowach normalnych, po偶膮danem by艂oby zamie艣ci膰 termin, w kt贸rym podejmuj膮ca si臋 tego na podstawie umowy strona, winna przeprowadzi膰 pr膮ce pomiarowe, oraz zebra膰 wszystkie dokumenty, jakie s膮 potrzebne do przedstawienia Komisarzowi Ziemskiemu celem zatwierdzenia. Z chwil膮 bowiem wyra偶enia przez strony zgody na zawarcie dobrowolnego uk艂adu po propozycji, uczynionej przez Komisarza Ziemskiego, post臋powanie w sprawie przymusowej likwidacji serwitut贸w zostaje zawieszone, w interesie wi臋c stron jest, aby ta przerwa nie by艂a bezterminowa, oraz, 偶eby zakre艣lony termin na ostateczne doj艣cie do porozumienia by艂 mo偶liwie kr贸tki.
Je艣li za艣 proponowany przez Komisarza Ziemskiego uk艂ad dobrowolny do skutku nie dojdzie. Komisarz Ziemski zawiadamia zebranych, 偶e wyst臋puje za po艣rednictwem Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego z wnioskiem do Komisji Ziemskiej Okr臋gowej o przeprowadzenie likwidacji w drodze przymusu, zgodnie z 偶yczeniem zg艂aszaj膮cej si臋 strony (art 61 Rozporz膮dzenia).
Je偶eli zasadniczy wpis serwitutowy w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym nic okre艣la 艣ci艣le postaci i rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w, oraz gdy uprawnieni do korzystania z serwitut贸w z powod贸w niezale偶nych od w艂a艣ciciela dziedziny obci膮偶onej serwitutami z praw swych w ca艂ej pe艂ni nie mog膮 korzysta膰, Komisarz Ziemski spisuje o powy偶szem protoku艂 i wyst臋puje za po艣rednictwem Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego do Komisji Ziemskiej Okr臋gowej z wnioskiem 艣cis艂ego okre艣lenia postaci i rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w, z jakich dana dziedzina powinna korzysta膰. W tym wypadku dalsze post臋powanie przymusowe zostaje wstrzymane do czasu uprawomocnienia si臋 decyzji, jaka w tym przedmiocie powzi臋ta b臋dzie przez Komisj臋 Ziemsk膮 Okr臋gow膮 (art. 46 Rozporz膮dzenia). Likwidowanie bowiem serwitut贸w nast臋powa膰 mo偶e jedynie tylko na zasadzie zupe艂nie 艣cis艂ego okre艣lenia postaci i rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w, kt贸re jest brane zgodnie z art. 30 Ustawy za podstaw臋 do obliczenia wynagrodzenia za serwituty,
Z dokonanych czynno艣ci Komisarz Ziemski spisuje protoku艂, w kt贸rym na 偶膮danie stron obowi膮zany jest zamie艣ci膰 ich o艣wiadczenia w przedmiocie zamierzonej likwidacji. Protoku艂 ten, jak zreszt膮 wszystkie wog贸le protoko艂y, winien by膰 podpisany przez wszystkie osoby, przyjmuj膮ce udzia艂 w tej czynno艣ci. Ca艂y zebrany w ten spos贸b materia艂 Komisarz Ziemski przesy艂a do Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego, kt贸ry po dok艂adnem zbadaniu sprawy, usuni臋ciu brak贸w i usterek, jakie si臋 znalaz艂y w aktach nades艂anych, oraz po do艂膮czeniu do akt wszelkich materja艂贸w, jakie mog膮 by膰 przechowywane w archiwach b. urz臋d贸w do spraw w艂o艣cia艅skich, przedk艂ada go na najbli偶sze posiedzenie Komisji Ziemskiej Okr臋gowej do rozpatrzenia (art. 54 Rozporz膮dzenia).
0 terminie posiedzenia Komisji Ziemskiej Okr臋gowej zostaj膮 powiadomione nictylko strony, lecz i wierzyciele hipoteczni, oraz osoby, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale III-im wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br reguluj膮cych serwituty. Osoby te bior膮 udzia艂 w likwidadacji 艂膮cznie ze stronami i w tym celu Urz臋dy Ziemskie zawiadamiaj膮 je o ka偶dej swej czynno艣ci (art. 8). Wezwania rozsy艂a stronom i osobom trzecim Okr臋gowy Urz膮d Ziemski, nieprzybycie ich jednak na posiedzenie nie wstrzymuje biegu sprawy (art. 05 Rozporz膮dzenia).
Decyzja, nakazuj膮ca przymusow膮 likwidacj臋 serwitut贸w, zapada na posiedzeniu Komisji Ziemskiej Okr臋gowej po wszechstronnem rozpatrzeniu przed艂o偶onych akt, wys艂uchaniu stron, os贸b interesowanych w zamierzonej likwidacji, oraz, o ile zachodzi potrzeba i bieg艂ych. W ka偶dym jednak wypadku Komisja鈥 Ziemska Okr臋gowa pozostawia stronom pewien okres czasu na przeprowadzenie likwidacji serwitut贸w w drodze dobrowolnej umowy i wyznacza termin rozpocz臋cia post臋powania przymusowego dopiero po up艂ywie tego okresu czasu. Termin ten nie mo偶e by膰 d艂u偶szy od dni 60-ciu, -licz膮c od daty dor臋czenia stronom odpisu decyzji (56 art. Rozporz膮dzenia), zale偶nym Jest jednak od uznania Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, kt贸ra w ka偶dym poszczeg贸lnym wypadku oddzielnie go okre艣la.
Jest to wi臋c ju偶 druga mo偶no艣膰 przerwania post臋powania przymusowego i dokonania likwidacji serwitut贸w w drodze dobrowolnego uk艂adu. O ile przy pierwszej, proponowanej przez Komisarza Ziemskiego przed sporz膮dzeniem przeze艅 wniosku o wszcz臋ciu likwidacji w drodze przymusu, strony mog艂y jeszcze nie zorjentowa膰 si臋 dostatecznie w warunkach, na jakich serwituty winny by膰 usuni臋te, mog艂y by膰 w pewnym stopniu zaskoczone t膮 propozycj膮, to jednak do chwili uzyskania tej drugiej mo偶no艣ci up艂ynie zwykle d艂u偶szy okres czasu, kt贸ry umo偶liwi stronom wszcz臋cie i doprowadzenie do po偶膮danego skutku pertraktacji w przedmiocie dobrowolnego uk艂adu. Tymbardziej, 偶e wyznaczony przez Komisj臋 Ziemsk膮 Okr臋gow膮 termin rozpocz臋cia post臋powania przymusowego zawsze b臋dzie nast臋powa艂 po up艂ywie kilku tygodni od daty dor臋czenia stronom decyzji.
Aczkolwiek decyzje Okr臋gowej Komisji Ziemskiej podlegaj膮 zaskar偶eniu trybem og贸lnym do G艂贸wnej Komisji Ziemskiej, to jednak zaskar偶enie tych decyzji nie wstrzymuje biegu post臋powania przymusowego, termin rozpocz臋cia kt贸rego liczy si臋 zawsze od dnia okre艣lonego w decyzji Okr臋gowej Komisji Ziemskiej (art. 58 Rozporz膮dzenia).
Strony po otrzymaniu decyzji Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, kt贸ra im b臋dzie niezw艂ocznie dor臋czona (art. 57 Rozporz膮dzenia), mog膮 zawrze膰 uk艂ad dobrowolny i w razie zg艂oszenia go Komisarzowi Ziemskiemu, dalsze post臋powanie odbywa si臋 normalnym trybem post臋powania przy uk艂adach dobrowolnych. W bardzo wielu wypadkach strony nie b臋d膮 mog艂y przedstawi膰 w wyznaczonym przez Komisj臋 Ziemsk膮 Okr臋gow膮 terminie wszystkich akt, wymaganych dla formalnego zapocz膮tkowania sprawy dobrowolnego uk艂adu. Szczeg贸lniej sporz膮dzenie dowod贸w pomiarowych nie b臋dzie mog艂o by膰 dokonane. Nale偶y wi臋c, jak i w poprzednim wypadku wyra偶enia swojej zgody na dobrowolny uk艂ad po propozycji, uczynionej przez Komisarza Ziemskiego, wprowadzi膰 do umowy ostateczny termin przedstawienia wszelkich wymaganych dokument贸w, termin, kt贸ryby odpowiada艂 obu uk艂adaj膮cym si臋 stronom. Zastrze偶enie, 偶e niez艂o偶enie w um贸wionym przez strony terminie wymaganych przez przepisy dowod贸w, powoduje natychmiastowe rozpocz臋cie post臋powania przymusowego, powinno by膰 dla Urz臋d贸w Ziemskich wystarczaj膮ce Aczkolwiek bowiem przepisy wyra藕nie tego nie podkre艣laj膮, to jednak zar贸wno duch ustawy jak i przepis贸w wykonawczych, wyra藕nie wskazuje, 偶e dobrowolny uk艂ad ma by膰 traktowany, jako najbardziej po偶膮dany spos贸b likwidowania serwitut贸w przymus za艣 we wszystkich wypadkach b臋dzie stosowany jedynie tylko w miar臋 wyra藕nej konieczno艣ci. W ci膮gu ca艂ego post臋powania przymusowego przy ka偶dej sposobno艣ci stronom proponuje si臋 uk艂ad dobrowolny: proponuje go Komisarz Ziemski przy przeprowadzeniu pierwiastkowego dochodzenia, proponuje go Komisja Ziemska Okr臋gowa przy ustaleniu terminu rozpocz臋cia post臋powania przymusowego i w dalszym rozwoju post臋powania te propozycje jeszcze si臋 b臋d膮 zdarza艂y.
Dlatego te偶 trudno przypuszcza膰, aby Urz膮d Ziemski stawiaj膮c ze wzgl臋d贸w zupe艂nie zrozumia艂ych (chodzi bowiem o szybkie zako艅czenie sprawy), termin wzgl臋dnie kr贸tki, bo najwy偶ej dochodz膮cy do 60-ciu dni, wymaga艂 jednocze艣nie, aby w ci膮gu tego terminu by艂y dokonane te wszystkie prace, jakie przewiduje w art. 28 Rozporz膮dzeni a tembardziej, 偶e art. GO Rozporz膮dzenia wyra藕nie m贸wi tylko o przedstawieniu umowy w przedmiocie likwidacji serwitut贸w w drodze dobrowolnego uk艂adu, spodziewa膰 si臋 wi臋c nale偶y, 偶e wszystkie za艂膮czniki do tej umowy wymienione w art. 28 Rozporz膮dzenia mog膮 by膰 przedstawione Komisarzowi nieco p贸藕niej, byleby tylko w samej umowie by艂 wyra藕nie zastrze偶ony termin ich przedstawienia.
Je偶eli jednak w terminie wyznaczonym decyzj膮 Komisji Ziemskiej Okr臋gowej strony dobrowolnego uk艂adu Komisarzowi Ziemskiemu nie przedstawi膮, przyst臋puje on w dniu oznaczonym w tej decyzji, jako rozpocz臋cie post臋powania przymusowego, do likwidacji serwitut贸w w drodze przy–musu. 呕e za艣 ca艂y projekt przymusowej likwidacji serwitut贸w sporz膮dzi膰 ma Komisja Szacunkowo-Rozjemcza, prace Komisarza Ziemskiego rozpoczynaj膮 si臋 od poczynienia krok贸w celem utworzenia tej Komisji.

Sk艂ad Komisji Szacunkowo-Rozjemczej okre艣la art. 23 Ustawy. Do Komisji wchodz膮 nast臋puj膮ce osoby z prawem g艂osu decyduj膮cego: po 2 przedstawicieli ka偶dej strony interesowanej przez ni膮 delegowanych, przyczem strony wyznaczaj膮 jednocze艣nie po 2 zast臋pc贸w, oraz przewodnicz膮cy wy–brany przez przedstawicieli stron; pr贸cz nich z prawem g艂osu doradczego bior膮 udzia艂 w pracach Komisji: geometra rz膮dowy, instruktor rolniczy, lub inny fachowy rolnik z interesem stron nie zwi膮zany, np. kierownik szko艂y rolniczej, polu do艣wiadczalnego i L p., a przy likwidacji serwitut贸w le艣nych i technik le艣ny. Komisja wi臋c si臋 sk艂ada z 7, wzgl臋dnie 8 os贸b, w zale偶no艣ci od tego czy s膮 likwidowane serwituty le艣ne, czy nie.
Pierwsz膮 zatem prac膮 Komisarza Ziemskiego po przyst膮pieniu do likwidacji serwitut贸w w drodze przymusu b臋dzie wezwanie stron, aby w ci膮gu 14 dni (art. 26) od daty otrzymania wezwania wskaza艂y swoich przedstawicieli i ich zast臋pc贸w do Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. W wypadkach, gdy likwidacji podleg膮j膮 serwituty, nale偶膮ce do kilku wsi. Komisarz Ziemski zwo艂uje Komisj臋 Szacunkowo – Rozjemcz膮 dla ka偶dej wsi oddzielnie, cz艂onkowie jednak jednej Komisji mog膮 by膰 jednocze艣nie cz艂onkami i innych Komisji (art. 61 Rozporz膮dzenia).
Ten przepis ma du偶e u艂atwiaj膮ce znaczenie, prace bowiem cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczych wymagaj膮 du偶ej znajomo艣ci rzeczy i przepis贸w i konieczno艣膰 powo艂ywania w ka偶dej Komisji innych ludzi, by艂aby niczem nieuzasadnionem utrudnieniem. Wobec wyra藕nego za艣 brzmienia art. 61 cz艂onkowie Komisji nie b臋d膮 zmuszeni obznajmia膰 si臋 z ca艂膮 procedur膮 prac Komisji Szaeunkowo-Rozjemczych tylko dla jednego wypadku, ale mog膮 swoje do艣wiadczenie i wiadomo艣ci wyzyska膰 w ca艂ym szeregu likwidacji przymusowych. Mog膮 si臋 do pewnego stopnia wyspecjalizowa膰, co nietylko przy艣pieszy przebieg likwidacji serwitut贸w, ale nadto uchroni prace od ca艂ego szeregu b艂臋d贸w, jakie niedo艣wiadczeni cz艂onkowie Komisji mogliby w najlepszej wierze pope艂ni膰.
Gospodarze, korzystaj膮cy z praw serwitutowych, wskazuj膮 przedstawicieli i ich zast臋pc贸w do Komisji Szacunkowych albo na mocy uchwa艂y, sporz膮dzonej na zebraniu posiadaczy osad korzystaj膮cych z praw serwitutowych, o kt贸rym mowa powy偶ej, albo te偶 wskaza膰 ich mog膮 pe艂nomocnicy gospodarstw korzystaj膮cych z praw serwitutowych, o ile s膮 do tego upowa偶nieni przez zebranie lub o ile sprawa wyboru przedstawicieli do Komisji 鈥.Szacunkowo-Rozjemczej by艂a przedmiotem obrad pierwszego zebrania posiadaczy* na kt贸rem postanowiono wszcz膮膰 przymusowe post臋powanie (art. 62 Rozporz膮dzenia).
Je偶eli strona w terminie wyznaczonym przez Komisarza Ziemskiego (14 dni) nie wska偶e swoich przedstawicieli do Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. to w my艣l art. 2G Ustawy Komisarz sam wyznacza wszystkich cz艂onk贸w Komisji. Ustawa i przepisy nie podaj膮 czem si臋 ma kierowa膰 Komisarz Ziemski przy wyznaczaniu cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, kogo ma traktowa膰 jako przedstawicieli jednej, kogo za艣 jako przedstawicieli drugiej strony, poleca tylko wyznaczenie ich w my艣l art. 2贸. Zgodnie z duchem wszystkich dotychczasowych ustaw agrarnych, ca艂a praca urz臋dnik贸w ziemskich dokonywa si臋 w 艣cis艂em porozumieniu z przedstawicielami spo艂ecze艅stwa i przy ich wsp贸艂udziale. Jest to najbardziej charakterystyczny rys naszego nowego ustawodawstwa, 偶e Jednoosobowe decyzje nie maj膮 w niem zastosowania, 偶e zapadaj膮 kolegialnie, przy udziale przedstawicieli organizacji spo艂ecznych. Tak膮 jest te偶 i nowa organizacja Urz臋d贸w Ziemskich, kt贸ra pr贸cz dawniej istniej膮cych Komisji o charakterze s膮dz膮cym, wprowadza .Jeszcze Komisje Ziemskie Powiatowe i Gminne, jako cia艂a doradcze i opinjodawcze przy Komisarzu Ziemskim. Trudno wi臋c sobie wyobrazi膰, aby tak wa偶nej czynno艣ci, jak wyznaczenie cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo 鈥 Rozjemczej mia艂 dokonywa膰 Komisarz Ziemski swoj膮 w艂adz膮 bez porozumienia si臋 z jakiemikolwiek b膮d藕 organizacjami spo艂ecznemi oraz cia艂ami doradczemi. Sta艂oby to w ra偶膮cej sprzeczno艣ci z ca艂膮 tendencj膮 naszego nowego ustawodawstwa tembardziej, 偶e na Komisji Szacunkowo-Rozjemczej wyznaczonej przez Komisarza Ziemskiego, ten sam Komisarz Ziemski przewodniczy. Zasada rozjemczo艣ci by艂aby wtedy naruszona i ca艂a rola Komisji Szacunkowo-Rozjemczej sprowadza艂aby si臋 jedynie do asystowania przy czynno艣ciach Komisarza Ziemskiego.
Ale Ustawa o likwidacji serwitut贸w zosta艂a uchwalona dnia 7-go maja 1920 roku. czyli na dwa miesi膮ce przed uchwaleniem ustawy o organizacji Urz臋d贸w Ziemskich (6 lipiec 1920 r.) w momencie wi臋c jej uchwalania obecna organizacja Urz臋d贸w Ziemskich nie istnia艂a, nie istnia艂y te偶 i cia艂a doradcze przy Komisarzu Ziemskim (Komisje Powiatowe i Gminne). Nie mog艂a wi臋c ta ustawa przewidywa膰 zasi膮gania opinji tych cia艂 doradczych przy wyznaczaniu cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczych. Obecnie jednak spodziewa膰 si臋 nale偶y, 偶e G艂贸wny Urz膮d Ziemski ustali na mocy nowej organizacji tryb post臋powania przy wyznaczaniu cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczych, zgodnie z duchem ustawodawstwa, W takim razie powinien si臋 on dokonywa膰 po zasi膮gni臋ciu opinji cia艂 doradczych, b臋dzie to bowiem jedyny spos贸b zachowania zasady rozjemczo艣ci, tembardziej, 偶e spodziewa膰 si臋 nale偶y, i偶 wypadki, kiedy nie obie strony (strona zg艂aszaj膮ca przymusow膮 likwidacj臋 zawsze wska偶e swych przedstawicieli), ale jedna strona nie zg艂osi swych przedstawicieli, b臋d膮 dosy膰 cz臋ste.
Wyznaczeni przez strony cz艂onkowie Komisji po wsp贸lnem porozumieniu wybieraj膮 przewodnicz膮cego, kt贸ry w tym wypadku odgrywa rol臋 superarbitra. Nale偶y si臋 spodziewa膰, 偶e w pewnych wypadkach strony nie dojd膮 do porozumienia, co do osoby przewodnicz膮cego. W takim razie przewodniczy膰 mo偶e Komisarz Ziemski lub wyznaczony przez niego zast臋pca (art. 26). Przepisy nie podaj膮 kto mo偶e by膰 zast臋pc膮 Komisarza Ziemskiego przy przewodniczeniu w Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. Prawdopodobnie jednak w wi臋kszo艣ci wypadk贸w b臋dzie to geometra rz膮dowy, kt贸ry z urz臋du wchodzi w sk艂ad Kumisji, coprawda tylko z g艂osem 鈻燿oradczym, przy obj臋ciu jednak przewodniczenia w zast臋pstwie Komisarza, uzyskuje g艂os decyduj膮cy. Ze wzgl臋du na du偶膮 liczb臋 serwitut贸w, szczeg贸lniej w pewnych okr臋gach ziemskich, Urz臋dy nie b臋d膮 mog艂y do ka偶dej 谐 Komisji Szacunkowo-Rozjemczej wysy艂a膰 a偶 2 urz臋dnik贸w, z drugiej zt艣 strony dla cz艂onk贸w Komisji zawsze b臋dzie rzecz膮 po偶膮dan膮, aby pracami jej kierowa艂 urz臋dnik, wi臋cej obeznany z formaln膮 stron膮 sprawy. Prawdopodobnie wi臋c, szczeg贸lniej w tych okr臋gach, gdzie liczba uk艂adanych serwitut贸w b臋dzie wi臋ksza, przewodnictwo b臋dzie spoczywa艂o w r臋ku geometry rz膮dowego, o ile w tych okolicach nie znajd膮 si臋 ludzie wp艂ywowi, kt贸rych zar贸wno jedna, jak i druga strona ch臋tnie obdarzy swojem zaufaniem.
Po wyborze przewodnicz膮cego Komisarz Ziemski rozpoczyna starania celem dope艂nienia sk艂adu Komisji Szacunkowo-Rozjemczej przez si艂y fachowe <z g艂osem doradczym) i zwo艂膮je pierwsze posiedzenie Komisji Szacunkowo – Rozjemczej, przyczem wezwani winni stawi膰 si臋 w oznaczonym terminie i miejscu. Nieusprawiedliwione nie stawienie si臋 poci膮ga za sob膮 wymierzenie przez Komisarza Ziemskiego kary pieni臋偶nej do 500 marek (Art. 27). Z chwil膮 ukonstytuowania si臋 Komisji Szacunkowo-Rozjemczej Komisarz Ziemski przekazuje za odpowiedniem pokwitowaniem przewodnicz膮cemu
Komisji wszelkie materja艂y, dokumenty i akty (Art. C4 Rozporz膮dzenia).
Przed przyst膮pieniem do swych czynno艣ci, cz艂onkowie Komisji Szacunkowo-Rozjemczej winni zwr贸ci膰 si臋 do Komisarza Ziemskiego z pro艣b膮
0 odczytanie odno艣nych ust臋p贸w Rozporz膮dzenia Prezesa G艂贸wnego Urz臋du Ziemskiego w przedmiocie wykonania ustawy o likwidacji serwitut贸w
1 szczeg贸艂owe wyja艣nienie tych wszystkich w膮tpliwo艣ci, jakie si臋 mog膮 nasun膮膰.
Zbyt powa偶n膮 bowiem jest praca Komisji Szacnnkowo-Ko膮jemczej, aby mo偶na by艂o do niej przyst膮pi膰 na zasadzie tylko jakichkolwiek b膮d藕 og贸lnikowych wyja艣nie艅. Wszak Komisja Szacunkowo-Rozjemcza projektuje ca艂y spos贸b likwidowania serwitut贸w, okre艣la ich warto艣膰, podaje wysoko艣膰 nale偶nego wynagrodzenia, szacuje grunty przeznaczone do oddania wzamian za serwituty, okre艣la ich obszar, jednem s艂owem przygotowuje ca艂膮 spraw臋 do zatwierdzenia Urz臋d贸w Ziemskich. Trzeba wi臋c ca艂膮 rzecz zrozumie膰, przemy艣le膰, a dopiero wtedy rozpocz膮膰 sw膮 prac臋. Pr贸cz wszelkich wyja艣nie艅, Komisarz Ziemski dostarcza r贸wnie偶 przewodnicz膮cemu Komisji wszelkie potrzebne druki, wzory, formularze i t. p.
Z chwil膮 ukonstytuowania si臋 Komi膮ji Szacunkowo-Ro膮jemczej ca艂y bieg sprawy uzale偶niony jest od sprawno艣ci jej prac, Urz臋dy Ziemskie bowiem w tym momencie nie dzia艂膮j膮 i ujmuj膮 spraw臋 w swoje r臋ce dopiero po otrzymaniu akt Komisji Szacunkowo-Rozjemczej.
Szczeg贸艂owe rozpatrzenie prac Komisji Szacunkowo Rozjemczej uj膮艂em w nast臋pnym rozdziale. Prace jej bowiem stanowi膮 zamkni臋t膮 w sobie ca艂o艣膰, kt贸ra ma swoje pewne w艂a艣ciwo艣ci i powinna by膰 oddzielnie traktowana. Tembardziej, 偶e ksi膮偶ka ta ma s艂u偶y膰 jako poradnik dla cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczych, na ich wi臋c prac臋 nale偶a艂o po艂o偶y膰 szczeg贸lny nacisk. Dla utrzymania jedynie pewnej ci膮g艂o艣ci, na tern miejscu nadmieni膰 musz臋, 偶e og贸lnie bior膮c, prace Komisji Szacunkowo-Ro臋jemczej b臋d膮 nast臋puj膮ce: na zasadzie wymiaru serwitut贸w zapisanych w tabeli likwidacyjnej lub akcie nadawczym, oraz korzy艣ci osi膮gni臋tych z wykonania praw serwitutowych w ci膮gu ostatnich 5-ciu lat (art. 31), Komisja Szacunkowo-Rozjemcza okre艣li warto艣膰 roczn膮 korzy艣ci serwitutowych dla ka偶dej osady oddzielnie. T膮 warto艣膰 roczn膮 mno偶y przez 30 (kapitalizuje z 3 i 3 %) i otrzymuje wysoko艣膰 wynagrodzenia, przypadaj膮cego ka偶dej osadzie, kt贸re winno by膰 posiadaczowi ka偶dej osady oddane w ziemi lub w lasach. Jednocze艣nie Komisja projektuje, kt贸re grunty maj膮 by膰 oddane za serwitut, oraz okre艣la ich warto艣膰 na zasadzie cen przeci臋tnych ostatniego 0-lecia (art. 30). Ka偶dy posiadacz praw serwitutowych winien otrzyma膰 taki obszar gruntu, warto艣膰 kt贸rego, wed艂ug oblicze艅 przez Komisj臋 dokonanych, odpowiada艂aby warto艣ci utraconych przeze艅 korzy艣ci serwitutowych.
W wypadkach wynagrodzenia pieni臋偶nego, czynno艣ci Komisji Szacunkowo-Rozjemczej ko艅cz膮 si臋 z chwil膮 ustalenia przez ni膮 skapitalizowanej warto艣ci utraconych korzy艣ci serwitutowych przez ka偶de poszczeg贸lne gospodarstwo tabelowe i po nale偶ytcm i wszechstronnem umotywowaniu konieczno艣ci zastosowania takiego wynagrodzenia w protokule zako艅czenia czynno艣ci (art. 75 rozporz膮dzenia).
Ca艂a wi臋c praca ustalenia zar贸wno warto艣ci utraconych serwitut贸w, jak r贸wnie偶 przynale偶nego za nie wynagrodzenia, obarcza Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮. Ona opracowuje ca艂y projekt przymusowej likwidacji serwitut贸w i po uko艅czeniu przekazuje wszystkie akta Komisarzowi Ziemskiemu, sama za艣 rozwi膮zuje si臋 (art 34). 袚芯 otrzymaniu wszelkich materjal贸w od Komisji Szacunkowo-Rozjemczej Komisarz Ziemski, o ile sam nie przewodniczy艂 w Komisji, po zawiadomieniu stron i os贸b zainteresowanych, sprawdza projekt na miejscu, proponuje w miar臋 potrzeby odpowiednie zmiany i uzupe艂nienia i wzywa strony do zgodzenia si臋 na projekt, proponowany przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮. (art. 35).
Je艣li strony przyjm膮 projekt likwidacji. Komisarz Ziemski spisuje na zasadach og贸lnych uk艂ad dobrowolny, zarz膮dza wykonanie projektu na gruncie i sprawa w dalszym ci膮gu rozwi膮zuje si臋 na drodze uk艂adu dobrowolnego, tak, jak gdyby przymus nie by艂 zupe艂nie stosowany. Jest to wi臋c trzeci wypadek, kiedy strony mog膮 przerwa膰 przymusowe post臋powanie i polubownie doprowadzi膰 do zniesienia serwitut贸w (art 79 rozporz膮dzenia).

Je偶eli jednak kt贸rakolwiek strona nie zaakceptuje powy偶szego projektu, uwa偶aj膮c, 偶e on krzywdzi Jej interesy, Komisarz Ziemski og艂asza stronom mo偶no艣ci z艂o偶enia w ci膮gu dni 袠 na jego r臋ce motywowanego na pi艣mie sprzeciwu, a po up艂ywie tego terminu akta ca艂ej sprawy wraz ze swem wyja艣nieniem przesy艂a do Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego celem wniesienia na posiedzenia Komisji Ziemskiej Okr臋gowej (art. 80 rozporz膮dzenia!-
Komisja Ziemska Okr臋gowa przedstawiony projekt zatwierdza lub te偶 zwraca Komisarzowi Ziemskiemu dla poczynienia poprawek i uzupe艂nie艅. Mo偶e go te偶 odrzuci膰, powierzaj膮c innemu Komisarzowi przeprowadzenie przymusowej likwidacji serwitut贸w, ustanawiaj膮c nowy termin na jej rozpocz臋cie (art. 38). Decyzje powzi臋te przez Komisj臋 Ziemsk膮 Okr臋gow膮 mog膮 by膰 zaskar偶one do G艂贸wnej Komisji Ziemskiej w ci膮gu dni 14 od daty ich dor臋czenia stronom w redakcji ostatecznej. Decyzje te zapadaj膮 na posiedzeniach publicznych, -i w wypadku je艣li projekt likwidacji uzyska zatwierdzenie, zawiera膰 b臋d膮 polecenia wykonania projektu na gruncie, wniosek do G艂贸wnej Komisji Ziemskiej w sprawie projektowanego wpisu dodatkowego do tabeli likwidacyjnej lub aktu nadawczego i okre艣lenie wysoko艣ci koszt贸w, nale偶nych Okr臋gowemu Urz臋dowi Ziemskiemu z tytu艂u przeprowadzenia prac zwi膮zanych z likwidacj膮 serwitut贸w (art. 86 rozporz膮dzenia).
Zatwierdzony projekt likwidacji serwitut贸w b臋dzie przes艂any Komisarzowi Ziemskiemu do wykonania na gruncie po uprawomocnieniu si臋 decyzji Okr臋gowej Komisji Ziemskiej (art. 40). Jest to ostatnia czynno艣膰 przy likwidacji serwitut贸w. Z chwil膮 jej wykonania serwituty w danej miejscowo艣ci i faktycznie i prawnie przestaj臋 istnie膰.
We wszystkich wypadkach likwidacji serwitut贸w w maj膮tkach pa艅stwowych, zar贸wno wtedy, gdy maj膮tek ten stanowi dziedzin臋 obci膮偶on膮 serwitutami, jak i korzystaj膮c膮 z praw do serwitut贸w w charakterze strony wyst臋puje urz臋dnik Ministerstwa Rolnictwa i D贸br Pa艅stwowych, zarz膮dzaj膮cego wszystkiemi maj膮tkami pa艅stwowemi, zaopatrzony w specjalne pe艂nomocnictwa (art. 44 Rozporz膮dzenia).
Na zako艅czenie zaznaczy膰 nale偶y, 偶e ani urz臋dnicy pa艅stwowi, ani cz艂onkowie Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, ani wreszcie geometrzy prywatni nie mog膮 by膰 wyznaczani do prowadzenia rob贸t, zwi膮zanych z likwidacj膮 serwitut贸w w wypadkach nast臋puj膮cych:
1) je偶eli oni sami, ich 偶ony, krewni w linji prostej, zst臋pnej lub wst臋pnej, bez ograniczenia stopni, krewni za艣 bocznej linji pierwszych 4-ch stopni i powinowaci 3-ch stopni oraz przysposobieni przez nich lub przysposabiaj膮cy uczestnicz膮 w likwidacji serwitut贸w w charakterze strony interesowanej;
2) Je偶eli s膮 opiekunami lub zarz膮dz膮j膮 maj膮tkiem os贸b, uczestnicz膮cych w likwidacji serwitut贸w;
3) Je偶eli ktokolwiek z uczestnik贸w likwidacji zarz膮dza ich maj膮tkiem lub interesami i
4) Je偶eli oni lub ich 偶ony s膮 najbli偶szymi prawnymi spadkobiercami kt贸regokolwiek z uczestnik贸w likwidacji serwitut贸w lub te偶 prowadz膮 z nimi sp贸r s膮dowy (art. 24 rozporz膮dzenia).

Likwidacja przymusowa z urz臋du

Ustawa i rozporz膮dzenie wykonawcze nie podaje szczeg贸艂owego toku post臋powania przy przymusowej likwidacji z urz臋du, chocia偶 art 19 przytacza kilka wypadk贸w, podanych przezemnie wy偶ej, kiedy ta forma przymusu mo偶e by膰 stosowana. Jedynie tylko art. 84 rozporz膮dzenia g艂osi, 偶e w wypadkach przewidzianych w art. 19 ustawy Urz臋dy Ziemskie przyst臋puj膮 z urz臋du do przymusowej likwidacji na zasadzie ka偶dorazowego orzeczenia Komisji Okr臋gowej Ziemskiej, powzi臋tego na wniosek Komisarza Ziemskiego.
Z artyku艂u tego wynika, 偶e przymusow膮 likwidacj臋 z urz臋du wywo艂uje wniosek Komisarza Ziemskiego, z艂o偶ony po uprzedniem przeprowadzeniu dochodzenia i stwierdzeniu konieczno艣ci zastosowania przymusowej likwidacji z urz臋du. Ten pierwszy etap .wywo艂ania likwidacji serwitut贸w z urz臋du. Jest dla nas najbardziej ciekawy, nast臋pne bowiem etapy, od chwili orzeczenia Komisji Ziemskiej Okr臋gowej o zastosowaniu przymusu, b臋d膮 si臋 dokonywa艂y analogicznie do przeprowadzania likwidacji przymusowej na skutek zg艂oszenia jednej ze stron interesowanych.
Art. 19 ustawy upowa偶nia w艂adze pa艅stwowe do wszcz臋cia przymusowej likwidacji z urz臋du we wszelkich wypadkach na terenie urz膮dzenia rolnego, jak to: przy komasacji, parcelacji, kolonizacji, przy meljoracjach rolnych, zmieniaj膮cych istniej膮cy stan u偶ytk贸w serwitutowych, oraz w wypadkach, wyp艂ywaj膮cych z ustaw w przedmiocie wykonywania reformy rolnej. Ten ca艂y szereg wypadk贸w, umo偶liwiaj膮cy zastosowanie przymusu z urz臋du aczkolwiek do艣膰 obszerny, nie mo偶e by膰 jednak uwa偶any za wystarczaj膮cy. Tembardziej, 偶e roz. porz膮dzenie wykonawcze (art. 8, 9 i 10) rozszerzaj膮ce zasad臋 wymienion膮 w ustawie o jednoczesnem likwidowaniu wszystkich serwitut贸w, wprowadza pewn膮 niebezpieczn膮 praktyk臋, kt贸ra mo偶e wywo艂a膰 przekre艣lenie rozpocz臋tej ju偶 likwidacji ze wzgl臋d贸w jedynie tylko formalnych.
Art. 8 rozporz膮dzenia usta艂a zasad臋, 偶e je偶eli w toku post臋powania wywo艂anego przez dobrowolny uk艂ad stron 艂ub te偶 w drodze przymusu na 偶膮danie jednej z nich, oka偶e si臋, 偶e likwidacji podlegaj膮 nie wszystkie kategorje serwitut贸w, przys艂uguj膮ce wsi na danym maj膮tku, U rz臋dy Ziemskie wzyw膮j膮 stron臋, kt贸ra powy偶sze post臋powanie wywo艂a艂a. aby w terminie 2-miesi臋cznym od daty wezwania przedstawi艂a uk艂ad polubowny, dotycz膮cy likwidacji pozosta艂ych serwitut贸w lub te偶, aby wyst膮pi艂a z 偶膮daniem ich zlikwidowania w drodze przymusu. Podobnie art. 禄 rozporz膮dzenia ustala zasad臋, 偶e je艣li w toku post臋powania, wywo艂anego przez dobrowolny uk艂ad stron, czy te偶 w drodze przymusi艂 na 偶膮danie Jednej z nich oka偶e si臋, 偶e likwidacji podlega tylko cz臋艣膰 serwitut贸w, jakiem禄 dany maj膮tek jest obci膮偶ony, to Urz臋dy Ziemskie w wypadku, gdy post臋powanie wszcz臋to na skutek uk艂adu lub 偶膮dania w艂a艣ciciela maj膮tku, obci膮偶onego serwitutami o przymusow膮 ich likwidacj臋禄 wzywaj膮 w艂a艣ciciela tego maj膮tku, aby w terminie 2-miesi臋cznym od daty otrzymania wezwania przedstawi艂 uk艂ad polubowny, dotycz膮cy likwidacji pozosta艂ych serwitut贸w lub te偶, aby wyst膮pi艂 z 偶膮daniem o ich zlikwidowanie w drodze przymusu. W wypadku za艣, gdy post臋powanie wszcz臋to na skutek 偶膮dania w艂a艣cicieli gospodarstw, korzystaj膮cych z praw do serwitut贸w, zawiadamiaj膮 ich, 偶e do czasu otrzymania zg艂osze艅 od posiadaczy praw serwitutowych z innych wsi, korzystaj膮cych z serwitut贸w na tym samym maj膮tku, post臋powanie zostaje zawieszone.
Ten ostatni ust臋p ju偶 wydaje si臋 niebezpieczny. Niepozostawienie bowiem terminu, w jakim te zg艂oszenia od w艂a艣cicieli gospodarstw innych wsi maj膮 wp艂yn膮膰 do Urz臋d贸w, powoduje w pewnej mierze nic liczenie si臋 z 偶膮daniami w艂a艣cicieli gospodarstw, korzystaj膮cych z praw serwitutowych w tym wypadku, gdy opr贸cz nich w danym maj膮tku z serwitut贸w korzystaj膮 jeszcze i inne wsie. Cz臋stokro膰 bowiem mo偶e si臋 zdarzy膰, 偶e mimo wszelkich u艂atwie艅 w wywo艂aniu przymusowej likwidacji na 偶膮danie jednej strony, nie wszystkie wsie, obci膮偶aj膮ce serwitutami jeden maj膮tek b臋d膮 chcia艂y wyst膮pi膰 do w艂adz o zastosowanie przymusu. Niekt贸re z nich, czy to specjalnie faworyzowane przez w艂a艣ciciela, w kt贸rego interesie nie le偶y zlikwidowanie serwitut贸w, czy te偶 na skutek innych warunk贸w zainteresowane w nielikwidowaniu ich, nie b臋d膮 chcia艂y wyst膮pi膰 do w艂adz o zastosowanie przymusu i w takim wypadku wszelkie zg艂oszenia pozosta艂ych wsi o wydzielenie przynale偶nego im ekwiwalentu za serwituty, pozostan膮 bez skutku, do czasu bowiem 鈥瀘trzymania zg艂osze艅 od w艂a艣cicieli innych wsi, korzystaj膮cych z serwitut贸w na tym samym maj膮tku post臋powanie zostaje zawieszone” (ark 9 rozporz膮dzenia).
Ten spos贸b postawieni膮 sprawy mo偶e spowodowa膰 bardzo wiele zawod贸w. Ludno艣膰 rolnicza powiadomiona o tern, 偶e na skutek ich zg艂oszenia, uchwalonego przy zachowaniu pewnych form. rz膮d b臋dzie stosowa艂 przymusow膮 likwidacj臋 serwitut贸w, b臋dzie, jak ju偶 dotychczasowa praktyka wskaza膰, z podobnemi zg艂oszeniami wyst臋powa艂a w nadziei, 偶e zlikwiduje swoje serwituty, tymczasem w bardzo wielu wypadkach zg艂oszenia te mog膮 by膰 bezprzedmiotowe. Ten punkt rozporz膮dzenia wymaga mo偶liwie szybkiej rewizji.
Jednakowo偶 przyzna膰 trzeba, 偶e nawet gdyby w wypadku, powy偶ej omawianym, by艂 jak w poprzednich, postawiony pewien termin (np. 2-miesi臋czny) na otrzymanie zg艂osze艅 od innych wsi, korzystaj膮cych z serwitut贸w na tym samym maj膮tku. posta膰 rzeczy nie uleg艂aby wielkiej zmianie wobec brzmienia art. 10-go rozporz膮dzenia, kt贸ry postanawia, 偶e niez艂o偶enie w terminie do Urz臋d贸w
Ziemskich dodatkowych ok艂ad贸w o zlikwidowanie pozosta艂ych serwitut贸w 艂ub zg艂osze艅 o ich zlikwidowaniu w drodze przymusu, powoduje umorzenie sprawy. Ten artyku艂, wymagaj膮cy r贸wnie偶 rewizji i zmiany, dop贸ki Jeszcze obowi膮zuje przekre艣la膰 b臋dzie znaczn膮 cz臋艣膰 zg艂osze艅 o przymusow膮 likwidacj臋 serwitut贸w i w鈥 bardzo wielu wypadkach uniemo偶liwi jej dokonanie. Wyobra藕my sobie tego rodzaju przyk艂ad: w艂a艣ciciel maj膮tku, na kt贸rym ci膮偶膮 serwituty 3-cb wsi, zawiera dobrowolny uk艂ad z jedn膮 z tych wsi. Z chwil膮, gdy wyst膮pi do Urz臋d贸w Ziemskich i on, i zainteresowani wobec tego, 偶e warunki uk艂adu s膮 dla nich odpowiednie, uwa偶aj膮 spraw臋 niemal za sko艅czon膮, a nawet cz臋stokro膰 drobni rolnicy mog膮 by膰 wpuszczeni w czasowe posiadanie grunt贸w, przeznaczonych dla nich na mocy dobrowolnego uk艂adu. W艂a艣ciciel jednak otrzymuje wezwanie Urz臋d贸w Ziemskich, 偶e wobec tego, 偶e na maj膮tku ci膮偶膮 jeszcze serwituty 2-ch innych wsi, pozostawia mu si臋 2-miesi臋czny termin na zg艂oszenie likwidacji w drodze przymusu serwitut贸w tych wsi lub te偶 na uk艂ad dobrowolny z niemi. W tym terminie nie zawsze w艂a艣ciciel b臋dzie m贸g艂 zg艂osi膰 wyst膮pienie o przymusowy uk艂ad, co jest rzecz膮 znacznie 艂atwiejsz膮, a ju偶 prawie nigdy nie b臋dzie m贸g艂 zawrze膰 dobrowolnego uk艂adu z pozosta艂emi wsiami. Niedotrzymanie za艣 lego terminu powoduje ni mniej ni wi臋cej tylko umorzenie sprawy, tej sprawy, kt贸r膮 strony uwa偶a艂y za definitywnie zako艅czon膮, oparta bowiem by艂a na ich zgodzie.
Zdaniem mojem by艂oby bardziej po偶膮dane, gdyby Urz臋dy Ziemskie, podtrzymuj膮c zasad臋 ustawy, w razie niedotrzymania termin贸w wkracza艂y w swoje prawa i przeprowadza艂y w pozosta艂ych wsiach likwidacj臋 z urz臋du, traktuj膮c ca艂y ten teren, jako teren urz膮dzenia rolnego. Inaczej bowiem znaczna cz臋艣膰 serwitut贸w zostaje od艂o偶ona a偶 do chwili wszcz臋cia og贸lnej przymusowej likwidacji z urz臋du (po up艂ywie 10 lat), a wiele wysi艂k贸w, jakie ju偶 dzi艣 zosta艂y podj臋te, mo偶e pozosta膰 ca艂kowicie bez skutku. Spodziewa膰 si臋 nale偶y, 偶e ten punkt rozporz膮dzenia, r贸wnie偶 jak i poprzedni ulegn膮 zmianie w celu umo偶liwienia stronom szybszej likwidacji serwitut贸w.
Coprawda art. 19 ustawy, podaj膮c wypadki przymusowej likwidacji z urz臋du, nie przewiduje wyra藕nie ingerencji w艂adz przy niemo偶no艣ci zlikwidowania wszystkich serwitut贸w. Je偶eli jednak wyra藕nie tonie jest powiedziane, to tembardziej po偶膮dane by艂oby takie interpretowanie tego artyku艂u, kt贸reby u艂atwi艂o spraw臋 likwidacji i uczyni艂o j膮 bardziej prost膮 i 偶yciow膮. Taka interpretacja by艂aby mo偶liwa w贸wczas, je艣liby w rozporz膮dzeniu wykonawczem Urz臋dy Ziemskie wyra藕nie zaznaczy艂y, 偶e tereny, na kt贸rych dokonywa si臋 likwidacja serwitut贸w nale偶y uwa偶a膰 za tereny urz膮dzenia rolnego. W takim razie w my艣l punktu a art. 19-go w艂adze pa艅stwowe mog艂yby w ka偶dym wypadku wkroczy膰 w wywo艂an膮 na skutek 偶膮dania jednej ze stron likwidacj臋 serwitut贸w, aby w 偶adnym wypadku nie dopu艣ci膰 umorzenia raz rozpocz臋tej sprawy, umorzenie to bowiem zawsze b臋dzie powodowa艂o zaw贸d i niezadowolenie zainteresowanych.

Dop贸ki jednak rozporz膮dzenie wykonawcze nie uleg艂o zmianie, zastosowanie przymusu z urz臋du b臋dzie mo偶liwe tylko w贸wczas, je艣li na terenach tych wsi b臋dzie si臋 dokonywa艂a komasacja, lub te偶 w maj膮tkach s膮siednich parcelacja i kolonizacja, albo w maj膮tku, obci膮偶onym serwitutami zostan膮 dokonywane meljoracje rolne, zmieniaj膮ce istniej膮cy stan u偶ytk贸w serwitut贸w. Takie postawienie sprawy. rzecz prosta, ogromnie komplikuje, przed艂u偶a i utrudnia spraw臋 likwidacji serwitut贸w.
Wracaj膮c do sprawy przymusowej likwidacji z urz臋du, zaznaczy膰 trzeba, 偶e wniosek o niej sk艂ada Komisarz Ziemski, przyczem dotychczasowe rozporz膮dzenia nie wskazuj膮, czy wniosek ten ma by膰 poparty opinj膮 cia艂 doraczych istniej膮cych przy Komisarzu Ziemskim, czy te偶 nie. Mo偶e to wynika膰 albo z tego, 偶e ustawa o likwidacji serwitut贸w poprzedzi艂a ustaw臋 o organizacji Urz臋d贸w Ziemskich, ustanawiaj膮c膮 cia艂a doradcze przy Komisarzu Ziemskim, nie mog艂o wi臋c w niej by膰 o nich mowy, albo te偶, 偶e ustawodawcy uwa偶ali, 偶e sprawy te winny by膰 za艂atwiane przez Komisarza Ziemskiego jednoosobowo. Przy tern ostatniem postawieniu sprawy odpowiedzialno艣膰 Komisarza Ziemskiego za bieg wypadk贸w przy likwidacji serwitut贸w jest bardzo du偶a i ca艂a sprawa przymusowej likwidacji z urz臋du znajduje si臋 ca艂kowicie w r臋ku Komisarza Ziemskiego. Bez wniosku bowiem z jego strony nie mo偶e by膰 wszcz臋ta.

Sk艂adaj膮c wniosek w sprawie przymusowej likwidacji, Komisarz Ziemski uprzednio przeprowadza dochodzenia w ten sam spos贸b, jak przy przymusowej likwidacji na skutek zg艂oszenia jednej ze stron. Ca艂a r贸偶nica polega na tern, 偶e jako materja艂 wst臋pny s艂u偶y zamiast podania strony, opinja Komisarza o ewentualnej konieczno艣ci zastosowania przymusu. Ca艂y materja艂 dochodzeniowy zostaje przes艂any do Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, kt贸ra trybem normalnym orzeka o wszcz臋ciu przymusowej likwidacji z urz臋du (art 88 rozporz膮dzenia). Dalszy bieg spraw, nieprzewidziany w rozporz膮dzeniu, przez analogj臋 b臋dzie taki sam, jak i przy przymusowej likwidacji na 偶膮danie jednej ze stron. Ciekawym momentem b臋dzie powo艂anie Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, kt贸ra w tych wypadkach zapewne niema! zawsze b臋dzie wyznaczona przez w艂adze, spodziewa膰 si臋 bowiem nale偶y, 偶e strony, nietylko niezainteresowan w likwidacji serwitut贸w, ale niekiedy przeciwne jej, nie b臋d膮 chcia艂y wskaza膰 swoich przedstawicieli. Dalsze prace Komisji Szacunkowo-Rozjemczych i ca艂y prze-bieg p贸藕niejszy prawdopodobnie b臋dzie analogiczny do przymusowej likwidacji na skutek zg艂oszenia jednej ze stron, aczkolwiek rozporz膮dzenie wyra藕nie o tem nie m贸wi.
To postawienie sprawy przymusowej likwidacji z urz臋du w rozporz膮dzeniu wykonawczem czyni wra偶enie, 偶e Urz臋dy Ziemskie nie liczy艂y si臋 z mo偶no艣ci膮 przeprowadzenia w wi臋kszej ilo艣ci likwidacji z urz臋du, uwa偶aj膮c zapewne, 偶e drog膮 uk艂ad贸w i zg艂oszenia stron sprawa likwidacji b臋dzie nale偶ycie rozwi膮zana. Dlatego te偶 likwidacja przymusowa z urz臋du w pewnej mierze nosi charakter pewnej nadbudowy, kt贸ra praktycznego zastosowania mie膰 nie b臋dzie, a b臋dzie ustala艂a jedynie zasad臋, w miar臋 koniecznej potrzeby wprowadzan膮 w 偶ycie. Ot贸偶 ju偶 teraz po rocznem stosowaniu ustawy potrzeba ta jest zupe艂nie wyra藕na. Bez mo偶no艣ci bowiem rozstrzygni臋cia w pewnych wypadkach sprawy likwidacji serwitut贸w w drodze urz臋dowej znaczna cz臋艣膰 dotychczasowych zg艂osze艅 o likwidacj臋 staje si臋 nieaktualn膮. Bezw膮tpienia zmiany wprowadzone w rozporz膮dzeniu wykonawczem, a umo偶liwiaj膮ce stosowanie praktyczne likwidacji z*urz臋du, owiane b臋d膮 tym samym duchem, co i ustawa i przyczyni膮 si臋 do najbardziej prostego, najbardziej 艂atwego i szybkiego za艂atwienia sprawy likwidacji serwitut贸w.

Podzia艂 pastwisk wsp贸lnych z dworem

Ustawa traktuje r贸wnie偶 i o tych pastwiskach, kt贸re w tabelach likwidacyjnych s膮 nazwane wsp贸lnemi z dworem, oraz o wygonach dworskich, na kt贸rych w艂o艣cianie maj膮 serwituty pastwiskowe. Pastwiska te, jak o tern wspomina艂em ju偶 poprzednio, dzielone by艂y i dawniej w drodze przymusu na zasadzie prawa z roku 1875, z tern ograniczeniem, 偶e wydzielenie z pastwiska przynale偶nych sobie grunt贸w mog艂a wywo艂a膰 tylko ta strona, kt贸rej grunty bezpo艣rednio graniczy艂y ze wsp贸lnemi pastwiskiem.

Nowa ustawa rozstrzyga t膮 spraw臋 w spos贸b nieco inny. Traktuj膮c pastwiska wsp贸lne, jako serwituty, podporz膮dkowuje je pod te wszystkie przepisy, kt贸re wprowadza przy likwidowaniu serwitut贸w. Prawo wi臋c wywo艂ania podzia艂u tych pastwisk przys艂uguje nietylko tej stronie, kt贸rej grunty bezpo艣rednio granicz膮 ze wsp贸lnem pastwiskiem, ale wog贸le jednej ze stron, maj膮cych do niego uprawnienia. Na zasadzie prawa z 1875 roku na skutek 偶膮dania strony wydzielano tylko grunty, kt贸re by艂y jej przynale偶ne, pozostawiaj膮c reszt臋 pastwiska we wsp贸lnem w艂adaniu pozosta艂ych wsp贸艂w艂a艣cicieli, nie 偶膮daj膮cych wydzielenia, w wypadkach je艣li pastwisko by艂o wsp贸ln膮 w艂asno艣ci膮 kilku wsi i dworu. Ten tryb post臋powania na zasadzie nowej ustawy jest niemo偶liwy, gdy偶 zgodnie z jej zasad膮 wszystkie serwituty winny by膰 likwidowane jednocze艣nie. Je艣li wi臋c dzisiaj jedna strona zg艂asza ch臋膰 wydzielenia przynale偶nej jej cz臋艣ci ze wsp贸lnego pastwiska, to ca艂e wsp贸lne pastwisko dzieli si臋 mi臋dzy wszystkich wsp贸艂w艂a艣cicieli.
W wypadkach regulacji przymusowej pastwiska wsp贸lne z dworem dziel膮 si臋 proporcjonalnie do ilo艣ci byd艂a w艂a艣cicieli dziedziny obci膮偶onej i posiadaczy serwitut贸w oznaczonej w tabelach (art. 32). Je偶eli jednak taka ilo艣膰 w tabeli nic by艂a dok艂adnie okre艣lona, to za podstaw臋 nale偶y przyj膮膰 przeci臋tn膮 roczn膮 ilo艣膰 sztuk byd艂a, jak膮 strony wygania艂y na pastwisko w okresie 5-ciu lat przed wybuchem wojny w 1914 roku. Ilo艣膰 t膮, na podstawie uprzednich dochodze艅, wymienia Komisarz Ziemski we wniosku, wysy艂anym do Komisji Ziemski臋j Okr臋gowej, kt贸ra na posiedzeniu publicznem okre艣la powy偶sz膮 ilo艣膰 sztuk byd艂a (art. 82 rozporz膮dzenia). W tym wypadku Komisja Ziemska Okr臋gowa wyznacza termin rozpocz臋cia post臋powania przymusowego dopiero po uprawomocnieniu si臋 decyzji w sprawie 艣cis艂ego okre艣lenia ilo艣ci sztuk byd艂a.
W wypadku przymusowego podzia艂u wsp贸lnych z dworem pastwisk, nowa ustawa utrzymuje normy dawniej przyj臋te, to znaczy, 偶e na jedn膮 sztuk臋 byd艂a w艂o艣cia艅skiego lub na odpowiedni膮 ilo艣膰 ma艂ych sztuk nie mog膮 otrzyma膰 posiadacze serwitut贸w wi臋cej, jak po trzy morgi pastwiska. Obszar ten mo偶e by膰 jednak zmniejszony na zasadzie og贸lnej klasyfikacji i szacunku dokonanego przez Komi膮j臋 Szacunkowo – Rozjemcz膮. Szczeg贸艂owe prace Komisji Szacunkowo – Rozjemczej w tym wypadku b臋d膮 podane w nast臋pnym rozdziale.
U艂atwienia zastosowane do podzia艂u pastwisk wsp贸lnych z dworem daj膮 mo偶no艣膰 usuni臋cia ostatniej formy, hamuj膮cej normalny rozw贸j zar贸wno drobnych gospodarstw, jak i obszar贸w dworskich. Po usuni臋ciu tych prze偶ytk贸w ka偶dy z posiadaczy gruntu b臋dzie mia艂 mo偶no艣膰 rozporz膮dzania si臋 ca艂膮 swoj膮 w艂asno艣ci膮, zagospodarowania jej w najw艂a艣ciwszy spos贸b, po uprzedniem scaleniu swoich grunt贸w, o ile s膮 dzisiaj po艂o偶one w szachownicy.

Prace Komisji Szacunkowo-Rozjemczych

Zapoznanie si臋 z materja艂em

O sposobie powo艂ania Komisji Szacunkowo-Rozjemczych pisa艂em ju偶 w poprzednim rozdziale. Bez wzgl臋du na to. w jaki spos贸b Komisja powstaje, czy zostaje wskazan膮 przez strony, czy te偶 wyznaczon膮 przez Urz膮d Ziemski, czy wybiera sobie przewodnicz膮cego, czy te偶 przewodniczy jej z urz臋du Komisarz Ziemski, na pierwszem jej posiedzeniu musi by膰 obecny Komisarz Ziemski, kt贸ry wr臋cza przewodnicz膮cemu dokumenty, dotycz膮ce sprawy likwidacji serwitut贸w danej wsi. W tym miejscu chcia艂bym jeszcze raz przypomnie膰, jakie to powinny by膰 dokumenty: przedewszystkiem sk艂adaj膮 si臋 one z tej serji dokument贸w, kt贸re przy przed艂o偶eniu Urz臋dom Ziemskim 偶膮dania o zlikwidowaniu serwitut贸w w drodze przymusowej strony powinny do podania do艂膮czy膰. A wi臋c b臋dzie to: 1) wyci膮g hipoteczny z ksi臋gi wieczystej d贸br, obci膮偶onych serwitutami, 2) tabele likwidacyjne lub akty nadawcze wsi, kt贸rych prawa do serwitut贸w nie zosta艂y dotychczas zlikwidowane, a w braku ich wierzytelne odpisy tych dokument贸w wraz z odpisami wszelkich dodatkowych do nich wpis贸w przechowywanych w archiwum hipotecznem S膮du Okr臋gowego, 3) wykaz wierzycieli hipotecznych i os贸b, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale Hl-cim wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br, reguluj膮cych serwituty, 4) kwit kasy powiatowej o wp艂aceniu na rachunek Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego odpowicdniej kwoty tytu艂em koszt贸w przy likwidacji serwitut贸w (art. 45 Rozporz膮dzenia).

Drug膮 katcgorj臋 dokument贸w b臋d膮 stanowi艂y dochodzenia Komisarza Ziemskiego oraz prace z niemi zwi膮zane. B臋d膮 to:
l) wszelkie zwrotne egzemplarze wezwa艅 i zawiadomie艅, skierowane do stron i os贸b interesowanych w likwidacji serwitut贸w, 2) szczeg贸艂owy opis maj膮tku, obci膮偶onego serwitutami wraz ze szkicem odr臋cznym grunt贸w tego maj膮tku, o ile strony nie przedstawi艂y w toku post臋powania dowod贸w pomiarowych, 3) imienna lista posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z serwitut贸w, 4) protoku艂 dochodzenia Komisarza Ziemskiego w sprawie zamierzonej likwidacji serwitut贸w.
Nast臋pn膮 kategorj臋 dokument贸w b臋d膮 stanowi艂y te, kt贸re stwierdzaj膮 stanowisko w艂adz okr臋gowych w przedmiocie zamierzonej likwidacji serwitut贸w, a wi臋c b臋d膮 tam: 1) wszelkie materja艂y bezpo艣rednio zwi膮zane z okre艣leniem postaci i rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w, jakie.mog艂yby by膰 przechowywane w archiwach b. Urz臋d贸w do spraw w艂o艣cia艅skich, 2) odpis decyzji Komisji Ziemskiej Okr臋gowej, nakazuj膮cy rozpocz臋cie post臋powania przymusowego, 3) polecenie Okr臋gowego Urz臋du Ziemskiego wykonania decyzji Okr臋gowej Komisji Ziemskiej. Wreszcie czwarta kategorja dokument贸w stwierdza膰 b臋dzie prace Komisarza Ziemskiego po otrzymaniu tego polecenia i zawiera膰 b臋dzie dowody, stwierdzaj膮ce powo艂anie Komisji Szacunkowo-RczJemczej, jak to: zwrotne egzemplarze wezwa艅 do wskazanych przez strony swych przedstawicieli i ich zast臋pc贸w, odpisy uchwa艂 posiadaczy gospodarstw korzystaj膮cych z serwitut贸w, powzi臋tych w tym wzgl臋dzie i tp. (art.Sl rozporz膮dzenia).

Nast臋pnym dokumentem w aktach likwidacji serwitut贸w b臋dzie jut protoku艂 utworzenia Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. Pierwsze posiedzenie poza sporz膮dzeniem tego protoku艂u powinno by膰 po艣wi臋cone zapoznaniu si臋 cz艂onk贸w Komisji zar贸wno z przys艂uguj膮cemi im prawami i obowi膮zkami oraz zakresem prac Komisji, jak r贸wnie偶 z tabel膮 likwidacyjn膮 wzgl臋dnie aktem nadawczym wsi uk艂adaj膮cej serwituty, stwierdzaj膮cemi prawne ich podstawy.
Co do pierwszego Komisarz winien odczyta膰 wszystkie artyku艂y, dotycz膮ce prac Komisji Szacunkowo Rozjemczej tak z ustawy (25 鈥31) jak i z rozporz膮dzenia wykonawczego (64 鈥 74), oraz nietylko wyja艣ni膰 ich znaczenie, lecz zapozna膰 cz艂onk贸w z duchem i intencjami ustawy, oraz udzieli膰 im wszelkich odpowiedzi na wysuwane przez nich w膮tpliwo艣ci. Co si臋 za艣 tyczy drugiego, to aby dok艂adnie zapozna膰 si臋 z tabelami likwidacyjnemi i aktami nadawczemi, jako z podstawami prawne-mi serwitut贸w, nale偶y zdawa膰 sobie dok艂adnie spraw臋 z samego uk艂adu tych dokument贸w.
Po uw艂aszczeniu w艂o艣cian w roku 1864 ich tytu艂y w艂asno艣ci by艂y wpisane do tabel likwidacyjnych, je艣li grunty otrzymane przez w艂o艣cian stanowi艂y w艂asno艣膰 prywatn膮, lub te偶 do akt贸w nadawczych, je艣li grunty stanowi艂y w艂asno艣膰 skarbow膮. Zar贸wno jeden jak i drugi dokument wype艂niany by艂 na dwuch stronach, przyczem lewa strona dokumentu zawiera艂a nast臋puj膮ce rubryki: w akcie nadawczym
1) Nr. Nr. porz膮dkowe,
2) imiona i nazwiska uw艂aszczonych w艂o艣cian,
3) wyci膮g z rejestru pomiarowego, wyszczeg贸lniaj膮cy jaki obszar i jakich mianowicie u偶ytk贸w i nieu偶ytk贸w wy. mienieni w tabeli w艂o艣cianie otrzymali przy uw艂aszczeniu.

Pod ostatniemi Nr. Nr. porz膮dkowcmi wpisywane by艂y: a) grunty wsp贸lne, b) nieu偶ytki, znajdiy膮ce si臋 w posiadaniu ca艂ej gromady (ulice, drogi, rowy, rzeczki i t. p.). W tabeli likwidacyjnej opr贸cz rubryk powy偶szych na lewej stronie znajdowa艂a si臋 jeszcze druga numeracja w艂o艣cian, mianowicie wed艂ug projektu tabeli likwidacyjnej, ostatniemi za艣 rubrykami by艂o ocenianie tych powinno艣ci, kt贸re w艂o艣cianie spe艂niali dla dworu, oraz suma wynagrodzenia w艂a艣ciciela obliczona na zasadzie art. 16 鈥 26 ukazu z roku 1864. Na prawej za艣 stronie zar贸wno tabeli likwidacyjnej, jak i aktu nadawczego wpisywano te s艂u偶ebno艣ci, kt贸re przys艂ugiwa艂y uw艂aszczonym w艂o艣cianom. By艂 tam r贸wnie偶 zamieszczony wykaz osad spornych w razie niemo偶no艣ci ustalenia istotnego posiadacza w momencie wydania ukazu.
Przy wpisywaniu nazwisk uw艂aszczonych w艂o艣cian w tabelach likwidacyjnych rozr贸偶niano osady, istniej膮ce w chwili wydania ukazu z 26-maja 1846 roku (Dz. Pr. tom 38, str. 4) od urz膮dzonych w czasach p贸藕niejszych; podpadaj膮ce pod dzia艂anie tego ukazu od niepodpadaj膮cych. Umieszczane tam wreszcie by艂y zaj臋te przez w艂o艣cian pustki. W aktach za艣 nadawczych, grunty nadane w艂o艣cianom na mocy ukazu z 19-go lutego 1864 roku wpisywane by艂y oddzielnie od grunt贸w otrzymanych na mocy p贸藕niej wydanych rozporz膮dze艅, a mianowicie: z 18-go marca 1865 roku (I)z. Pr. tom. 3. str. 154) o nadaniu grunt贸w w oczynszowanych maj膮tkach skarbowych komornikom; z 14-go grudnia 1866 roku (Dz. Pr. tom 66, str. 56) o nadaniu grunt贸w z maj膮tk贸w skarbowych, poklasztornych 艂 poduchownych w艂o艣cianom bezrolnym; z 30-go sierpnia IS65 roku (Dz. Pr. tom 6, str. 62) o nadaniu grunt贸w ma艂orolnym i bezrolnym g贸rnikom, jak r贸wnie偶 i innych rozporz膮dze艅, wydanych w poszczeg贸lnych wypadkach w przedmiocie nadania grunt贸w z maj膮tk贸w skarbowych.

Tabele likwidacyjne i akty nadawcze pr贸cz rubryk powy偶szych posiada艂y jeszcze napis zatwierdzaj膮cy, pisany przez obie strony tabeli, w kt贸rym jeszcze raz wymieniano og贸ln膮 przestrze艅 grunt贸w, otrzymanych przez gromad臋 przy uw艂aszczeniu z wyszczeg贸lnieniem przestrzeni u偶ytk贸w i nieu偶ytk贸w. Wszelkie zmiany w posiadaniu gromady od chwili uw艂aszczenia by艂y wnoszone do tabeli likwidacyjnej lub aktu nadawczego, jako wpisy dodatkowe, zamieszczane po napisie zatwierdzaj膮cym. Takiemi zmianami przedewszystkiem by艂y r贸偶nice w przestrzeni, ujawnione na zasadzie nowego pomiaru. W tym wypadku opr贸cz dodatkowego wpisu, stwierdzaj膮cego zmian臋 przestrzeni, by艂y jeszcze czynione w odpowiednich rubrykach poprawki czerwonym kolorem. W tern sam spos贸b dokonywane by艂o sprostowanie mylnie wpisanych przy uk艂adaniu tabeli lub akt nazwisk uw艂aszczonych w艂o艣cian (Boles艂aw Giliczy艅ski. Technika Komasacji, Warszawa 191袡 r.). Otrzymanie jednak przez gromad臋 dodatkowych ilo艣ci gruntu przy regulacji serwitut贸w lub na skutek zamiany stwierdzane by艂o tylko wpisem dodatkowym bez skre艣lenia zasadniczego wpisu serwitutowego, umieszczonego na prawej stronic tabeli. St膮d wynika, 偶e aby ustali膰 z jakich serwitut贸w wie艣 ma prawo korzysta膰 w danej chwili, nie nale偶y si臋 ograniczy膰 na przejrzeniu tylko zasadniczego wpisu do tabeli zamieszczonego na jej prawej stronic, ale trzeba r贸wnie偶 zapozna膰 si臋 ze wszystkiemi wpisami dodatkowemi, kt贸re mog膮 ca艂kowicie lub cz臋艣ciowo anulowa膰 ten zasadniczy wpis. Tak samo jako dodatkowy wpis zamieszczane by艂o 艣cis艂e okre艣lenie rozci膮g艂o艣ci serwitut贸w, je艣li by艂o p贸藕niej ustanawiane. Najbardziej wi臋c szczeg贸艂owe i wyczerpuj膮ce zapoznanie si臋 z wszystkiemi wpisami tabeli likwidacyjnej stanowi膰 b臋dzie pierwszy obowi膮zek Komisji Szacunkowo-Rozjemczej.
Dla obliczenia sumy wynagrodzenia za zniesienie stosunk贸w dominjalnych na zasadzie ukazu z 28-go pa藕dziernika 1846 roku nale偶nego w艂a艣cicielom miast i miasteczek („posadow”) przemianowanycb z miast, pisane by艂y w tabele likwidacyjne wed艂ug tych samych wzor贸w co i dla wsi. W cz臋艣ci pierwszej tych tabel wpisywane by艂y osady, nale偶膮ce do mieszczan – rolnik贸w, jak r贸w nie偶 tych w艂o艣cian, kt贸rych grunty le偶a艂y za miastem, jednak w granicAch grunt贸w miejskich.

Orygina艂y tabel likwidacyjnych i akt贸w nadawczych przesy艂ane by艂y, jak o tern wspomina艂em, do archiwum Ziemskiego Oddzia艂u Ministerjum Spraw Wewn臋trznych i w chwili obecnej s膮 dla nas niedost臋pne. We wszelkich wi臋c czynno艣ciach, gdzie nale偶y si臋 oprze膰 na tych dokumentach, poprzestawa膰 trzeba na odpisach przez odpowiednie w艂adze w czasie swoim po艣wiadczanych. Odpis贸w takich z tabel likwidacyjnych sporz膮dza艂y w艂adze rosyjskie 4-ry. By艂y one wydawane:
l) w艂a艣cicielowi maj膮tku lub jego pe艂nomocnikowi,
2) so艂tysowi odno艣nej gromady,
3) Urz臋dowi Gubernjalnemu,
4) Wydzia艂owi Hipotecznemu w celu wy艂膮czenia z hipotek maj膮tk贸w grunt贸w, nadanych w艂o艣cianom, jak r贸wnie偶 wpisania zgodnie z tabel膮 likwidacyjn膮 do dzia艂u III-go serwitut贸w, obci膮偶aj膮cych maj膮tek.
Wobec tak du偶ej liczby odpis贸w, po艣wiadczonych przez odno艣ne w艂adze, brak orygina艂贸w tabel likwidacyjnych w wyj膮tkowych tylko wypadkach mo偶e uniemo偶liwi膰 prowadzenie sprawy.
Akty nadawcze, kt贸rych orygina艂y r贸wnie偶 by艂y wysy艂ane,do archiwum Ziemskiego Oddzia艂u, by艂y sporz膮dzane w mniejszej ilo艣ci odpis贸w, mianowicie tylko w 3-ch. Odpisy te by艂y wr臋czane:
l) Urz臋dowi Gubernjalnemu,
2) so艂tysowi odpowiedniej gromady i
3) Zarz膮dowi Rolnictwa i D贸br Pa艅stwowych w celu poczynienia potrzebnych zmian w hipotece.

Umy艣lnie zastanowi艂em si臋 nieco d艂u偶ej nad spraw膮 dokument贸w, stwierdzaj膮cych prawa w艂oscian do serwitut贸w, uwa偶am bowiem, 偶e cz艂onkowie Komisji Szacunkowo – Rozjemczych powinni si臋 zupe艂nie dobrze orjentowa膰 w tych dokumentach, na zasadzie kt贸rych maj膮 uk艂ada膰 projekt likwidacji serwitut贸w. Zwr贸ci膰 musz臋 uwag臋 jeszcze na jedn膮 okoliczno艣膰, 偶e we wszystkich tych dokumentach cz艂onkowie Komisji Szacunkowo – Rozjemczych b臋d膮 mieli do czynienia z t. zw. osadami tabelowemi, kt贸re jako jednostki gospodarcze ju偶 dzisiaj nie istniej膮 i chocia偶 wszystkie pocz膮tkowe wyliczenia na nich si臋 b臋d膮 opiera艂y, to jednak zgodnie z art, 13 rozporz膮dzenia grunty oddawane za serwitut b臋d膮 wyznaczane nie dla osad tabelowych, lecz oddzielnie dla ka偶dego obecnie istniej膮cego gospodarstwa, w pracach wi臋c swoich Komisje b臋d膮 musia艂y obliczy膰 wysoko艣膰 serwitut贸w, z kt贸rych korzysta ka偶de obecnie istniej膮ce gospodarstwo oddzielnie. Jako materja艂 urz臋dowy do okre艣lenia obecnie istniej膮cych gospodarstw Komisja Szacunkowo-Rozjemcza otrzyma wykaz sporz膮dzony przez Powiatowy Urz膮d Ziemski wed艂ug ustalonego wzoru.

Ustalenie warto艣ci serwitut贸w

Po dok艂adnem i wszechstronnem zapoznaniu si臋 z wy偶ej wymi臋ionemi materja艂ami, dostarczonemi Komisji Szacunkowo – Rozjemczej przez Komisarza Ziemskiego rozpoczynaj膮 si臋 w艂a艣ciwe jej prace. Przedewszystkiem Komisja wzywa strony i osoby interesowane w likwidacji w celu wys艂uchania ich 偶ycze艅 i 偶膮da艅. 呕yczenia te bowiem mog膮 by膰 w niekt贸rych wypadkach w pewnej mierze uwzgl臋dnione przy opr膮cowaniu planu likwidacji. Jednocze艣nie Komisja Szacunkowo-Rozjemcza rozpoczyna zbiera膰 materja艂y potrzebne do ustalenia warto艣ci jednostek serwitut贸w. zgodnie bowiem z rozporz膮dzeniem, warto艣膰 ta powinna by膰 oznaczona wed艂ug cen przeci臋tnych ostatniego pi臋ciolecia.
Przy ustalaniu cen jednostek materjalu i korzy艣ci u偶ytkowych, jakie posiadacze gospodarstw osi膮gali przeci臋tnie w ci膮gu ka偶dego roku Komisja Szacunkowo-Rozjemcza kierowa膰 si臋 b臋dzie cenami rynkowemi, wiarogodno艣膰 kt贸rych powinna by膰 poparta dowodami rzeczowomi lub te偶 zeznaniami os贸b, niezainteresowanych w likwidacji serwitut贸w. W celu wi臋c ustalenia tej ceny Komisja Szacunkowo-Rozjemcza bada 艣wiadk贸w, a w razie potrzeby i bieg艂ych i ustala oddzielnie dla ka偶dego roku z ostatnich lat pi臋ciu przeci臋tn膮 miejscow膮 cen臋.
O ile za podstaw臋 obliczenia brane s膮 ceny sprzeda偶ne (rynkowe) materja艂贸w lub korzy艣ci w stanie, w jakim otrzymuj膮 je gospodarze na miejscu, to rubryki .koszt utrzymania (robocizna, przew贸z i t. p.) wymienione w arkuszach, jakie Komi膮ja Szacunkowo-Rozjemcza otrzyma od Komisarza Ziemskiego nie maj膮 zastosowania. Natomiast, gdy za podstaw臋 przyjmuje si臋 cen臋 sprzeda偶n膮 gotowego materja艂u np. posusz w kupkach na miejscu w lesie, to warto艣膰 zbieraniny, jaka przys艂uguje gospodarzom wynosi膰 b臋dzie wymieniona cena ga艂臋zi w kupkach po potr膮ceniu koszt贸w zbi贸rki.

Wog贸le przy ustalaniu wszelkich cen Komisja Szacunkowo-Rozjemcza r贸wnie偶 na podstawie bada艅 艣wiadk贸w i bieg艂ych ustala w zastosowaniu do ka偶dego wy偶ej wymienionego materja艂u warto艣膰 zu偶ytej w ka偶dym roku pracy r膮k roboczych i spr臋偶aju, jakie w celu otrzymania tych materja艂贸w musia艂by ponie艣膰 u偶ytkownik, o ile warto艣膰 jest obliczona pod艂ug cen rynkowych. We wszystkich tych zarz膮dzeniach chodzi o ustalenie najbardziej prawdopodobnej warto艣ci korzy艣ci serwitutowych, jak膮 one przedstawiaj膮 dla u偶ytkownik贸w, bez brania pod uwag臋 nak艂adu ich w艂asnej pracy. Te bowiem dopiero warto艣ci mog膮 sta膰 si臋 podstaw膮 do okre艣lenia odszkodowania. Wszystkie ustalone ceny s膮 wpisywane dla ka偶dego roku oddzielnie do wr臋czonych przewodnicz膮cemu Komisji Szacunkowo-Rozjemczej arkuszy, opracowunych przez Urz臋dy Ziemskie, a po ich ustaleniu wyprowadza si臋 przeci臋tna za ostatnie pi臋ciolecie. W ten spos贸b zakon, ozony b臋dzie wykaz pierwszy, kt贸ry ustala ceny jednostkowe korzy艣ci traconych przy likwidacji serwitut贸w, a winien by膰 wype艂niony przez.Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮.
Wobec tego, 偶e w ci膮gu ostatniego pi臋ciolecia ceny mog膮 by膰 wskazywane w rozmaitych walutach, Komisja Szacunkowo-Rozjemcza winna te wszystkie ceny wyrazi膰 w markach polskich na zasadzie kursu urz臋dowego: (1 rub. = 2,16 mk.. 1 kor. = 0,70 mk.).
Po wype艂nieniu wykazu pierwszego Komisja ju偶 ma ca艂kowicie przygotowany materja艂 do wype艂nienia drugiego wykazu, mianowicie ustalaj膮cego warto艣膰 tych korzy艣ci materja艂贸w, jakie ka偶dy u偶ytkownik traci rocznie z tytu艂u likwidacji przys艂uguj膮cych mu praw do serwitut贸w, to znaczy do ustalenia warto艣ci rocznej korzy艣ci serwitutowych dla ka偶dej osady oddzielnie. Potrzebne cyfry jednostkowe w wykazie tym wpisywane s膮 z wykazu poprzedniego i drog膮 zwyczajnego mno偶enia przez ilo艣膰 jednostek wzi臋tych ze 艣cis艂ego okre艣lenia serwitut贸w z tabel likwidacyjnych otrzymuje si臋 pozycje wpisywane do odpowiednich rubryk wykazu drugiego. Og贸ln膮 ustalon膮 roczn膮 warto艣膰 u偶ytkow膮 wszystkich likwidowanych serwitut贸w (rubryka przedostatnia) mno偶y si臋 przez trzydzie艣ci i otrzymuje si臋 wysoko艣膰 kapita艂u, przypadaj膮cego gospodarstwu tabelowemu z tytu艂u likwidacji wszystkich serwitut贸w (rubryka ostatnia). Ostateczna cyfra tej rubryki, otrzymana po zsumowaniu warto艣ci wyznaczonych ka偶dej osadzie oddzielnie oznaczy okre艣lon膮 przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 warto艣膰 wszystkich serwitut贸w, wyrazi t膮 cyfr臋, za kt贸r膮 trzeba b臋dzie u偶ytkownikom serwitut贸w odda膰 ziemi臋 lub las, z maj膮tku, wed艂ug klasyfikacji przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 dokonanej.
Wszystkie wy偶ej wymienione obliczenia winny by膰 uwidocznione w wykazach i poparte odpowiedniemi dokumentami, a wszelkie odst臋pstwa jakie w drodze wyj膮tku uzna艂aby Komisja Szacunkowo-Royemcza za mo偶liwe do zastosowania przy wyprowadzeniu warto艣ci korzy艣ci serwitutowych winny by膰 bardzo szczeg贸艂owo motywowane w protokule. jaki Komisja sporz膮dza. Protoku艂 ten oraz wykazy podpisuj膮 wszyscy cz艂onkowie Komisli Szacunkowo-Ro膮jemczeJ, a w wypadku powo艂ywania bieg艂ych鈥攊 ci ostatni. O protokule tym b臋dzie Jeszcze mowa poni偶ej.
Te wszystkie czynno艣ci obliczenia warto艣ci serwitut贸w, o ile poprzednio nast膮pi艂o dok艂adne zapoznanie si臋 z ich rozmiarami przy badaniu tabeli likwidacyjnej, nie wymagaj膮 obecno艣ci fachowc贸w. Raczej za fachowc贸w uwa偶a膰 tu nale偶y w艂a艣nie cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. kt贸rzy, jako rolnicy, z cenami tych wszystkich materja艂贸w stale maj膮 do czynienia. Chodzi tylko o to. aby ka偶da poszczeg贸lna cena by艂a dostatecznie wy motywowana i aby w samych obliczeniach nie by艂o b艂臋d贸w rachunkowych. Chocia偶 ta cz臋艣膰 roboty jest niezmiernie wa偶na, obszar bowiem grunt贸w, jaki si臋 wydzieli drobnym rolnikom wzamian za utracone korzy艣ci serwitutowe uzale偶niony jest od wypo艣rodkowanej przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 sumy, to jednak nie jest to praca najtrudniejsza. Przytem mo偶e by膰 wzgl臋dnie szybko zako艅czona. Dwa wykazy, o kt贸rych mowa powy偶ej mog膮 by膰 sporz膮dzone na jednem posiedzeniu Komisji i b臋d膮 stanowi艂y podstawowy materja艂 do protoku艂u, o kt贸rym wspomina艂em. Znacznie bardziej trudn膮 i zawi艂膮 jest inna cz臋艣膰 roboty, mianowicie przygotowanie projektu odszkodowania u偶ytkownik贸w serwitut贸w w wysoko艣ci ustalonej przez Komisj臋.
W tym celu po ustaleniu wysoko艣ci kapita艂u Komisja Szacuukowo-Rozjcmcza na podstawie dowod贸w pomiarowych lub szkic贸w przekazanych jej. przez Urz膮d Ziemski oraz na podstawie dokonanych na miejscu ogl臋dzin maj膮tku, z kt贸rego maj膮 by膰 wydzielone grunty tytu艂em wynagrodzenia za projektowanc do zlikwidowania serwituty, bior膮c pod uwag臋 偶yczenia stron i os贸b interesowanych przyst臋puje do sporz膮dzenia projektu tego wydzielenia.
Wyznaczaj膮c z obszaru maj膮tku grunty projektowane do oddania za serwituty, Komisja Szacunkowo-Ro-yemcza winna mie膰 odrazu na uwadze ich przysz艂y podzia艂 na poszczeg贸lne parcele i w zwi膮zku z powy偶szem powinna przestrzega膰:
1) aby grunty te ca艂kowicie by艂y przydatne dla cel贸w rolniczych,
2) aby 艂膮cznie z gruntami obecnie posiadanemi przez uprawnionych do korzystania z serwitut贸w stanowi膰 mog艂y jaknajodpowiedniejsz膮 figur臋 i nie utrudnia艂y w przysz艂o艣ci przeprowadzenia racjonalnej komasacji,
3) aby by艂y one po艂o偶one mo偶liwie blisko siedzib dotychczasowych u偶ytkownik贸w,
4) aby do ka偶dej przysz艂ej parceli m贸g艂 by膰 zastosowany najbardziej dogodny i odpowiedni dojazd (art. 68 rozporz膮dzenia).

Maj膮c na widoku przysz艂e interesy drobnych rolnik贸w, otrzymuj膮cych te grunty, cz艂onkowie Komisji Szacunkowo-Rozjemczych winni r贸wnie偶 nie zapoznawa膰 interes贸w obszaru dworskiego 1 winni si臋 stara膰, aby wydzielenie ze艅 grunt贸w nie spowodowa艂o rozbicia maj膮tku, jako warsztatu rolniczego ze szkod膮 dla produkcji krajowej przez powstanie z艂ej konfiguracji granic, braku dojazdu, zniszczenia warto艣ciowych urz膮dze艅 technicznych i t. p. Jedynie tylko maj膮c na uwadze interesy obu stron przy 艣cis艂em stosowaniu si臋 do ustawy.

Cz艂onkowie Komisji Szacunkowo – Rozjemczej mog膮 si臋 spodziewa膰, 偶e w nale偶yty spos贸b wype艂ni膮 sw膮 rol臋.
Rzecz prosta, 偶e wszystkie te wskazania tylko w wyj膮tkowych wypadkach b臋d膮 mog艂y by膰 wykonane ca艂kowicie, tern nie mniej jednak nale偶y do zupe艂nego ich wype艂nienia d膮偶y膰 w ka偶dym poszczeg贸lnym wypadku, staraj膮c si臋 osi膮gn膮膰 jak-najlepsze rezultaty. Wybranie grunt贸w, kt贸re maj膮 by膰 oddane w艂o艣cianom stanowi bezwarunkowo najwa偶niejsz膮 cz臋艣膰 pracy Komisji Szacunkowo-Rozjemczej. Od dobrze dokonanego wyboru zale偶y bowiem powodzenie ca艂ej sprawy. Cz臋stokro膰 wszystkie inne okoliczno艣ci, utrudniaj膮ce likwidacj臋 serwitut贸w, trac膮 zupe艂nie swoje znaczenie, je艣li wyb贸r grunt贸w by艂 dokonany w spos贸b w艂a艣ciwy. W艂o艣cianie ch臋tniej godz膮 si臋 nawet na pewne niedogodno艣ci w贸wczas, je偶eli grunty wyznaczone odpowiadaj膮 ich 偶yczeniom. Dlatego te偶 szczeg贸ln膮 uwag臋 zwracam na t膮 czynno艣膰, kt贸ra cho膰 pozornie drugorz臋dna, w wielu wypadkach mo偶e mie膰 decyduj膮ce znaczenie.
Od pierwszej chwili swej pracy Komisja Szacunkowo-Rozjemcza winna mie膰 na uwadze spraw臋 wyboru grunt贸w, jakie nale偶y przeznaczy膰 wzamian za zlikwidowane serwituty. W tym celu powinna bada膰 zar贸wno strony, jak i okoliczne stosunki rolne, wzajemn膮 konfiguracj臋 grunt贸w dworskich z wiejskiemi i t. p. Dopiero jednak po uko艅czeniu tych oblicze艅, o kt贸rych powy偶ej pisa艂em, Komisja Szacunkowo-Rozjemcza ma mo偶no艣膰 chocia偶by przybli偶onego okre艣lenia, jaki mianowicie obszar wybranej przez ni膮 cz臋艣ci maj膮tku nale偶y zmierzy膰 w celu dokonania na nim klasyfikacji i dok艂adnego oznaczenia nowych linji granicznych od obszar贸w, pozostaj膮cych w dalszym ci膮gu w艂asno艣ci膮 dworu. Rzecz prosta obszar ten mo偶e by膰 okre艣lony tylko w przybli偶eniu, zawsze jednak nale偶y wyznacza膰 obszar wi臋kszy, t. zn. klasyfikacj臋 w przysz艂o艣ci dokonywa膰 nietylko na gruntach, kt贸re otrzymaj膮 w艂o艣cianie, ale i na obszarach, kt贸re mog膮 by膰 odci臋te nowoprzeprowadzonemi linjami granicznemi dla dworu. Przybli偶one bowiem okre艣lenie obszaru mniejszego, ni偶 w ko艅cu z ostatecznego rachunku wypadnie mo偶e mie膰 ten鈥.skutek, 偶e ca艂a sklasyfikowana powierzchnia wejdzie w sk艂ad grunt贸w, przeznaczonych dla w艂o艣cian, nie wype艂niaj膮c ca艂ego r贸wnowa偶nika wynagrodzenia, jakie wypadnie w艂o艣cianom z oblicza艅. W tym wypadku nale偶a艂oby robi膰 powt贸rnie klasyfikacj臋. eonie jestpo偶膮danem ani dla stron, ani dla Komisji Szacunkowo-Rozjcmczej, przed艂u偶a bowiem zupe艂nie niepotrzebnie przebieg likwidacji.
Przy dokonywaniu oblicze艅 zgodnie z art. 3i ustawy, Komisja Szacunkowo-Rozjemcza winna bra膰 pod uwag臋 nietylko serwituty zapisane w tabeli likwidacyjnej, ale i te korzy艣ci, jakie w艂o艣cianie istotnie osi膮gali w ci膮gu ostatnich 5-ciu lat. Jak ju偶 o tern pisa艂em rozporz膮dzenie wykonawcze nie przewiduje w jaki spos贸b nale偶y ustali膰 warto艣膰 traconych korzy艣ci w贸wczas, gdy korzy艣ci osi膮gane w ci膮gu ostatniego pi臋ciolecia b臋d膮 mniejsze, wzgl臋dnie wi臋ksze od zapisanych w tabeli llkwidacyjnej. Bior膮c jednak pod uwag臋 rozjemczy charakter Komisji, przypuszcza膰 nale偶y, 偶e suma istotnych korzy艣ci, podlegaj膮ca wynagrodzeniu b臋dzie ka偶dorazowo ustalana przez Komisj臋 Szacnnkowo-Royemcz膮 wed艂ug jej uznania.

R贸wnie ciekawym momentem tej cz臋艣ci prac Komisji Szacunkowo-Rozjemczej jest ustalenie 5-cio letniego okresu, kt贸ry przy wszelkich obliczeniach ma by膰 brany pod uwag臋. Od jakiego terminu wstecz ten okres nale偶y liczy膰?

Momentem, ustalaj膮cym rozpocz臋cie przymusowej likwidacji serwitut贸w jest orzeczenie Komisji Ziemskiej Okr臋gowej w powy偶szej sprawie. Ten moment wi臋c przy okre艣laniu ostatniego pi臋ciolecia powinien by膰 brany pod uwag臋. Jednakowo偶 dokonywanie oblicze艅 wstecz od daty orzeczenia Komisji Ziemskiej Okr臋gowej jest trudne i niew艂a艣ciwe, zgodnie bowiem z przepisami wszystkie ceny nale偶y bra膰 przeci臋tnie dla ka偶dego roku. Przypuszcza膰 nale偶y, 偶e przepisy maj膮 tu na my艣li rok kalendarzowy. Istotnie bowiem okre艣lenie przeci臋tnych rocznych cen wed艂ug roku kalendarzowego w danej okolicy jest rzecz膮 o wiele 艂atwiejsz膮 i pr臋dzej mo偶liw膮 do uj臋cia. Bior膮c powy偶sze pod uwag臋, za najbardziej prawdopodobny spos贸b okre艣lenia pi臋ciolecia nale偶a艂oby uwa偶a膰 liczenie go wstecz od pierwszego stycznia tego roku, w kt贸rym zapad艂o orzeczenie Komisji Ziemskiej Okr臋gowej. Zapewne w tej mierze wyjd膮 jeszcze potrzebne zarz膮dzenia G艂贸wnego Urz臋du Ziemskiego.

Klasyfikacja i zaprojektowanie odszkodowania

W przybli偶onem okre艣leniu obszaru, licz膮c si臋 z konieczno艣ci膮 ustalenia go pewn膮 nadwy偶k膮, Komisja Szacunkowo-Rozjemcza przyst臋puje do klasyfikacji u偶ytk贸w rolnych. Dla wygody cz艂onk贸w Komisji Szacunkowo-Rozjemczej zamie艣ci艂em na ko艅cu niniejszej ksi膮偶ki ca艂膮 instrukcj臋, aby czytelnicy mogli si臋 z ni膮 szczeg贸艂owo zapozna膰. Tutaj nadmieni臋 tylko, 偶e w my艣l powy偶szej instrukcji grunty orne dziel膮 si臋 na 8 klas, przyczem stosunek wzajemny warto艣ci poszczeg贸lnych klas okre艣la si臋 w nast臋puj膮cy spos贸b: jedna morga ziemi I klasy = 1 1/4 mg. ziemi klasy II-ej = 1 1/2 mg. ziemi klasy III-ej = 2 mg. ziemi klasy IV-ej = 1 mg. ziemi klasy V-ej = 10 mg. ziemi klasy VI-ej = 20 mg. ziemi klasy VII-ej = 30 mg. ziemi klasy VIII-ej.

艁膮ki dziel膮 si臋 na pi臋膰 klas, a stosunek wzajemny warto艣ci poszczeg贸lnych klas okre艣la si臋 w nast臋puj膮cy spos贸b: I mg. 艂膮ki klasy I-臋j = 1 1/2 mg. 艂膮ki klasy II-ej = 2 mg. 艂膮ki klasy III-ej = 4 mg. 艂膮ki klasy lV-ej = 8 mg. 艂膮ki klasy V-ej.

Pastwiska klasyfikuj膮 si臋, jako grunt omy, ewentualnie jako 艂膮ka zale偶nie od porostu trawy, gleby, po艂o偶enia i t. p. Lasy klasyfikuje si臋. jako grunt orny lub 艂膮k臋 zale偶nie od w艂a艣ciwo艣ci gleby. Zupe艂nie oddzielnie klasyfikuje si臋 sam drzewostan wed艂ug gatunku drzew, ich warto艣ci, wysokopienno艣ci i t. p.
Wody zarybione lub specjalnie przeznaczone do zalewu klasyfikuje si臋 wed艂ug skapitalizowanego dochodu z rybo艂贸stwa lub innych sta艂ych korzy艣ci. Wszelkie inne wody sta艂ego dochodu nieprzynosz膮ce przyjmowane s膮 w szacunku VH-ej klasy grunt贸w ornych.
Sam tryb post臋powania przy klasyfikacji jest zamieszczony w za艂膮czonej do ksi膮偶ki instrukcji (Dodatek Nr. 2). Nie b臋d臋 go wi臋c w tern miejscu powtarza艂.
Po dokonaniu klasyfikacji Komisja Szacunkowo-Royemcza wyprowadza szacunek sklasyfikowanych grunt贸w. W tym celu na zasadzie badania 艣wiadk贸w, stron, oraz pos艂uguj膮c si臋 dokumentami, kt贸re uzna za odpowiednie, Komisja ustala cen臋 sprzeda偶n膮 jednostki ka偶dego rodzaju u偶ytk贸w tej klasy, kt贸ra naj艂atwiej w miejscowych warunkach daje si臋 okre艣li膰. Jest to zwykle kategorja grunt贸w, przewa偶aj膮cych w danym powiecie, gminie lub okolicy (art. 70 Rozporz膮dzenia). Cen臋 t膮 Komisja Szacunkowo-Rozjemcza okre艣la na podstawie cen, kt贸re by艂y wp艂acone w ka偶dym roku z ostatnich pi臋ciu lat za jednostk臋 odpowiedniego u偶ytku przy sprzeda偶y wi臋kszych posiad艂o艣ci ziemskich, bior膮c pod 艣cis艂膮 i krytyczn膮 ocen臋 wiarogodno艣膰 danych, przedstawionych przez strony. Cen臋 t膮 r贸wnie偶 mo偶na by艂oby wypo艣rodkowa膰 z akt贸w rejentalnych, dokonywanych na sprzeda偶 grunt贸w 偶膮danego typu w okolicy.
Po ustaleniu dla ka偶dego roku z ostatnich pi臋ciu lat ceny sprzeda偶nej dla ka偶dego rodzaju u偶ytku i po wyprowadzeniu przeci臋tnej ceny w okresie tego pi臋ciolecia Komisja Szacunkowo-Rozjemcza zgodnie z dokonan膮 uprzednio klasyfikacj膮 u偶ytk贸w rolnych, bior膮c za podstaw臋 ustosunkowanie warto艣ci poszczeg贸lnych klas ka偶dego rodzaju u偶ytk贸w, kt贸re powy偶ej poda艂em, wyprowadza og贸lny szacunek tych u偶ytk贸w.
Wszelkie istniej膮ce, oraz projektowane drogi, rowy, wody, granice i t. p., jakie winny by膰 zachowane w celu umo偶liwienia przysz艂ym posiadaczom racjonalnego zagospodarowania grunt贸w, oddanych za serwituty, wy艂膮czaj膮 si臋 z og贸lnego oszacowania (art. 70 Rozporz膮dzenia).
Ten spos贸b postawienia sprawy, 偶e szacunek grunt贸w dokonywa si臋 na podstawie stosunku r贸偶nych klas grunt贸w teoretycznie ustalonego, bez brania pod uwag臋 pewnych w艂a艣ciwo艣ci miejscowych, 偶e faktycznie okre艣la si臋 przeci臋tn膮 cen臋 rynkow膮 tylko Jednej klasy grunt贸w z pozostawieniem dla zwyczajnego obrachunku ceny grunt贸w innych klas, nakazuje stosowa膰 daleko id膮c膮 ostro偶no艣膰 przy okre艣laniu podstawowej ceny. Wszelkie mo偶liwe 藕r贸d艂a nale偶y wykorzysta膰, wszelkie materja艂y trzeba zbada膰, nim si臋 ustali t膮 cen臋 podstawow膮. Ten moment jest najwa偶niejszy w pracach Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, stanowi膰 bowiem b臋dzie o tym obszarze, jaki w艂o艣cianie otrzymaj膮 wzamian za zrzeczenie si臋 korzy艣ci serwitutowych. Z艂e. czy niew艂a艣ciwe ustalenie tej cyfry mo偶e poci膮gn膮膰 za sob膮 zupe艂nie niepo偶膮dane konsekwencje. Wysoko艣膰 tej cyfry musi by膰 przytem przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 w nale偶yty spos贸b umotywowana.
Zdawa艂oby si臋, 偶e maj膮c ustalone ceny wszystkich u偶ytk贸w rolnych, mo偶na ju偶 okre艣li膰 przestrze艅, jak膮 w艂o艣cianie otrzymaj膮 za serwituty. Tak jednak nie jest. Opr贸cz ziemi w ka偶dym niemal wypadku w艂o艣cianie b臋d膮 otrzymywali t. zw. w rozporz膮dzeniu wykonawczem .warto艣ci dodatkowe鈥. Do warto艣ci dodatkowych zaliczy膰 nale偶y wszystko to. co si臋 na ziemi lub w ziemi znajduje, pr贸cz warto艣ci samej ziemi, a wi臋c mo偶e to by膰 warto艣膰 drzewa, stoj膮cego w lesie na przestrzeni jednego morga, warto艣膰 niewykarczowanych pie艅k贸w na tej偶e przestrzeni po 艣ci臋tym lesie, warto艣膰 oiewykopanego torfu na przestrzeni Jednego morga, warto艣膰 w贸d. jakie otrzymuj膮 w艂o艣cianie za serwituty i t. p.
Te wszystkie warto艣ci dodatkowe powinny by膰 oddzielnie oszacowane i suma ich warto艣ci w pierwszej mierze odj臋ta od ustalonej, w opisanym prze-zemnie powy偶ej wykazie warto艣ci traconych korzy艣ci serwitutowych, i dopiero za pozostaj膮c膮 reszt臋 tych warto艣ci ma by膰 wydzielony grunt orny wed艂ug szacunku, ustalonego na zasadzie klasyfikacji.
Szacunek warto艣ci dodatkowych ustala si臋 r贸wnie偶 na zasadzie bada艅 艣wiadk贸w, stron, w pierwszej za艣 mierze鈥攂ieg艂ych, wed艂ug przeci臋tnych cen w ci膮gu ostatniego pi臋ciolecia. Je偶eli warto艣膰 dodatkowa stanowi las, to wtedy niezb臋dne jest zdanie technika le艣nego, wzgl臋dnie przedstawiciela Urz臋du Ochrony Las贸w, kt贸ry jednocze艣nie stwierdza, w jakich cz臋艣ciach, przeznaczonych dla w艂o艣cian przestrzeni mo偶e by膰 las wyr膮bany, w jakich za艣 powinien pozosta膰 na pniu.
Po ustaleniu tych wszystkich warto艣ci Komisja Szacunkowo – Rozjemcza ustala wraz z geometr膮 przybli偶ony kierunek linji granicznych, jakie maj膮 by膰 na nowo przeprowadzone, wr臋cza geometrze wszelkie materja艂y cyfrowe, potrzebne mu do dalszego wykonywania pracy, wskazuje kolejno艣膰 parcel, ich kierunek i t. p. W tern miejscu jeszcze raz przypomnie膰 musz臋, 偶e spos贸b wydzielenia grunt贸w za serwitut gromadzki mo偶e by膰 inny, ni偶 za serwitut indywidualny, mianowicie: za serwitut gromadzki mo偶na wydzieli膰 grunty dla ca艂ej gromady, pozostawiaj膮c podzia艂 tych grunt贸w p贸藕niejszej uchwale ich posiadaczy. Od tego momentu ca艂a praca w艂a艣ciwie polega na czynno艣ciach geometry. Ma on ju偶 okre艣lony przybli偶ony teren, kt贸ry projektuje si臋 do oddania za serwituty, ma dokonan膮 klasyfikacj臋 grunt贸w i ich szacunek. Ma szacunek warto艣ci dodatkowych, ma ustalon膮 kolejno艣膰 poszczeg贸lnych parcel, kierunek ich i t. p. Posiada wreszcie ustalon膮 przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 warto艣膰 korzy艣ci traconych przy likwidacji serwitut贸w. Maj膮c te wszystkie materja艂y oraz og贸lnie om贸wiony z Komisj膮 Szacunkowo-Rozjemcz膮 projekt likwidacji, geometra na zasadzie posiadanych materja艂贸w przyst臋puje do szczeg贸艂owego projektu na planie i sporz膮dza rejestry: szacunkowy, klasyfikacyjno-pomiarowy i pomiarowy.
Rejestr szacunkowy b臋dzie zaaprobowany przez Komisj臋 Szacunkowo-Rozjemcz膮 przy sporz膮dzeniu ostatecznego protoku艂u i zako艅czeniu prac, inne za艣 rejestry m膮j膮 tylko czysto techniczne znaczenie i prac Komisji Szacunkowo – Rozjemczej nie dotycz膮.
Przed wr臋czeniem geometrze wszelkich materja艂贸w Komisja Szacunkowo-Rozjemcza sporz膮dza protoku艂 szacunkowy, o kt贸rym Ju偶 by艂a mowa powy偶ej. Protoku艂 ten zamyka drugie stadjum prac Komisji Szacunkowo Rozjemczej i stanowi Jeden z najbardziej wa偶nych dokument贸w w aktach sprawy, zawiera bowiem wszelkie dane, tycz膮ce si臋 okre艣lenia warto艣ci tak samo gruntowych, Jak i dodatkowych. Wobec umieszczenia protoku艂u szacunkowego w przyk艂adzie, do艂膮czonym do niniejszej ksi膮偶ki (dodatek Nr. 1) nic b臋d臋 go tutaj szczeg贸艂owo opisywa艂.
Te dwa stadja prac Komisji Szacunkowo-Rozjemczej mog膮 by膰 przy niewielkich obszarach, oddawanych w艂o艣cianom za serwituty, dokonywane bez przerwy. Przy oddawaniu obszar贸w wi臋kszych, przerwa mi臋dzy temi dwoma stadjami Jest konieczna ze wzgl臋du na danie geometrze czasu, potrzebnego do wykonania pomiar贸w tych grunt贸w, kt贸re Komisja Szacunkowo-Rozjemcza uzna艂a za odpowiednie do oddania w艂o艣cianom. W tym wypadku po zako艅czeniu pierwszego okresu czynno艣ci Komisja Szacunkowo-Rozjemcza mo偶e si臋 rozjecha膰 i zjedzie si臋 dopiero po wykonaniu przez geometr臋 niezb臋dnych prac. Po drugim jednak okresie wobec znacznie d艂u偶szych prac technicznych Komisja Szacunkowo-Rozjemcza w ka偶dym wypadku rozje偶d偶a si臋 i wznawia swoje urz臋dowanie dopiero po uko艅-膰zoniu przez geometr臋 prac pomiarowych. Nast臋puje w贸wczas ostatnie stadjum prac Komisji Sza-cunkowo-Rozjemczej.

Zako艅czenie prac Komisji Szacunkowo-Rozjemczej

Z chwil膮 kiedy przewodnicz膮c; Komisji Szacunkowo-Rozjemczej otrzyma zawiadomienie geometry o terminie zako艅czenia jego prac, zwo艂uje posiedzenie Komisji Szacunkowo-Rozjemczej w celu szczeg贸艂贸w ego i wszechstronnego rozpatrzenia planu grunt贸w, projektowanych do oddania za serwituty i stwierdzenia, 偶e zosta艂 on wykonany przez geometr臋 zgodnie z wskaz贸wkami Komisji i dokumentami, jakie w toku post臋powania sporz膮dzi艂a. Po stwierdzeniu tego, czynno艣ci Komisji mo偶na uzna膰 za uko艅czone. Komisja w my艣l art. 74 Rozporz膮dzenia spisuje protoku艂 o zako艅czeniu swoich czynno艣ci, ca艂y operat przekazuje Komisarzowi Ziemskiemu do dalszego urz臋dowania, sama za艣 rozwi膮zuje si臋. Dalszy bieg sprawy znajduje si臋 w r臋ku Urz臋d贸w Ziemskich. Czynniki spo艂eczne b臋d膮 jeszcze mia艂y g艂os przy rozpatrywaniu sprawy na posiedzeniu Komi膮ji Ziemskiej Okr臋gowej. Prace Komisji Szacunkowo-Rozjemczej b臋d膮 w ka偶dym razie stanowi艂y materja艂 do zlikwidowania serwitut贸w w drodze przymusu, o ile nie nast膮pi dobrowolna zgoda stron.

Zobacz wi臋cej na temat serwitut贸w:

Serwituty 鈥 wolno艣ci (og贸lnie o serwitutach)
Serwituty 鈥 ustawowa likwidacja serwitut贸w na terenie b. Kr贸lestwa Kongresowego
Serwituty 鈥 likwidacja serwitut贸w na ziemiach wschodnich
Serwituty – likwidacja w zaborze pruskim