serwituty kr贸lestwo

Likwidacja serwitut贸w na ziemiach wschodnich.

Ustawa z dnia 7-go 1920 r. maja o likwidacji serwitut贸w dotyczy tylko ziem b. Kr贸lestwa Kongresowego. Wobec tego na terenach powiat贸w: Bia艂ostockiego, Bielskiego i Sok贸lskiego, jak r贸wnie偶 w wojew贸dztwach: Wo艂y艅skiem, Poleskiem i Nowogr贸dzkiem nie mog艂a by膰 stosowana, nie tylko bowiem na ziemiach tych istnia艂y inne rodzaje serwitut贸w ni偶 w b. Kr贸lestwie Kongresowem, ale i ich charakter prawny by艂 inny.

Uw艂aszczenie ch艂op贸w w Galicji przypada na rok 1848. Na ziemiach wschodnich w艂o艣cianie przy uw艂aszczeniu nie otrzymywali tabel likwidacyjnych, kt贸re wed艂ug ustawy maj膮 by膰 uwzgl臋dniane przy likwidacji serwitut贸w, a natomiast serwituty te by艂y wpisane do akt贸w nadawczych („dannych”). Istnieje tam r贸wnie偶 pewna liczba serwitut贸w nie zapisanych w aktach nadawczych, a opartych jedynie na zwyczaju.

Ponadto serwituty na ziemiach wschodnich nie s膮 indywidualne, jak w b. Kongres贸wce, lecz niemal wy艂膮cznie gromadzkie, a zatem o wiele prostsze, gdy偶, dotycz膮c przewa偶nie tylko pastwisk zar贸wno w lasach, jak i na gruntach u偶ytkowych, nie wymagaj膮 tak drobiazgowego oszacowywania, jakie podaje ustawa z dnia 7-go maja. Wobec tego regulacja ich mo偶e by膰 dokonana w spos贸b bardziej szematyczny, dostosowany do norm, dostatecznie ju偶 ustalonych w praktyce przedwojennej.
Sprawa regulacji serwitut贸w na ziemiach wschodnich sta艂a si臋 nag艂膮 z powodu rozwoju czynno艣ci parcelacyjnych na tych terenach. Bez poprzedniego bowiem zlikwidowania serwitut贸w ca艂a akcja parcelacyjna by艂aby zahamowana. Z tego wzgl臋du Komisarz Naczelny Ziem Wo艂ynia i Frontu Podolskiego w rozporz膮dzeniu, dotycz膮cem dokonywania parcelacji prywatnej w艂asno艣ci ziemskiej (Dz. Urz. Nr. 10, poz. 135) ustala pewne normy regulacji serwitut贸w, kt贸ra winna poprzedzi膰 dokonywan膮 parcelacj臋. W my艣l tego rozporz膮dzenia do likwidacji serwitut贸w powo艂ywane zosta艂y przez Powiatowe Komisje Urz膮dze艅 Rolnych w ka偶dym poszczeg贸lnym wypadku 鈥 Komisje Szacunkowo-Rozjemcze, sk艂adaj膮ce si臋 z 5-ciu cz艂onk贸w, a mianowicie: z 2-ch przedstawicieli mniejszej w艂asno艣ci rolnej (do 30 dzies.) z okolicy najbli偶szej do danych d贸br, z 2-ch przedstawicieli wi臋kszej w艂asno艣ci rolnej i z przewodnicz膮cego, wybranego przez tych przedstawicieli. Gdyby nie by艂o zgody, co do wyboru tego przewodnicz膮cego, mia艂 on by膰 mianowany przez Powiatow膮 Komisj臋 Urz膮dze艅 Rolnych z po艣r贸d os贸b obeznanych ze sprawami rolnemi, jednak偶e nie posiadaj膮cych w艂asno艣ci ziemskiej w danym okr臋gu.

Post臋powanie likwidacyjne

Komisja Szacunkowo-Rozjemcza mia艂a za zadanie wygotowa膰 projekt regulacji na zasadzie norm, ustalonych przez umowy dobrowolne, dokonywane poprzednio w najbli偶szej okolicy. W ten spos贸b zamiast skomplikowanego niekiedy szacunku mia艂y si臋 sta膰 podstaw膮 do nowego odszkodowania dawne uk艂ady. Rozporz膮dzenie zastrzega tylko jedno, 偶e dla wyr臋bu drzew, rosn膮cych na cz臋艣ci pastwisk le艣nych, przeznaczonych dla u偶ytkownik贸w pastwiska wzamian za skasowanie ich s艂u偶ebno艣ci powinien by膰 wyznaczony termin nie d艂u偶szy, ni偶 3-lctni. To zarz膮dzenie ma na my艣li przy艣pieszenie osadzenia w艂o艣cian na przeznaczonych dla nich gruntach. Opracowany na powy偶szych zasadach projekt likwidacji serwitut贸w Komisja Szacunkowo-Rozjemcza przestawia膰 mia艂a Powiatowej Komisji Urz膮dze艅 Rolnych, kt贸ra wzywa艂a strony zainteresowane i po ich wys艂uchaniu przedstawiony sobie projekt zatwierdza艂a, odrzuca艂a, lub wprowadza艂a w nim pewne zmiany. Od orzecze艅 Powiatowej Komisji Urz膮dze艅 Rolnych przys艂ugiwa艂o stronom odwo艂anie do Komisji Okr臋gowej.
Rozporz膮dzenie to, jak r贸wnie偶 ca艂a organizacja w艂adz ziemskich na terenie Zarz膮du Cywilnego Ziem Wo艂ynia i Frontu Podolskiego, nie wesz艂o w 偶ycie z powodu wypadk贸w politycznych i nast臋pnego wcielenia tych ziem do Rzeczypospolitej Polskiej. B臋d膮c zupe艂nie pozbawione praktycznego znaczenia, mo偶e mie膰 jedynie tylko znaczenie materja艂u przy opracowywaniu ustaw w tej mierze.
W p贸艂nocnej cz臋艣ci ziem wschodnich 偶adne rozporz膮dzenia w sprawie likwidacji serwitut贸w nie by艂y wydane i uk艂ady w dalszym ci膮gu by艂y w zawieszeniu.

Wydanie ustaw z dnia 17-go grudnia 1920 r. o zaj臋ciu ziemi przez pa艅stwo i nadaniu ziemi 偶o艂nierzom uczyni艂o spraw臋 likwidacji serwitut贸w pal膮c膮. Niepodobie艅stwem bowiem jest prowadzi膰 osadnictwo wojskowe bez uprzedniego zlikwidowania serwitut贸w. Z drugiej za艣 strony rozci膮gni臋cie ustawy z dnia 7-go maja by艂o niemo偶liwe ze wzgl臋du ,na r贸偶nice, o kt贸rych powy偶ej wspomina艂em, jak r贸wnie偶 na tendencje jeszcze wi臋kszego uproszczenia w sprawie likwidacji serwitut贸w. Wobec powy偶szego G艂贸wny Urz膮d Ziemski opracowa艂 projekt ustawy w przedmiocie likwidacji serwitut贸w w wojew贸dztwach: Wo艂y艅skicm, PolesWem i Nowogr贸dzkiem oraz w powiatach: Bia艂owieskim, Bia艂ostockim, Bielskim, Grodzie艅skim, Sok贸lskim i Wo艂kowyskim wojew贸dztwa Bia艂ostockiego, kt贸ry jest obecnie rozpatrywany przez nasze w艂adze ustawodawcze.
Nie przes膮dzaj膮c jego ostatecznej redakcji, chcia艂bym jednak w zarysach najbardziej og贸lnych poda膰 te zmiany, jakie wprowadza do ustawy z dnia 7-go maja, aczkolwiek bowiem zasadnicze podstawy s膮 zachowane, to jednak projektowane zmiany s膮 niekiedy bardzo istotne.

Projekt ustala zasad臋, ie na wy偶ej wymienione tereny rozci膮ga si臋 moc obowi膮zuj膮c膮 ustawy z dnia 7-go maja z nast臋puj膮cemi zmianami:
Zamiast likwidowania serwitut贸w, wpisanych do tabeli likwidacyjnej, na tych terenach maj膮 podlega膰 likwidacji serwituty, wpisane do akt贸w nadawczych („dannych”, „danne”) oraz wszelkie inne, stwierdzone jakiemi b膮d藕 dowodami prawnemi. Licz膮c si臋 z fal膮 wojenn膮, jaka przesz艂a przez te ziemie, projekt ustala, te w razie zagini臋cia lub zniszczenia akt贸w nadawczych, lub innych dowod贸w pisemnych, istnienie i rozmiar serwitut贸w mog膮 by膰 ustalone za pomoc膮 badania 艣wiadk贸w i rzeczoznawc贸w.
To postawienie sprawy ca艂kowicie zabezpiecza interesy drobnych rolnik贸w, kt贸rych prawa do serwitut贸w w 偶adnym wypadku nie mog膮 uledz prze kre艣leniu bez nale偶nego za nie odszkodowania. Konieczno艣膰 podobnej inowacji, jak oparcie si臋 na badaniu 艣wiadk贸w, jest zupe艂nie zrozumia艂a ze wzgl臋du na wielokrotnie zdarzaj膮cy si臋 brak jakichkolwiek dowod贸w pisemnych.
Utrzymuj膮c znaczenie zebra艅 posiadaczy gospodarstw, korzystaj膮cych z praw do serwitut贸w, projekt wnosi pewne zmiany w ich sk艂adzie, mianowicie: w zebraniach tych bior膮 udzia艂:
1) w艂a艣ciciel, lub posiadacz osady,
2) od wsp贸艂w艂a艣cicieli 鈥 jeden z ich grona, obierany przez pozosta艂ych, a je艣li zgoda w tej mierze nie nast膮pi, to najstarszy z nich wiekiem,
3) od os贸b zaginionych 鈥 opiekunowie wyznaczeni przez S膮d Gminny,
4) od ma艂oletnich, niepe艂noletnich i ob艂膮kanych 鈥 ich opiekunowie wzgl臋dnie kuratorowie, wyznaczeni trybem przez prawo miejscowe przewidzianym,
5) od nieobecnych 鈥 ich pe艂nomocnicy, lub w braku takowych osoby istotnie zarz膮dzaj膮ce gospodarstwem nieobecnych, lub wreszcie osoby, wyznaczone na ten cel przez Urz膮d Gminny. To ostatnie zarz膮dzenie projektu wywo艂ane jest cz臋sto zdarz膮j膮cem si臋 wyludnieniem wsi, w kt贸rych jednak przy likwidacji serwitut贸w prawa nieobecnych w艂a艣cicieli musz膮 by膰 w jakikolwiek spos贸b zabezpieczone, w braku wi臋c zast臋pc贸w w艂a艣cicieli, wyznaczonych trybem przez prawo przewidzianym, nale偶a艂o wprowadzi膰 zast臋pstwa w trybie bardziej uproszczonym. To odst臋pstwo od og贸lnych norm prawnych ma swoje uzasadnienie jedynie w d膮偶eniu do jak-najszybszego zlikwidowania serwitut贸w, do usuni臋cia ich za wszelk膮 cen臋 wobec konieczno艣ci posiadania rozporz膮dzanego zapasu ziemi na parcelacj臋.

Takiem samem odst臋pstwem jest nast臋pna zmiana wprowadzona w projekcie, a mianowicie: zabezpieczenie praw os贸b trzecich, kt贸re projekt traktuje znacznie swobodniej, ni偶 ustawa z dnia 7-go maja. Projektowana bowiem zmiana brzmi w spos贸b nast臋puj膮cy: 鈥瀢ierzyciele hipoteczni oraz osoby, na rzecz kt贸rych figuruj膮 w dziale III Wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w艂asno艣ci d贸br reguluj膮cych serwituty, a r贸wnie偶 w艂a艣ciciele akt贸w zastawu tych d贸br („zak艂adnych”, „zak艂adne”) je偶eli przebyw膮j膮 w obr臋bie pa艅stwa polskiego i miejsce ich pobytu jest wiadome, mog膮 bra膰 udzia艂 w sprawie likwidacji 艂膮cznie ze stronami, o ile tego za偶膮daj膮 po otrzymaniu zawiadomienia od Urz臋du Ziemskiego o rozpocz臋ciu post臋powania likwidacyjnego”. Ta zmiana, jak widzimy, jest ca艂kowicie wynikiem nienormalnych warunk贸w, w jakich si臋 znalaz艂y nasze tereny wschodnie.

Omawiany projekt zmienia r贸wnie偶 w pewnej mierze spos贸b wynagrodzenia za serwituty w tym sensie, 偶e wynagrodzenie za serwituty winno nast膮pi膰 w ziemi, a w got贸wce tylko wtedy, gdy obie strony si臋 na to zgodz膮. Przy przymusowej likwidacji serwitut贸w wynagrodzenie w got贸wce mo偶e mie膰 miejsce tylko w wypadkach wyj膮tkowych, a mianowicie w贸wczas, gdy ziemie obarczone serwitutami Ju偶 zosta艂y rozparcelowane na drobne dzia艂ki, niema wi臋c potrzebnych obszar贸w gruntowych na wynagrodzenie za zniesienie serwitut贸w; mog膮 by膰 oddane tylko przestrzenie le艣ne, maj膮ce znaczenie ochronne, na kt贸rych wyr膮b drzewa nie by艂by dopuszczony. Skre艣lenie mo偶no艣ci wynagrodzenia za serwituty w lasach, pochodzi prawdopodobnie st膮d, 偶e Jak pisa艂em, serwituty na tych terenach s膮 wy艂膮cznie pastwiskowe, w ustawie za艣 z dnia 7-go maja wprowadzenie tego wynagrodzenia by艂o motywowane faktem istnienia serwitut贸w le艣nych.
Traktuj膮c, jako jedn膮 z najwa偶niejszych przyczyn podobnie uproszczonego sposobu likwidowania serwitut贸w istnienie ustawy o nadaniu ziemi 偶o艂nierzom, projekt do wypadk贸w, przewidzianych w ustawie z dnia 7-go maja, a przewiduj膮cych mo偶no艣膰 zastosowania przymusowej likwidacji z urz臋du, dodaje jeszcze jeden punkt, mianowicie, 偶e przymusowa likwidacja serwitut贸w z urz臋du mo偶e nast膮pi膰 i przy nadawaniu ziemi 偶o艂nierzom wojska polskiego na mocy ustawy z dnia 17-go grudnia 1920 roku.
Najbardziej jednak charakterystyczn膮 rzecz膮 jest ca艂kowite usuni臋cie okre艣lenia warto艣ci serwitut贸w i szacunku grunt贸w wzamian oddawanych, wobec czego prace Komisji Szacunkowo-Rozjemczych, kt贸re projekt utrzymuje na zasadach og贸lnych, uleg艂yby na terenach wschodnich ca艂kowitej zmianie. Zamiast szacunku projekt wprowadza podzia艂 obci膮偶onego serwitutami obszaru proporcjonalnie do korzy艣ci, osi膮ganych z korzystania z niego i w zale偶no艣ci od obszaru, jaki drobni rolnicy posiadaj膮. Odno艣ny artyku艂 projektu rozr贸偶nia nast臋puj膮ce rodzaje serwitut贸w:
a) serwitut pastwiskowy w lasach,
b) serwitut pastwiskowy na cudzych polach i 艂膮kach,
c) wzajemny serwitut pastwiskowy („t艂oka鈥) i
d) wszelkie inne rodzaje serwitut贸w, i podaje r贸偶ne sposoby ich likwidowania.

Przy likwidacji serwitutu pastwiskowego w lasach, jako r贸wnowa偶nik za utracone przez w艂o艣cian korzy艣ci, wydziela si臋 im 1/3 cz臋艣膰 przestrzeni le艣nej, obci膮偶onej tym serwitutem, przyczem drzewostan, znajduj膮cy si臋 na przechodz膮cej do w艂o艣cian za zniesienie serwitut贸w przestrzeni le艣nej, mo偶e by膰 przez w艂a艣ciciela zabrany w ci膮gu lat 3-ch od dnia uprawomocnienia si臋 orzeczenia o zniesieniu serwitut贸w. Wydzielaj膮c w艂o艣cianom 1/3 cz臋艣膰 przestrzeni le艣nej Komisja Szacunkowo-Rozjemcze winna zwr贸ci膰 uwag臋, czy obszar ten nie jest wi臋kszy od 1/4 cz臋艣ci obszar贸w u偶ytkowych ziem ukazowych („nadzia艂owych鈥). nale偶膮cych do w艂o艣cian. likwiduj膮cych swe serwituty. Je偶eli obszar tej 1/3 cz臋艣ci przestrzeni le艣nej jest wi臋kszy od 1/4 powy偶szych ziem ukazowych, wydziela si臋 w艂o艣cianom z przestrzeni le艣nej, obci膮偶onej serwitutem obszar r贸wny 1/4 cz臋艣ci ich u偶ytkowych ziem ukazowych.
Z powy偶szego wynika, 偶e przy regulowaniu serwitut贸w pastwiskowych le艣nych w艂o艣cianie nie mog膮 otrzyma膰 w 偶adnym wypadku wi臋cej ni偶 1/4 cz臋艣膰 tych grunt贸w u偶ytkowych, jakie obecnie posiadaj膮, ani te偶 mniej, ni偶 1/3 obszaru, na kt贸rym wykonuj膮 swojo prawa serwitutowe. W tych granicach ma si臋 dokonywa膰 likwidacja serwitut贸w pastwiskowych w lasach, bez tego szczeg贸艂owego szacunku i okre艣lenia w ka偶dym wypadku nale偶nego wynagrodzenia, jak to wymaga ustawa z dnia 7-go maja.
Przy likwidacji serwitutu pastwiskowego, przys艂uguj膮cego w艂o艣cianom na cudzych polach i 艂膮kach wydziela si臋 im jako r贸wnowa偶nik tych p贸l i 艂膮k obszar do 15% og贸lnej ich przestrzeni w zale偶no艣ci od warto艣ci tego serwitutu, oraz’od obszar贸w, nale偶膮cych do w艂o艣cian u偶ytkowych ziem ukazowych; mianowicie wydzielona w艂o艣cianom za ten serwitut cz臋艣膰 cudzych p贸l i 艂膮k, nie ma by膰 wi臋ksz膮 od 1/4 cz臋艣ci nale偶膮cych do w艂o艣cian u偶ytkowych ziem ukazowych.
W tej drugiej kategorji serwitut贸w w艂o艣cianie r贸wnie偶 otrzymuj膮 conajwy偶ej obszar r贸wny 1/4 przestrzeni u偶ytkowej ziem ukazowych, w wypadkach za艣 je偶eli posiadaj膮 j u偶 dzisiaj du偶e obszary mog膮 jeszcze otrzyma膰 do 15% tych grunt贸w dworskich, na kt贸rych wykonuj膮 obecnie swoje prawa serwitutowe. Ka偶dorazow膮 wysoko艣膰 procentu ziemi dworskiej, jaki ma by膰 przeznaczony dla w艂o艣cian za zniesienie serwitut贸w, okre艣la Komisja Szacunkowo-Rozjemcza w zale偶no艣ci od warto艣ci tego serwitutu. Projekt nie podaje szczeg贸艂owo jak t膮 warto艣膰 nale偶y okre艣la膰, spodziewa膰 si臋 wi臋c trzeba, 偶e przepisy wykonawcze bardziej szczeg贸艂owo t膮 rzecz potraktuj膮, opieraj膮c si臋 na wzgl臋dnem, w zale偶no艣ci od poprzednio dokonanych likwidacji serwitn 艁贸w, okre艣leniu ich warto艣ci.
Przy likwidacji wzajemnego serwitutu pastwiskowego tak w艂o艣cian, jak i dworu na ugorach („t艂oka”) wydziela si臋 w艂o艣cianom obszar grunt贸w r贸wny cz臋艣ci nadwy偶ki przestrzeni grunt贸w dworskich, obci膮偶onych tym serwitutem nad przestrzeni膮 takich偶e grunt贸w w艂o艣cia艅skich. Je偶eli jednak obszar grunt贸w w艂o艣cia艅skich przenosi obszar grunt贸w dworskich, lub je偶eli te dwa obszary stanowi膮 r贸wne przestrzenie, to serwitut taki znosi si臋 bez 偶adnych odszkodowa艅, dla kt贸rejkolwiek ze stron. 1 ten punkt projektu b臋dzie wymaga艂 bardziej szczeg贸艂owego rozwa偶enia w przepisach wykonawczych w贸wczas, gdy omawiany przezemnie projekt stanie si臋 ustaw膮. Rola bowiem Komisji Szacunkowo-Rozjemczych w tym wypadku b臋dzie bardzo trudna. Cz艂onkowie ich bowiem, jako m臋偶owie zaufania stron, musz膮 mie膰 zupe艂nie szczeg贸艂owe dane, jak maj膮 w ka偶dym poszczeg贸lnym wypadku post臋powa膰. Jaki mianowicie obszar nale偶y uwa偶a膰 za obszar dworski, czy ten, kt贸ry istnia艂 w momencie uw艂aszczenia w艂o艣cian, a wi臋c w chwili stworzenia prawnych podstaw do serwitut贸w, czy ten. jaki istnieje w chwili likwidacji serwitut贸w. Je偶eli bowiem w艂a艣ciciel w mi臋dzyczasie rozparcelowa艂, lub odprzeda艂 pewn膮 cz臋艣膰 obszaru dworskiego, nieobci膮偶onego serwitutem, to czy偶 na skutek tego w艂o艣cianie, korzystaj膮cy z serwitut贸w na pozosta艂ej przy nim cz臋艣ci d贸br maj膮 traci膰 swoje prawa serwitutowe? Niewiadomo, czy zaprojektowany przez G艂贸wny Urz膮d Ziemski arytmetyczny spos贸b okre艣lania odszkodowania za serwituty zamiast nale偶ytego ich szacunku zadowolni drobnych rolnik贸w.
Na zupe艂nie innej zasadzie stan膮艂 projekt przy likwidacji 4-ej kategorji serwitut贸w, mianowicie przy likwidacji wszelkich innych poza wymienione-mi. Zarzuca tutaj bowiem stosowan膮 w poprzednich wypadkach zasad臋 proporcjonalnego podzia艂u obszar贸w, obci膮偶onych serwitutami i staje na stanowisku zaj臋tem przez cytowane przezemnie rozporz膮dzenie Komisarza Naczelnego Ziem Wo艂ynia i Frontu Podolskiego. Zaleca bowiem okre艣lanie wysoko艣ci wynagrodzenia za zrzeczenie si臋 serwitut贸w na zasadzie norm, stosowanych w umowach dobrowolnych, dokonywanych poprzednio w najbli偶szej okolicy. Nie wspomina jednak, jaki okres czasu nale偶y bra膰 tutaj pod uwag臋, przewiduje za艣 wypadek, 偶e takich um贸w w okolicy wog贸le nie by艂o. W tym ostatnim wypadku wynagrodzenie ma si臋 okre艣li膰 na zasadzie orzecze艅 rzeczoznawc贸w.
Te zarz膮dzenia projektu stanowi膮 najbardziej zasadnicz膮 i najg艂臋bsz膮 r贸偶nic臋 mi臋dzy nim, a ustaw膮 z dnia 7 maja. Powstrzymuj臋 si臋 od jego oceny wobec tego, 偶e nie wiadomo w jakiej formie zostanie przyj臋ty przez nasze cia艂o ustawodawcze. Pod膮j臋 go jedynie tylko z obowi膮zku i w celu powiadomienia zainteresowanych, 偶e ta rzecz nic uleg艂a zapomnieniu i 偶e pewne kroki w kierunku jej zrealizowania s膮 ju偶 poczynione. Niew膮tpliwie jeszcze w ci膮gu roku bie偶膮cego potrzebna w tej mierze ustawa zostanie og艂oszona i likwidacja serwitut贸w na terenach wschodnich b臋dzie mog艂a si臋 dokonywa膰.

Projekt wprowadza jeszcze jedn膮 zmian臋 do ustawy z dnia 7-go maja, a mianowicie w razie konieczno艣ci okre艣lenia wynagrodzenia za serwituty w got贸wce zaleca okre艣la膰 je najpierw w ziemi 鈥 teoretycznie, pod艂ug zasad powy偶ej podanych, a nast臋pnie dokona膰 oszacowania tego wynagrodzenia pod艂ug przeci臋tnych cen targowych, p艂aconych w danej okolicy.
Bez w膮tpienia ten spos贸b oszacowania warto艣ci jest dla drobnych rolnik贸w wygodny, na skutek jednak jego zastosowania mog膮 si臋 zdarzy膰 wypadki, 偶e w艂o艣cianie ch臋tnie b臋d膮 d膮偶yli do otrzymania wynagrodzenia w got贸wce, wbrew intencjom zar贸wno ustawy, jak i omawianego projektu.

Skutek uboczny – rozdrobnienie grunt贸w

W zaborze pruskim wraz z uw艂aszczeniem dokonano likwidacji serwitut贸w, wsp贸lnot gruntowych, komasacji i regulacji grunt贸w. Dzi臋ki temu tam nie dopuszczono do rozdrobnienia gospodarstw ch艂opskich, co nast膮pi艂o w Galicji.

Zobacz wi臋cej na temat serwitut贸w:

Serwituty 鈥 wolno艣ci (og贸lnie o serwitutach)
Serwituty 鈥 ustawowa likwidacja serwitut贸w na terenie b. Kr贸lestwa Kongresowego
Serwituty 鈥 szczeg贸艂owe zasady likwidacji serwitut贸w w Kr贸lestwie Polskim w oparciu o ustaw臋
Serwituty – likwidacja w zaborze pruskim