serwituty kr├│lestwo

Likwidacja serwitut├│w na terenie b. Kr├│lestwa Kongresowego

Ustawa z dnia 7 m─ůja 1920 đ│. o likwidacji serwitut├│w na terenie b. Kr├│lestwa Kongresowego wprowadza spraw─Ö likwidacji serwitut├│w na zupe┼énie nowe drogi. Zapowiedziane jeszcze w ukazie 1864 roku zastosowanie przymusowej likwidacji serwitut├│w. na skutek ┼╝─ůdania jednej ze stron uzyska┼éo nareszcie sankcj─Ö prawn─ů. Sam przymus w rozumieniu nowej ustawy jest przytem znacznie szerzej stosowany, ni┼╝ to by┼éo zakre┼Ťlone w ukazie 1864 roku, oraz w przygotowanych w wykonaniu jego zapowiedzi, projektach Komisji Centralnej (1870), Komisji pod przewodnictwem senatora Podgorodnikowa (1902), senatora Reinckiego (1910), jak r├│wnie┼╝ w ostatnim projekcie z┼éo┼╝onym w b. Izbie Pa┼ästwowej przez Ministra Spraw Wewn─Ötrznych Mak┼éakowa (1913). Stosuje si─Ö go bowiem nie tylko na ┼╝─ůdanie w┼éa┼Ťciciela dziedziny obci─ů┼╝onej serwitutem, lecz r├│wnie┼╝ na ┼╝─ůdanie posiadaczy dziedzin, korzystaj─ůcych z praw serwitutowych, nadto za┼Ť mo┼╝e by─ç stosowany bez udzia┼éu stron, z urz─Ödu, we wszystkich wypadkach dokonywania na terenach obci─ů┼╝onych serwitutami urz─ůdzenia rolnego nowych gospodarstw, a wi─Öc zar├│wno przy komasacji, parcelacji i kolonizacji, jako te┼╝ przy meljoracjach rolnych, zmieniaj─ůcych istniej─ůcy stan u┼╝ytk├│w serwitutowych.
To szerokie zastosowanie przymusu przy likwidacji serwitut├│w ma swoje uzasadnienie w d─ů┼╝eniu do stworzenia najw┼éa┼Ťciwszych podstaw dla normalnego rozwoju rolnictwa przez uleczenie go z tej ci─Ö┼╝kiej dolegliwo┼Ťci, jak─ů stanowi─ů serwituty ÔÇö jeden z g┼é├│wnych hamulc├│w wszelkiego post─Öpu w rolnictwie. D─ů┼╝enie to wyra┼║nie przejawia si─Ö nie tylko w szerokiem zastosowaniu przymusu, lecz r├│wnie┼╝ i we wprowadzeniu do ustawy ca┼éego szeregu u┼éatwie┼ä, umo┼╝liwiaj─ůcych w najprostszy, najmniej formalistyczny spos├│b dokonanie likwidacji serwitut├│w. Ustawa nosi przytem charakter ostatecznego na nie wyroku: te bowiem z serwitut├│w, kt├│re w ci─ůgu lat 10-ciu od dnia og┼éoszenia ustawy nie zostan─ů zlikwidowane, czy to na zasadzie dobrowolnego uk┼éadu, czy to na skutek ┼╝─ůdania jednej ze stron, podlegaj─ů po up┼éywie tego terminu, przymusowej likwidacji z urz─Ödu.
U┼éatwienia wprowadzone w sposobie likwidowania serwitut├│w burz─ů ca┼é─ů dotychczasow─ů praktyk─Ö, wyrobion─ů w ci─ůgu kilku dziesi─ůtk├│w lat, do kt├│rej przywykli zar├│wno korzystaj─ůcy z praw serwitutowych, jak i ci dzia┼éacze spo┼éeczni, kt├│rzy ch─Ötnie wsp├│┼édzia┼éali w ich usuwaniu. Zmiany, jakie wprowadza nowa ustawa dotycz─ů nietylko samego przebiegu likwidacji, lecz si─Ögaj─ů r├│wnie┼╝ g┼é─Öboko w spos├│b rozr├│┼╝niania rozmaitych kategorji serwitut├│w, tak szczeg├│┼éowo przestrzeganych w daw-nem prawodawstwie. Najbardziej jednak charakterystyczn─ů cech─ů nowej ustawy, odr├│┼╝niaj─ůc─ů j─ů nietylko od dawnych przepis├│w, lecz i od przygotowanych projekt├│w, jest powo┼éanie Komisji Szacunkowo-Rozjemczych, z┼éo┼╝onych z przedstawicieli zainteresowanych stron. Zadaniem tych Komisji jest dokonanie najwa┼╝niejszej i najbardziej trudnej czynno┼Ťci, poleg─ůj─ůcej – zar├│wno na okre┼Ťleniu warto┼Ťci serwitut├│w, jak i na zaprojektowaniu nale┼╝nego za nie odszkodowania.
Komisje Szacunkowo-Rozjemcze b─Öd─ů dzia┼éa┼éy przy wszystkich wypadkach likwidacji serwitut├│w, gdzie jakakolwiek forma przymusu b─Ödzie stosowana i obowi─ůzane b─Öd─ů przedstawi─ç Urz─Ödom Ziemskim ca┼ékowicie gotowy, zako┼äczony projekt likwidacji. W ten spos├│b najtrudniejsza czynno┼Ť─ç, zazwyczaj uniemo┼╝liwiaj─ůca doj┼Ťcie do dobrowolnego uk┼éadu, okre┼Ťlenie warto┼Ťci serwitut├│w, b─Ödzie projektowana przez zast─Öpc├│w stron, obdarzonych ich zaufaniem. Do Urz─Öd├│w Ziemskich nale┼╝e─ç b─Ödzie zatwierdzenie przedstawionego projektu, wzgl─Ödnie wprowadzenie w nim pewnych zmian.
Komisje Szacunkowo-Rozjemcze obradowa─ç b─Öd─ů pod przewodnictwem wybranego przez siebie superarbitra i tylko w razie nie doj┼Ťcia do porozumienia co do jego osoby przewodnictwo obejmie Komisarz Ziemski. W wi─Ökszo┼Ťci wi─Öc wypadk├│w Komisje te obradowa─ç b─Öd─ů bez udzia┼éu urz─Ödnik├│w fachowc├│w, kt├│rzyby umieli odpowiednio pokierowa─ç ich pracami. Udzia┼é geometry rz─ůdowego, ograniczony przyznaniem mu tylko g┼éosu doradczego. b─Ödzie dla Komisji Szacunkowo-Rozjemczej bardzo cenny, ale dopiero w drugiej cz─Ö┼Ťci jej pracy. Zapocz─ůtkowanie za┼Ť samej pracy b─Ödzie le┼╝a┼éo na odpowiedzialno┼Ťci samych cz┼éonk├│w Komisji.
W ten spos├│b Komisja Szacunkowo-Rozjemcza cz─Östokro─ç zmuszona b─Ödzie sama prowadzi─ç swoj─ů trudn─ů i odpowiedzialn─ů prac─Ö, nietylko dbaj─ůc o wynalezienie najbardziej odpowiadaj─ůcego istotnym warunkom r├│wnowa┼╝nika traconych przez w┼éo┼Ťcian korzy┼Ťci, lecz nadto prowadz─ůc wszystkie swe czynno┼Ťci ca┼ékowicie formalnie, zgodnie z ustaw─ů i obowi─ůzuj─ůce mi przepisami. Wszelkie bowiem nieformalno┼Ťci mog─ů mie─ç ten skutek, ┼╝e ca┼éa praca Komisji Szacunkowo-Rozjemczej mo┼╝e by─ç przekre┼Ťlona, je┼Ťli nie przez Urz─Ödy Ziemskie, to w toku instancji przez S─ůd Najwy┼╝szy.
Ta okoliczno┼Ť─ç zmusza cz┼éonk├│w Komisji Szaunkowo-Rozjemczej do bardzo szczeg├│┼éowego zapoznania si─Ö z przepisami obowi─ůzuj─ůcemi przy likwidacji serwitut├│w, jak r├│wnie┼╝ z form─ů, wed┼éug kt├│rej prace Komisji powinny by─ç prowadzone. ÔÇö Sama dobra wola tut─ůj nie wystarcza. G┼é├│wny Urz─ůd Ziemski opracowa┼é ca┼éy szereg wzor├│w, jakie przy likwidacji serwitut├│w maj─ů by─ç u┼╝ywane, sam jednak spos├│b ich zu┼╝ytkowania wymaga pewnych wyja┼Ťnie┼ä. ÔÇö Tembardziej, ┼╝e r├│┼╝norodno┼Ť─ç warunk├│w, jaka b─Ödzie mia┼éa miejsce przy uk┼éadach, b─Ödzie zmusza┼éa cz┼éonk├│w Komisji Szacunkowo-
Rozjemczej do ka┼╝dorazowego przystosowywania podanych wzor├│w do danej konkretnej pracy.
Prace wi─Öc Komisji Szacunkowo-Rozjemczych s─ů nietylko pierwszorz─Ödnej wagi, ale s─ů r├│wnie┼╝ bardzo trudne, je┼Ťli maj─ů istotnie przynie┼Ť─ç korzy┼Ť─ç sprawie likwidacji serwitut├│w. Do prac tych cz┼éonkowie Komisji winni by─ç w nale┼╝yty spos├│b przygotowani, przyjmuj─ů bowiem na siebie bardzo du┼╝─ů odpowiedzialno┼Ť─ç, gdy┼╝ od nale┼╝ytego przygotowania przez nich projektu jest uzale┼╝niony ca┼éy dalszy przebieg likwidacji serwitut├│w.

Dyskusja publiczna

Serwituty cz─Östo by┼éy przyczyn─ů zatarg├│w mi─Ödzy ┼Ťrodowiskiem wiejskim a dworem. Pod koniec XIX wieku toczy┼éa si─Ö publiczna dyskusja w sprawie zniesienia serwitut├│w i form rekompensaty dla ch┼éop├│w. Redakcja ÔÇ×ZorzyÔÇŁ skierowa┼éa w 1897 roku zapytanie do czytelnik├│w, jak jest rozwi─ůzywana sprawa serwitut├│w i jakie s─ů wady i zalety tych zmian w odniesieniu do w┼éo┼Ťcian. Swoje zdanie w powy┼╝szej sprawie wyrazi┼é mieszkaniec Leszczyny Piotr ┼╗ak.

G┼éos w┼éo┼Ťcianina Piotra ┼╗aka z Leszczyny spod Urz─Ödowa w sprawie s┼éu┼╝ebno┼Ťci na gruntach dworskich

ÔÇ×ZorzaÔÇŁ, R. 1898, nr 3, t. 33, s. 35ÔÇô36: W zesz┼éorocznej ÔÇ×ZorzyÔÇŁ zostali┼Ťmy wezwani, aby┼Ťmy my, w┼éo┼Ťcianie, sami powiedzieli, czy serwituty na gruntach dworskich s─ů dla nas szkodliwe, czy te┼╝ korzystne jest ich utrzymanie nadal. W wa┼╝nej tej sprawie ┼Ťpiesz─Ö i ja ze swoim zdaniem. Wydanie s─ůdu jest dla mnie tym ┼éatwiejsze, ┼╝e sam do roku 1891-go korzysta┼éem z serwitut├│w, a dzi┼Ť od lat siedmiu ju┼╝ ich nie posiadam. […] To te┼╝ przyzna─ç nale┼╝y, ┼╝e w┼éo┼Ťcianom, kt├│rzy si─Ö u┼éo┼╝yli z w┼éa┼Ťcicielami o s┼éu┼╝ebno┼Ťci i dostali za nie wynagrodzenie, bez zaprzeczenia lepiej si─Ö powodzi. Na przyk┼éad dawniej gospodarz mia┼é prawo co tydzie┼ä bra─ç jedn─ů fur─Ö drzewa opa┼éowego z lasu dworskiego, ale nie wolno mu by┼éo r─ůba─ç z pnia, tylko bra─ç le┼╝anin─Ö i zbi├│rk─Ö. Ale tam w┼éa┼Ťnie nie by┼éo co zbiera─ç bez siekiery, daleko te┼╝ wi─Öcej straci┼é taki zbieraj─ůcy na czasie, ni┼╝ skorzysta┼é z owej zbi├│rki, gdy bowiem pojecha┼é w czasie ┼╝niwa lub sianokosu do lasu, uzbiera┼é furk─Ö warto┼Ťci 30 kop., to mu nieraz zbo┼╝e na polu albo siano na ┼é─ůce deszcz zmoczy┼é i mia┼é z tego daleko wi─Öcej szkody, ni┼╝ po┼╝ytku z przywiezionego drzewa. A przy tem dzie┼ä z furmank─ů w takim czasie, rachuj─ůc za najem, wart jest najmniej rubla. A wi─Öc ze zbi├│rki takiej co za korzy┼Ť─ç by┼éa dla w┼éo┼Ťcian gospodarzy?
Naturalnie i druga strona, to jest w┼éa┼Ťciciel, miewa┼é dotkliwe straty, bo zamiast pos┼éa─ç s┼éu┼╝b─Ö do pracy na pole lub na ┼é─ůk─Ö, zmuszony by┼é str├│┼╝├│w powysy┼éa─ç do lasu, gdy┼╝ w┼éo┼Ťcianie nie chc─ů si─Ö zadowalnia─ç lich─ů zbieranin─ů, jeno wol─ů r─ůba─ç grubsze drzewo. […] Sam wiem o tem doskonale, poniewa┼╝ i u nas tak si─Ö dzia┼éo, dop├│ki nie u┼éo┼╝yli┼Ťmy si─Ö z dworem o zamian─Ö: marnowali wtedy ludzie czas, zamiast w domu zrobi─ç jaki┼Ť porz─ůdek gospodarczy lub gdzie┼Ť u drugiego zarobi─ç; bo─ç w z┼éym wyrachowaniu nikt nie chcia┼é darowa─ç tego dnia, w kt├│rym mia┼é prawo wjazdu do lasu. A zn├│w ci, kt├│rzy przekraczali swoje prawa do lasu, jeszcze wi─Öcej pr├│┼╝nowali, bo si─Ö w┼é├│czyli po s─ůdach, tracili pieni─ůdze, a gospodarstwa ich upada┼éy. […] Czyby to nie lepiej by┼éo, gdyby ka┼╝dy mia┼é sw├│j dzia┼éek lasu, a zaoszcz─Ödzi┼é go na dalsze lata, bo korzystaj─ůc jak dzi┼Ť z dworskiego, to czy mu potrzebne lub nie to mu ┼╝al darowa─ç, woli on gromadnie z drugimi niszczy─ç, co mo┼╝e, co si─Ö da, byle swoje zabra─ç. Znam wiele takich wsi, co strasznie niszczy┼éy lasy. Ano p├│┼║niej wypad┼éo tak, ┼╝e za serwitut musieli gospodarze to wzi─ů─ç, co sami wyr─ůbali.

ÔÇ×ZorzaÔÇŁ, R. 1898, nr 4, t. 33, s. 53ÔÇô55: […] Od lat dawnych prowadz─Ö rachunki ┼Ťcis┼ée w swojej gospodarce, przekona┼éem si─Ö z dziesi─Öcioletniej praktyki, ┼╝e obecnie po zamianie serwitut├│w mam wi─Öcej nawozu i daleko lepszego ni┼╝ z pastwisk le┼Ťnych. A co najg┼é├│wniejsze, mam trzy razy wi─Öcej, ani┼╝elim go mia┼é dawniej, gdy krowy pasa┼éy si─Ö w lesie. […] W dodatku krowy dawniej cz─Östo mi chorowa┼éy. […] I to te┼╝ by┼éo niedobrem, ┼╝e las by┼é bardzo odleg┼éy ode wsi, byd┼éo si─Ö wi─Öc m─Öczy┼éo dalekim p─Ödzeniem, a pastusi gromadzili si─Ö w du┼╝e gromady, nie pilnowali inwentarza, wi─Öc si─Ö bod┼éo itd. A za┼Ť teraz po u┼éo┼╝eniu s┼éu┼╝ebno┼Ťci wszyscy pas─ů na swojem i lepiej na tym wychodz─ů, bo rola obfitsze plony wydaje ni┼╝ pierwej; nawozu inwentarz nie roznosi po lasach, bo zostaje on na w┼éasnym polu. […] Gospodarze wsi Leszczyna i Skorczyce, ba, nawet i w dalszej okolicy, o ile otrzymali wynagrodzenie za serwituty, maj─ů obecnie lepsze porz─ůdki w zabudowaniach i na polu. […] Za serwitut otrzyma┼éem lasu 3 morgi i 150 pr─Öt├│w. […] ┼╗e mam w┼éasny kawa┼éek lasu, to si─Ö bardzo ciesz─Ö. Oszcz─Ödzam go te┼╝, jak tylko mog─Ö i porz─ůdek w nim robi─Ö pod┼éug swojego pomys┼éu i praktyki. Wje┼╝d┼╝am sobie do lasu swego w ka┼╝dym czasie, i nikt mnie nie fantuje; drzewo w lesie przysposabiam w czasie wolnym od zaj─Ö─ç gospodarczych i wybieram na ten cel najgorsze sztuki, to jest krzywe, napr├│chnia┼ée itd. A przytem, gdy mam czas wolny, to podkrzesuj─Ö m┼éode chojniaki, przez co lepiej mi rosn─ů i prostuj─ů si─Ö. […] Ci w┼éo┼Ťcianie, kt├│rzy si─Ö u┼éo┼╝yli z dworami o zamian─Ö s┼éu┼╝ebno┼Ťci ju┼╝ przed laty 20 lub dawniej, ┼║le na tym wszyscy wyszli, a to dlatego, ┼╝e pod├│wczas by┼éa obfito┼Ť─ç las├│w w okolicy, wi─Öc ci nabywcy nie szcz─Ödzili swego wcale, tylko marnowali gromadnie. M├│wili: c├│┼╝ nam da las? A po wykarczowaniu zbo┼╝e b─Ödziemy siali. Jak rzekli, tak zrobili. Dzisiaj czasy si─Ö zmieni┼éy, warto┼Ť─ç lasu jest wysoka, corocznie ca┼éymi w┼é├│kami lasy znikaj─ů od siekier. Ci wi─Öc w┼éo┼Ťcianie, kt├│rzy swoje zmarnowali maj─ů dzi┼Ť bied─Ö. Wprawdzie przyby┼éo im zbo┼╝a, ale drzewa nie ma i nie b─Ödzie za ich ┼╝ycia. […] W naszej wsi i okolicy by┼éo, i jest to najlepszym, co┼Ťmy otrzymali, to jest po kawa┼éku lasu, bo wi─Öcej w blisko┼Ťci las├│w nie ma, a nam drzewa potrzeba na opa┼é, na budynki, a tak┼╝e i na p┼éoty.

ÔÇ×ZorzaÔÇŁ, R. 1898, nr 5, t. 33, s. 71ÔÇô72: Najgorszym by┼éoby wynagrodzenie za serwituty pieni─Ö┼╝ne, bo jak wiadomo nie wszyscy z w┼éo┼Ťcian potrafiliby zrobi─ç u┼╝ytek z wi─Ökszej ilo┼Ťci pieni─Ödzy. Jedni, a mianowicie sk─ůpcy i sknerzy, pozakopywaliby pieni─ůdze w ziemi─Ö, pochowaliby je w dachy, w pierzyny, w piece itd. z czego przecie┼╝ nikt by u┼╝ytku nie mia┼é; drudzy, kt├│rych te┼╝ nie ma┼éo mo┼╝na by naliczy─ç, porozpijaliby si─Ö, a jeszcze insi podpatrywaliby, gdzie kto pieni─ůdze chowa, aby mu je ukra┼Ť─ç. A wi─Öc wszystko rozwa┼╝ywszy: i szkody moralne, i straty czasu oraz zdrowia, i uszczerbki w gospodarstwie, twierdz─Ö, ┼╝e dla dobra pojedynczych gospodarzy w┼éo┼Ťcian i dla og├│┼éu ca┼éego s┼éu┼╝ebno┼Ťci powinny by─ç zamienione.


Wi─Ökszo┼Ť─ç serwitut├│w przymusowo zlikwidowano w czasie uw┼éaszczenia (1864); p├│┼║niej ich likwidacja nast─Öpowa┼éa drog─ů dobrowolnych um├│w (zako┼äczy┼éy si─Ö ostatecznie w okresie mi─Ödzywojennym). W Kr├│lestwie Polskim do 1912 roku zniesiono serwituty w wi─Ökszo┼Ťci gospodarstw ÔÇô ch┼éopi uzyskali za nie ┼é─ůcznie ok. 340 tys. ha ziemi. Ostatecznie na terenach by┼éego zaboru rosyjskiego serwituty znik┼éy w okresie mi─Ödzywojennym, g┼é├│wnie w latach 1926ÔÇô1932. Likwidacja serwitut├│w na terenie by┼éego Kr├│lestwa Kongresowego zosta┼éa ostatecznie unormowana prawnie ustaw─ů o likwidacji serwitut├│w opublikowan─ů pod numerem Dz.U. 20.42.249

Ustawa likwiduj─ůca serwituty

USTAWA
z dnia 7 maja 1920 r.
o likwidacji serwitut├│w na terenie b. Kr├│lestwa Kongresowego.

I. 

Przepisy og├│lne.

Art.  1. 1

Wszelkie serwituty, obci─ů┼╝aj─ůce maj─ůtki ziemskie na obszarach wojew├│dztwa: wo┼éy┼äskiego, poleskiego i nowogr├│dzkiego, oraz powiat├│w: bia┼éowieskiego, bia┼éostockiego, bielskiego, grodzie┼äskiego, sok├│lskiego i wo┼ékowyskiego wojew├│dztwa bia┼éostockiego i wpisane do akt├│w nadawczych, lub stwierdzone innemi dowodami prawnemi, udowadniaj─ůcemi istnienie serwitut├│w, ulegaj─ů zniesieniu.
a) na zasadzie dobrowolnego uk┼éadu stron trybem, przewidzianym przez obowi─ůzuj─ůce prawa i przepisy, ze zmianami, wynikaj─ůcemi z niniejszej ustawy, lub
b) z urz─Ödu w drodze przymusu.

W razie zagini─Öcia lub zniszczenia akt├│w nadawczych i innych dowod├│w pisemnych istnienie i rozmiar serwitut├│w mog─ů by─ç ustalone za pomoc─ů badania ┼Ťwiadk├│w i rzeczoznawc├│w.

Art.  2. 

Serwituty czerpania wody, wodopoju, kopania piasku, gliny, wapna i innych materja┼é├│w oraz przegonu i przejazdu ulegaj─ů przymusowej likwidacji z urz─Ödu tylko w tym wypadku, je┼╝eli miejscowe warunki pozwalaj─ů na to bez wielkich nak┼éad├│w.

Art.  3. 

Uchwalmy, ┼╝─ůdaj─ůce likwidacji s┼éu┼╝ebno┼Ťci, zapadaj─ů w ka┼╝dej wsi na zebraniach, w kt├│rych maj─ů prawo uczestniczy─ç posiadacze osad, korzystaj─ůcych z praw do serwitut├│w. Za posiadacza osady, w my┼Ťl niniejszej ustawy, uwa┼╝any b─Ödzie nietylko jej w┼éa┼Ťciciel, lecz wog├│le ka┼╝da osoba, kt├│ra bezspornie posiada osad─Ö przynajmniej w ci─ůgu jednego roku.

Art.  4. 2

W zebraniach bior─ů udzia┼é: 
1) w┼éa┼Ťciciel lub posiadacz osady, 
2) od wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicieli osady-jeden z grona, obierany przez pozosta┼éych, a je┼Ťli zgoda w tej mierze nie nast─ůpi, to najstarszy z nich wiekiem, 
3) od os├│b zaginionych ÔÇô opiekunowie, wyznaczeni przez w┼éa┼Ťciwy s─ůd, 
4) od ma┼éoletnich, niepe┼énoletnich i ob┼é─ůkanych ÔÇô ich opiekunowie, wzgl─Ödnie kuratorowie, wyznaczeni trybem, przez prawo miejscowe przewidzianym, 
5) od nieobecnych ÔÇô ich pe┼énomocnicy, lub w braku takowych osoby, istotnie zarz─ůdzaj─ůce gospodarstwem nieobecnych, wzgl─Ödnie osoby, wyznaczone ad hoc przez w┼éa┼Ťciwy s─ůd.

Art.  5. 

Zebrania zwo┼éuje so┼étys; s─ů one wa┼╝ne, je┼Ťli bierze w nich udzia┼é przynajmniej po┼éowa os├│b, maj─ůcych prawo uczestniczenia w zebraniach. Uchwa┼éy zapadaj─ů zwyk┼é─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w os├│b, uczestnicz─ůcych w zebraniach.

Art.  6. 

Na zebraniach przewodniczy so┼étys, kt├│ry nie bierze udzia┼éu w g┼éosowaniu, je┼Ťli nie nale┼╝y do kategorji os├│b, wyszczeg├│lnionych w art. 3.

Art.  7. 

Uchwa┼éy, ┼╝─ůdaj─ůce likwidacji serwitut├│w, po┼Ťwiadcza komisarz ziemski, stwierdzaj─ůc, ┼╝e zosta┼éy powzi─Öte z zachowaniem przepis├│w prawnych i ┼╝e osoby, kt├│re podpisa┼éy te uchwa┼éy, mia┼éy prawo bra─ç udzia┼é w ich sporz─ůdzeniu.

Art.  8. 3

Wierzyciele hipoteczni oraz osoby, na kt├│rych rzecz figuruj─ů w dziale III wykazu hipotecznego ograniczenia prawa w┼éasno┼Ťci d├│br, reguluj─ůcych serwituty, je┼╝eli miejsce ich pobytu jest wiadome, mog─ů bra─ç udzia┼é w likwidacji, o ile tego za┼╝─ůdaj─ů, po otrzymaniu zawiadomienia od urz─Ödu ziemskiego o rozpocz─Öciu post─Öpowania likwidacyjnego. Zawiadomienia powy┼╝sze mog─ů by─ç dor─Öczane tym osobom w drodze og┼éoszenia w prasie urz─Ödowej.

Art.  9. 

Skargi os├│b, kt├│rych prawa naruszone zosta┼éy przez uchwa┼éy o likwidacji serwitut├│w, winny by─ç wniesione do Komisji Ziemskiej Okr─Ögowej na r─Öce komisarza ziemskiego w ci─ůgu dni 14 od daty za┼Ťwiadczenia uchwa┼éy. Komisja Ziemska Okr─Ögowa rozstrzyga spraw─Ö ostatecznie.

Art.  10. 4

Wynagrodzenie za zniesienie Serwitut├│w winno nast─ůpi─ç w ziemi, a w lesie lub w got├│wce tylko wtedy, gdy obie strony si─Ö na to zgodz─ů. Przy przymusowej likwidacji serwitut├│w wynagrodzenie w got├│wce mo┼╝e mie─ç miejsce tylko w wypadkach wyj─ůtkowych, a mianowicie: 
a) gdy ziemie, obarczone serwitutami, zosta┼éy ju┼╝ rozparcelowane na drobne dzia┼éki, 
b) gdy za zniesienie serwitut├│w mog─ů by─ç oddane tylko przestrzenie le┼Ťne, maj─ůce znaczenie ochronne, lub gdy grunt pod lasem nie nadaje si─Ö do u┼╝ytkowania rolnego.

Art.  11. 

Wynagrodzenie za serwituty indywidualne b─Ödzie wydzielone posiadaczom poszczeg├│lnych osad, a za serwituty, nale┼╝─ůce do ca┼éej wsi lub pewnej grupy osad, na w┼éasno┼Ť─ç wsp├│ln─ů z zastrze┼╝eniem, ┼╝e zwyk┼éa wi─Ökszo┼Ť─ç mo┼╝e uchwali─ç przeprowadzenie podzia┼éu mi─Ödzy poszczeg├│lnych posiadaczy.

Art.  12. 

Je┼╝eli wynagrodzenie gruntowe za ulegaj─ůce zniesieniu serwituty wydzielone zostaje z maj─ůtku, nieobci─ů┼╝onego niemi, na kt├│rym ci─ů┼╝─ů r├│wnie┼╝ serwituty, to likwidacja ich winna by─ç dokonana jednoczesne.

Art.  13. 

Wszelkie serwituty, obci─ů┼╝aj─ůce maj─ůtek ziemski, powinny by─ç likwidowane ca┼ékowicie, t. j. likwidacja winna dotyczy─ç wszystkich kategorji serwitut├│w, jak r├│wnie┼╝ i wszystkich osad, kt├│re z nich korzystaj─ů, jednakie z uwzgl─Ödnieniem wskaza┼ä art. 2.

Art.  14. 5

Je┼Ťli dobra ziemskie s─ů obci─ů┼╝one serwitutami, nale┼╝─ůcemi do kilku wsi, to likwidacja takich serwitut├│w odbywa─ç si─Ö b─Ödzie w kolejno┼Ťci wsi, ustanowionej przez urz─Ödy ziemskie, z zachowaniem wskaza┼ä art. 13.

Art.  15. 6

Wydzielenie tytu┼éem wynagrodzenia za serwituty przestrzeni le┼Ťnej lub ziemi z pod lasu mo┼╝e nast─ůpi─ç za zezwoleniem urz─Öd├│w ochrony las├│w, kt├│re winny wyda─ç decyzj─Ö w ci─ůgu miesi─ůca od daty zawiadomienia o tem w┼éa┼Ťciwego urz─Ödu ochrony las├│w. Niewydanie w tym terminie powy┼╝szej decyzji uznaje si─Ö za milcz─ůce zezwolenie.

II. 

Likwidacja na zasadzie dobrowolnego układu.

Art.  16. 7

Dobrowolne uk┼éady o zniesieniu serwitut├│w indywidualnych pewnej grupy osad lub ca┼éej wsi winny by─ç zawierane na podstawie uchwa┼éy, sporz─ůdzonej w my┼Ťl artyku┼é├│w 5-6 niniejszej ustawy.

Umow─Ö dobrowoln─ů zawiera w┼éa┼Ťciciel maj─ůtku, lub jego pe┼énomocnik z pe┼énomocnikami posiadaczy dziedzin uprawnionych, powo┼éanymi przez powy┼╝sz─ů uchwa┼é─Ö.

W wypadkach, gdy maj─ůtek, obci─ů┼╝ony serwitutami, nale┼╝y do kilku wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicieli, uprawnionym do zawarcia uk┼éadu o zniesienie serwitut├│w jest jeden z ich grona, obierany przez pozosta┼éych, a je┼Ťli ugoda w tej mierze nie nast─ůpi, to najstarszy z nich wiekiem.

Art.  17. 8

Do operatu o likwidacji serwitut├│w w drodze dobrowolnego uk┼éadu powinny wej┼Ť─ç nast─Öpuj─ůce dokumenty:
a) odpisy uchwa┼é zebra┼ä posiadaczy osad, korzystaj─ůcych z praw do serwitut├│w;
b) uk┼éad pojednawczy, zawarty mi─Ödzy stronami i po┼Ťwiadczony przez komisarza ziemskiego;
c) plan i rejestr pomiarowy, lub protoku┼é opisu granic grunt├│w, oddanych za s┼éu┼╝ebno┼Ťci;
d) w wypadkach, przewidzianych w art. 9, wykaz wierzycieli hipotecznych i u┼╝ytkownik├│w, plenipotencje pe┼énomocnik├│w i t. p;
e) w wypadkach wydzielenia przestrzeni le┼Ťnych lub pole┼Ťnych tytu┼éem wynagrodzenia za serwituty-zezwolenie odpowiednich urz─Öd├│w ochrony las├│w.

Art.  18. 9

Komisarz ziemski przedstawia operat (art. 17) Komisji Ziemskiej Okręgowej, która, po rozpatrzeniu sprawy oraz sprawdzeniu planu i dowodów pomiarowych, zatwierdza dobrowolny układ o zniesieniu serwitutów, albo zwraca operat komisarzowi ziemskiemu do odpowiednich poprawek i uzupełnień.

III. 

Likwidacja przymusowa.

Art.  19. 10

Likwidacja przymusowa serwitut├│w nast─Öpuje:
a) we wszelkich wypadkach urz─ůdzenia rolnego na terenie dziedzin, obci─ů┼╝onych lub korzystaj─ůcych z serwitut├│w, jako to: przy komasacji grunt├│w, parcelacji, kolonizacji, likwidowaniu serwitut├│w jednej ze wsi i t. p. (art. 2 niniejszej ustawy);
b) przy meljoracjach rolnych, zmieniaj─ůcych istniej─ůcy stan u┼╝ytk├│w serwitutowych;
c) na ┼╝─ůdanie jednej ze stron interesowanych;
d) w wypadkach, wyp┼éywaj─ůcych z ustaw w przedmiocie wykonywania reformy rolnej oraz przy nadawaniu ziemi ┼╝o┼énierzom wojska polskiego na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1920 roku, i
e) co do wszystkich pozosta┼éych serwitut├│w, kt├│re w przeci─ůgu 10 lat od dnia og┼éoszenia ustawy niniejszej nie zosta┼éy zlikwidowane, z uwzgl─Ödnieniem wszak┼╝e wskaza┼ä art. 2.

Art.  20. 

┼╗─ůdanie przez w┼éo┼Ťcian przymusowej likwidacji serwitut├│w indywidualnych oraz nale┼╝─ůcych do pewnej grupy, lub ca┼éej wsi, winno by─ç wyra┼╝one w uchwale, sporz─ůdzonej w my┼Ťl art. 3-6.

Art.  21. 

Wywo┼éanie przymusowej likwidacji serwitut├│w przez wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicieli dziedzin, obci─ů┼╝onych serwitutami, mo┼╝e by─ç dokonane na ┼╝─ůdanie chocia┼╝by jednego z nich.

Art.  22. 

Grunty wydzielane, jako wynagrodzenie za serwitut przy likwidacji przymusowej, maj─ů by─ç wolne od wszelkich obci─ů┼╝e┼ä, stosownie do przepis├│w, obowi─ůzuj─ůcych przy likwidacji serwitut├│w na zasadzie dobrowolnej umowy.

Art.  23. 11

W wypadkach, przewidzianych w art. 19, Komisja Ziemska Okr─Ögowa po przeprowadzeniu potrzebnych dochodze┼ä decyduje o zarz─ůdzeniu likwidacji serwitut├│w z urz─Ödu, wyznaczaj─ůc jednocze┼Ťnie stronom termin do uprzedniego przeprowadzenia likwidacji serwitut├│w w drodze dobrowolnej umowy. Termin ten nie mo┼╝e by─ç d┼éu┼╝szy od dni 60, licz─ůc od daty dor─Öczenia stronom zawiadomienia.

Art.  24. 

Po otrzymaniu decyzji Komisji Ziemskiej Okr─Ögowej i nie-doj┼Ťciu do skutku umowy dobrowolnej w terminie, oznaczonym przez Komisj─Ö (art. 23), komisarz ziemski przyst─Öpuje do przeprowadzenia likwidacji serwitut├│w z urz─Ödu, zwo┼éuj─ůc Komisj─Ö Szacunkowo-Rozjemcz─ů z os├│b, wybranych przez strony, i przewodniczy jej na pierwszem posiedzeniu, przeznaczonem dla uskutecznienia wyboru przewodnicz─ůcego z os├│b postronnych, przyczem sam w g┼éosowaniu udzia┼éu nie bierze.

Art.  25. 

Sk┼éad Komisji Szacunkowo-Rozjemczej stanowi─ů nast─Öpuj─ůce osoby:

A) z prawem g┼éosu decyduj─ůcego os├│b 5:
a) po 2 przedstawicieli ka┼╝dej ze stron interesowanych, przez nie delegowanych (strony wyznacz─ů r├│wnocze┼Ťnie po 2 zast─Öpc├│w);
b) przewodnicz─ůcy, wybrany przez osoby, wymienione w punkcie a).

B) z prawem g┼éosu doradczego: 
a) geometra rz─ůdowy;
b) instruktor rolniczy, lub inny fachowy rolnik, z interesem stron nie zwi─ůzany, np. kierownik szko┼éy rolniczej, pola do┼Ťwiadczalnego i t. p., a przy likwidacji serwitut├│w le┼Ťnych-i technik le┼Ťny.

Art.  26. 

O ile strony nie wska┼╝─ů w ci─ůgu dni 14 swych przedstawicieli i ich zast─Öpc├│w, komisarz sam wyznacza wszystkich cz┼éonk├│w Komisji (w my┼Ťl art. 25). W tym wypadku, tudzie┼╝ w razie niewybrania przewodnicz─ůcego (art. 24), przewodniczy w Komisji komisarz lub zast─Öpca komisarza.

Art.  27. 

Cz┼éonkowie Komisji Szacunkowo-Rozjemczej, wezwani na posiedzenie, winni stawi─ç si─Ö w oznaczonym terminie i miejscu. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo poci─ůga za sob─ů wymierzenie przez komisarza ziemskiego kary pieni─Ö┼╝nej do 500 marek.

Wynagrodzenie cz┼éonk├│w Komisji Szacunkowo-Rozjemczej okre┼Ťl─ů przepisy, wydane przez Prezesa G┼é├│wnego Urz─Ödu Ziemskiego.

Art.  28. 12

Po ukonstytuowaniu si─Ö komisja szacunkowo-rozjemcza przyst─Öpuje do opracowania projektu likwidacji przymusowej serwitut├│w zgodnie z niniejsz─ů ustaw─ů na podstawie ich szacunku, oraz do dok┼éadnego zapoznania si─Ö z wnioskami i ┼╝yczeniami stron, staraj─ůc si─Ö osi─ůgn─ů─ç polubowne za┼éatwienie sprawy.

Art.  29. 

W projekcie powinny by─ç wskazane:
a) posta─ç i rozci─ůg┼éo┼Ť─ç serwitut├│w, ulegaj─ůcych przymusowej likwidacji;
b) oszacowanie tych serwitut├│w, zgodnie z przepisami ustawy niniejszej, i wskazanie zasad szacowania;
c) rodzaj i wielko┼Ť─ç gruntu, wydzielonego tytu┼éem wynagrodzenia za s┼éu┼╝ebno┼Ťci, z do┼é─ůczeniem odr─Öcznego planu;
d) szczeg├│┼éowe umotywowanie konieczno┼Ťci wynagrodzenia pieni─Ö┼╝nego za serwituty w wypadku, przewidzianym w art. 10 niniejszej ustawy.

Art.  30. 13

Przy okre┼Ťleniu wynagrodzenia za poszczeg├│lne serwituty komisje szacunkowo-rozjemcze przyjm─ů nast─Öpuj─ůce normy:
a) Przy likwidacji serwitutu pastwiskowego w lasach ÔÇô jako r├│wnowa┼╝nik, -wydziela si─Ö na korzy┼Ť─ç w┼éo┼Ťcian, kt├│rym serwitut ten przys┼éuguje, 3/8 cz─Ö┼Ť─ç grunt├│w z pod lasu, obci─ů┼╝onych tym serwitutem, o ile obszar tej trzeciej cz─Ö┼Ťci nie jest wi─Ökszy od 1/4 obszar├│w u┼╝ytkowych ziem ukazowych (nadzia┼éowych), nale┼╝─ůcych do tych w┼éo┼Ťcian. Je┼╝eli za┼Ť obszar tej trzeciej cz─Ö┼Ťci przestrzeni le┼Ťnej jest wi─Ökszy od czwartej cz─Ö┼Ťci powy┼╝szych ziem ukazowych, wydziela si─Ö w┼éo┼Ťcianom z przestrzeni le┼Ťnej, obci─ů┼╝onej serwitutami, obszar r├│wny 1/4 ich u┼╝ytkowych ziem ukazowych (nadzia┼éowych). Drzewostan, znajduj─ůcy si─Ö na przechodz─ůcej do w┼éo┼Ťcian za zniesienie serwitut├│w przestrzeni le┼Ťnej, mo┼╝e by─ç przez poprzedniego w┼éa┼Ťciciela zabrany w ci─ůgu lat trzech od dnia uprawomocnienia si─Ö orzeczenia o zniesieniu serwitut├│w.
b) Przy likwidacji serwitutu pastwiskowego, przys┼éuguj─ůcego w┼éo┼Ťcianom na cudzych polach i ┼é─ůkach-wydziela si─Ö w┼éo┼Ťcianom, jako r├│wnowa┼╝nik, z tych p├│l i ┼é─ůk, obszar 15% og├│lnej ich przestrzeni. Obszar ten mo┼╝e uledz zmniejszeniu w zale┼╝no┼Ťci od warto┼Ťci tego serwitutu, oraz od obszaru nale┼╝─ůcych do w┼éo┼Ťcian u┼╝ytkowych ziem ukazowych (nadzia┼éowych). Wydzielona w┼éo┼Ťcianom za ten serwitut cz─Ö┼Ť─ç cudzych p├│l i ┼é─ůk niema by─ç wi─Öksz─ů od 1/4 nale┼╝─ůcych do w┼éo┼Ťcian u┼╝ytkowych ziemi ukazowych (nadzia┼éowych).
c) Przy likwidacji wzajemnego serwitutu pastwiskowego tak w┼éo┼Ťcian, jak dworu na ugorach (t. zw. t┼éoki) ÔÇô wydziela si─Ö w┼éo┼Ťcianom obszar gruntu r├│wny 1/4 nadwy┼╝ki przestrzeni grunt├│w dworskich, obci─ů┼╝onych tym serwitutem, nad przestrzeni─ů takich┼╝e grunt├│w w┼éo┼Ťcia┼äskich. W razie nadwy┼╝ki grunt├│w w┼éo┼Ťcia┼äskich nad dworskiemi, lub r├│wnej przestrzeni tych grunt├│w, serwitut ten znosi si─Ö bez ┼╝adnych odszkodowali dla kt├│rejkolwiek ze stron.
d) Przy likwidacji wszelkich innych serwitut├│w wynagrodzenie na korzy┼Ť─ç u┼╝ytkownik├│w tych serwitut├│w okre┼Ťla si─Ö na zasadzie norm, stosowanych w umowach dobrowolnych, dokonanych poprzednio w najbli┼╝szej okolicy, a w braku takich um├│w ÔÇô na zasadzie orzecze┼ä rzeczoznawc├│w.

Okres pi─Öcioletni liczy─ç nale┼╝y wed┼éug lat kalendarzowych, poczynaj─ůc wstecz od 31 grudnia roku, poprzedzaj─ůcego dat─Ö decyzji okr─Ögowej komisji ziemskiej, nakazuj─ůcej przymusowe post─Öpowanie (art. 23).

Art.  31. 14

Czynno┼Ťci nadzorcze przy likwidacji serwitutut├│w wykonywane s─ů przez urz─Ödy ziemskie bezp┼éatnie.

Natomiast koszty, zwi─ůzane ze sporz─ůdzeniem plan├│w i przeprowadzeniem likwidacji serwitut├│w na gruncie, ponosz─ů:
a) przy likwidacji dobrowolnej ÔÇô strona, kt├│r─ů ten warunek obowi─ůzuje w umowie,
b) przy likwidacji przymusowej-obydwie strony po po┼éowie. Wysoko┼Ť─ç tych koszt├│w oraz ich podzia┼é pomi─Ödzy uczestnikami likwidacji okre┼Ťla okr─Ögowa komisja ziemska.

Art.  32. 15

Pastwiska, nazwane w aktach nadawczych wsp├│lnemi z dworem, oraz wygony dworskie, na kt├│rych w┼éo┼Ťcianie maj─ů serwituty pastwiskowe, dziel─ů si─Ö w razie regulacji przymusowej pomi─Ödzy strony proporcjonalnie do ilo┼Ťci byd┼éa w┼éa┼Ťcicieli dziedziny obci─ů┼╝onej i posiadaczy serwitut├│w, oznaczonej w tabelach. Je┼╝eli jednak taka ilo┼Ť─ç nie by┼éa dok┼éadnie okre┼Ťlona, to za podstaw─Ö do podzia┼éu nale┼╝y przyj─ů─ç przeci─Ötn─ů roczn─ů ilo┼Ť─ç sztuk byd┼éa, jak─ů strony wygania┼éy na pastwisko w okresie 5 lat przed wybuchem wojny w 1914 roku; w tym wypadku za jedn─ů sztuk─Ö byd┼éa w┼éo┼Ťcia┼äskiego, lub za odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç ma┼éych sztuk, nie mog─ů otrzyma─ç posiadacze serwitutu wi─Öcej ni┼╝ 3 morgi pastwiska.

Art.  33. 

O ka┼╝dej czynno┼Ťci Komisja Szacunkowo-Rozjemcza spoza protoku┼é, podpisany przez obecnych cz┼éonk├│w i strony.

Gdy strona odmawia podpisania protokołu, należy to zaznaczyć z podaniem przyczyny odmowy.

Art.  34. 

Po wypracowaniu projektu przymusowej likwidacji serwitut├│w Komisja Szacunkowo-Rozjemcza przekazuje wszystkie akta komisarzowi ziemskiemu i sama rozwi─ůzuje si─Ö.

Art.  35. 

Po otrzymaniu ca┼éego materja┼éu dowodowego komisarz ziemski, o ile sam nie przewodniczy┼é w Komisji, w obecno┼Ťci stron interesowanych sprawdza projekt na miejscu, proponuje w miar─Ö, potrzeby odpowiednie zmiany i uzupe┼énienia, poleca geometrze sporz─ůdzenie pierworysu, rejestru pomiarowego i szacunkowego grunt├│w, wydzielanych za serwituty, spisuje odpowiedni protoku┼é likwidacyjny i przekazuje akta sprawy Komisji Ziemskiej Okr─Ögowej, o czem zawiadamia strony.

Art.  36. 

Do operatu o przymusowej likwidacji powinny wej┼Ť─ç nast─Öpuj─ůce dokumenty:
a) akta sprawy, wskazane w art. 23;
b) protoku┼é utworzenia Komisji Szacunkowo-Rozjemczej;
c) protoku┼éy z czynno┼Ťci tej Komisji;
d) projekt przymusowej likwidacji serwitut├│w wraz z aneksami, wskazanemi w art. 29, i
e) dokumenty, wymienione w art. 34 i 35.

Art.  37. 

Projekt przymusowej likwidacji serwitut├│w, o ile zostanie przyj─Öty przez w┼éa┼Ťciciela maj─ůtku, obci─ů┼╝onego serwitutami, i zwyczajn─ů wi─Ökszo┼Ť─ç posiadaczy s┼éu┼╝ebno┼Ťci, po zatwierdzeniu go przez Komisj─Ö Ziemsk─ů Okr─Ögow─ů trybem, wskazanym w art. 18, ulega wykonaniu na gruncie, stosownie do obowi─ůzuj─ůcych przepis├│w o likwidacji serwitut├│w na zasadzie dobrowolnego uk┼éadu.

Art.  38. 

Projekt likwidacji przymusowej, nie przyj─Öty przez obie lub jedn─ů ze stron interesowanych, z ca┼éym operatem i umotywowanym sprzeciwem strony lub stron, z┼éo┼╝onym komisarzowi ziemskiemu najdalej w ci─ůgu dni 14 od daty zakomunikowania stronom projektu uk┼éadu, winien by─ç skierowany do Komisji Ziemskiej Okr─Ögowej, kt├│ra przedstawiony projekt zatwierdza, albo zwraca komisarzowi ziemskiemu w celu poczynienia poprawek i uzupe┼énie┼ä, lub te┼╝ odrzuca, powierzaj─ůc innemu komisarzowi przeprowadzenie przymusowej likwidacji z zastosowaniem art. 23 ÔÇô 36.

Art.  39. 16

Decyzje, powzi─Öte przez okr─Ögow─ů komisj─Ö; ziemsk─ů, ulegaj─ů zaskar┼╝eniom do g┼é├│wnej komisji ziemskiej na zasadach, wskazanych w art. 20 ustawy z dnia 6 lipca 1920 r. o organizacji urz─Öd├│w ziemskich (Dz. U. R. P. Ôäľ 70, poz. 461).

Art.  40. 

Zatwierdzony przez Komisj─Ö Ziemsk─ů Okr─Ögow─ů projekt o przymusowem zniesieniu serwitut├│w, po uprawomocnieniu si─Ö jej decyzji, zwr├│cony b─Ödzie komisarzowi ziemskiemu do wykonania na gruncie.

Art.  41. 

Decyzje G┼é├│wnej Komisji Ziemskiej s─ů ostateczne i ulegaj─ů zaskar┼╝eniu do S─ůdu Najwy┼╝szego jedynie w wypadkach, przewidzianych w Ust. Post. Cyw. dla zaskar┼╝enia ostatecznych wyrok├│w s─ůd├│w cywilnych (art. 792 i nast. U. P. C).

Terminy i sposoby post─Öpowania w przedmiocie skarg kasacyjnych stosowa─ç si─Ö b─Öd─ů do odpowiednich przepis├│w Ust. Post. Cyw. i organizacji S─ůdu Najwy┼╝szego.

Art.  42. 

Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Prezesowi Głównego Urzędu Ziemskiego.
1 Art. 1 zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
2 Art. 4 zmieniony przez art. 3 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
3 Art. 8:- zmieniony przez art. 4 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
ÔÇô zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r.
4 Art. 10 zmieniony przez art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
5 Art. 14 zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r.
6 Art. 15 zmieniony przez art. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r.
7 Art. 16 zmieniony przez art. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r.
8 Art. 17 zmieniony przez art. 8 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
9 Art. 18 zmieniony przez art. 9 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
10 Art. 19:
ÔÇô zmieniony przez art. 10 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
ÔÇô zmieniony przez art. 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r.
11 Art. 23 zmieniony przez art. 11 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
12 Art. 28 zmieniony przez art. 12 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
13 Art. 30:
ÔÇô zmieniony przez art. 13 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
ÔÇô zmieniony przez art. 8 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r. 
14 Art. 31:
ÔÇô zmieniony przez art. 14 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.
ÔÇô zmieniony przez art. 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 1922 r. (Dz.U.22.30.239) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 28 kwietnia 1922 r. 
15 Art. 32 zmieniony przez art. 15 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r. 
16 Art. 39 zmieniony przez art. 17 ustawy z dnia 10 stycznia 1922 r. (Dz.U.22.10.65) zmieniaj─ůcej nin. ustaw─Ö z dniem 17 lutego 1922 r.

Zobacz wi─Öcej na temat serwitut├│w:

Serwituty ÔÇô wolno┼Ťci (og├│lnie o serwitutach)
Serwituty ÔÇô szczeg├│┼éowe zasady likwidacji serwitut├│w w Kr├│lestwie Polskim w oparciu o ustaw─Ö
Serwituty ÔÇô likwidacja serwitut├│w na ziemiach wschodnich
Serwituty – likwidacja w zaborze pruskim