[ Polacy jednolici genetycznie ]

Badania DNA Polak贸w nie ujawni艂y 偶adnych r贸偶nic genetycznych mi臋dzy ludno艣ci膮 ch艂opsk膮 i szlacheck膮

Grecy s膮 bardziej spokrewnieni z Etiopczykami i innymi mieszka艅cami Sahary ni偶 z W艂ochami, S艂owianami czy nawet Turkami. W臋grzy maj膮 najwy偶szy w艣r贸d ludno艣ci niesemickiej udzia艂 haplotyp贸w, czyli charakterystycznych dla danej populacji wariant贸w gen贸w, typowych dla 呕yd贸w. Z kolei Polacy to genetyczny tygiel Europy. – W waszym DNA jest nie tylko historia Polski, ale ca艂ej Europy, poczynaj膮c od pierwszych na tych terenach osadnik贸w, kt贸rzy 35 tys. lat temu wyemigrowali z Azji Mniejszej i 艢rodkowej na p贸艂noc – powiedzia艂 w rozmowie z „Wprost” dr Spencer Wells, genetyk. Ameryka艅ski uczony jest szefem og贸lno艣wiatowego Projektu Genograficznego, kt贸ry ma doprowadzi膰 do opracowania genealogicznej mapy Europy, w kt贸rej Polacy odgrywaj膮 kluczow膮 rol臋. Od 100 tys. os贸b na ca艂ym 艣wiecie zostan膮 pobrane pr贸bki DNA, aby wyja艣ni膰 genetyczne pokrewie艅stwo i migracje ludno艣ci na wszystkich kontynentach.

Polacy r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 mniej ni偶 inne spo艂eczno艣ci, wszyscy mamy podobny koktajl gen贸w – sugeruj膮 pr贸bki DNA, kt贸re pobrano do tej pory w r贸偶nych rejonach Polski. Zostali艣my do艣膰 r贸wnomiernie wymieszani z innymi nacjami: mieszaj膮 si臋 w nas zar贸wno geny litewskie, ruskie i w臋gierskie, jak te偶 nordyckie, germa艅skie, ormia艅skie i geny 呕yd贸w aszkenazyjskich. – Tym si臋 jedynie r贸偶nimy od innych kraj贸w europejskich, 偶e we W艂oszech, Francji i w Wielkiej Brytanii w jednym spo艂ecze艅stwie 偶yj膮 obok siebie grupy wr臋cz odmienne genetycznie – m贸wi dr Rafa艂 P艂oski, kierownik pracowni genetycznej Katedry i Zak艂adu Medycyny S膮dowej Akademii Medycznej w Warszawie.

Chorwaci maj膮 znaczny udzia艂 haplotyp贸w charakterystycznych dla Polak贸w i Rosjan, ale u mieszka艅c贸w Dalmacji wykryto geny Awar贸w, koczowniczego ludu pochodzenia a艂tajskiego, zamieszkuj膮cego teraz Dagestan. W艂ochy mo偶na podzieli膰 na „genetyczne regiony”, kt贸rych dzisiejsi mieszka艅cy s膮 spokrewnieni z 偶yj膮cymi w staro偶ytno艣ci na tych terenach Etruskami, Ligurami z okolic z Genui oraz Grekami z po艂udnia W艂och. Grecy r贸偶ni膮 si臋 od mieszkaj膮cych na p贸艂nocy ich kraju Macedo艅czyk贸w, bo prawdopodobnie pochodz膮 od niewolnik贸w sprowadzanych z Afryki w staro偶ytno艣ci. Potomkami niewolnik贸w z Afryki P贸艂nocnej s膮 te偶 niekt贸rzy mieszka艅cy P贸艂wyspu Iberyjskiego, szczeg贸lnie Portugalii, gdzie sprowadzono ich najwi臋cej. Z kolei w p贸艂nocnej Portugalii wi臋ksze s膮 wp艂ywy Berber贸w, rdzennej ludno艣ci p贸艂nocnej Afryki i Sahary.

[ barbarzy艅cy Europy ]

– W przekazywanym z pokolenia na pokolenie materiale genetycznym zapisana jest nie tylko informacja o kolorze oczu, wzro艣cie i rysach twarzy, ale te偶 o dziejach gatunku Homo sapiens oraz poszczeg贸lnych os贸b, rodzin, grup etnicznych i ca艂ych narod贸w – powiedzia艂 w rozmowie z „Wprost” prof. Bryan Sykes z Oxford University. Dopiero badania genetyczne ujawni艂y, 偶e wsp贸艂cze艣ni Europejczycy, w tym Polacy, wywodz膮 si臋 z siedmiu klan贸w. Naszymi pramatkami jest siedem kobiet, kt贸rym prof. Sykes nada艂 imiona: Ursula (偶y艂a 45 tys. lat temu), Xenia (25 tys. lat temu), Helena (20 tys. lat temu), Velda i Tara (17 tys. lat temu), Katrine (15 tys. lat temu) oraz Jasmine (8 tys. lat temu). A偶 sze艣膰 z siedmiu tych grup (poza Jasmine) ma barbarzy艅skie pochodzenie. 呕y艂y d艂ugo przed przybyciem do Europy pierwszych rolnik贸w. Wsp贸艂cze艣ni mieszka艅cy Europy pochodz膮 od nieokrzesanych lud贸w koczowniczych, a nie, jak dotychczas s膮dzono, od umiej膮cych uprawia膰 zbo偶e i budowa膰 osady rolnik贸w. Analiza DNA 24 szkielet贸w sprzed 7,5 tys. lat, odkrytych w Europie 艢rodkowej, wykaza艂a, 偶e cywilizowan膮 Europ臋 budowa艂y plemiona zbieracko-艂owieckie. Nasi przodkowie przej臋li technik臋 agrarn膮 od bardziej rozwini臋tych technicznie i kulturowo przybysz贸w.

Sk膮d si臋 wywodz膮 Polacy? Archeolodzy twierdz膮, 偶e pojawili si臋 na terenach mi臋dzy Odr膮 a Wis艂膮 najwcze艣niej w V lub VI wieku. Ale czy pochodzimy od Wandal贸w, kt贸rzy w 455 r. z艂upili Rzym, a potem w Afryce P贸艂nocnej utworzyli w艂asne pa艅stwo, jak w XIV wieku sugerowa艂 kronikarz Dzierzwa? Na razie nie potwierdzi艂 si臋 rozpowszechniany w XVII wieku przez szlacht臋 mit, 偶e ich przodkami byli przebywaj膮cy na terenach Ukrainy i Polski Sarmaci. Badania DNA nie ujawni艂y 偶adnych r贸偶nic genetycznych mi臋dzy ludno艣ci膮 ch艂opsk膮 i szlacheck膮.

[ potomkowie D偶yngis-chana ]

Polacy wykazuj膮 du偶e podobie艅stwo genetyczne do swoich wschodnich i zachodnich oraz p贸艂nocnych s膮siad贸w. W X wieku Mieszko I sprowadzi艂 do Polski ze Skandynawii Wareg贸w (s膮 nawet hipotezy, 偶e sam by艂 Waregiem). W XII wieku na 艢l膮sku zacz臋li si臋 osiedla膰 osadnicy z po艂udniowych Niemiec – Frankonii i Wirtembergii. W tym czasie pojawili si臋 Mongo艂owie, kt贸rzy r贸wnie偶 zmieszali si臋 z ludno艣ci膮 polsk膮. Dr Wellsw DNA niekt贸rych naszych rodak贸w zidentyfikowa艂 geny typowe dla mieszka艅c贸w Mongolii. Prawdopodobnie pochodz膮 z czas贸w najazd贸w Mongo艂贸w w XII wieku. Mo偶na nawet podejrzewa膰, 偶e niekt贸rzy Polacy s膮 potomkami D偶yngis-chana! Patriarcha wszech czas贸w, jak nazywano tego w艂adc臋, pozostawi艂 po sobie najwi臋ksz膮 liczb臋 potomk贸w na 艣wiecie. Uczeni obliczyli, 偶e 偶yje dzi艣 co najmniej 16 mln m臋偶czyzn spokrewnionych z D偶yngis-chanem w linii prostej. Ponad 25 proc. z nich to Hazarzy zamieszkuj膮cy 艣rodkowy Afganistan.

Unia polsko-litewska przyczyni艂a si臋 do wymieszania Polak贸w, Litwin贸w i 艁otysz贸w. Radziwi艂艂owie skrzy偶owali si臋 z najlepszymi rodami Korony. Micha艂 Korybut Wi艣niowiecki by艂 potomkiem magnata Jeremiego Wi艣niowieckiego wywodz膮cego si臋 z prawos艂awnej rodziny ruskiej. Na pocz膮tku XIX wieku z Ravensburgaw Wirtembergii przybyli do Polski przodkowie prof. Andrzeja Bliklego (firm臋 A. Blikle za艂o偶y艂 ich syn – Antoni Kazimierz). Najd艂u偶ej post臋powa艂a w Polsce asymilacja 呕yd贸w. Przyk艂adem jest rodzina S艂onimskich, jedna z najstarszych zasymilowanych rodzin 偶ydowskich.

[ Fin i Polak dwa bratanki ]

Przodkowie Lecha Wa艂臋sy, jak wynika z rodzinnych przekaz贸w, wywodz膮 si臋 z rzymskiej arystokracji z III wieku n.e. – Nasze drzewo genealogiczne wskazuje, 偶e cz臋艣膰 rodziny przenios艂a si臋 do Francji, sk膮d w XVIII wieku m贸j praprapradziad przyby艂 do Polski – m贸wi by艂y prezydent RP. Badania DNA wykonane na zlecenie tygodnika „Wprost” wykaza艂y, 偶e genotyp Lecha Wa艂臋sy jest typowy dla wymieszanych genowo mieszka艅c贸w Polski. Specjali艣ci Katedry i Zak艂adu Medycyny S膮dowej Akademii Medycznej w Warszawie wykryli w nim warianty genetyczne wyst臋puj膮ce w Polsce i wschodnich Niemczech, na Litwie i 艁otwie, a tak偶e w Portugalii, Wielkiej Brytanii i Chorwacji. Podobnie wypad艂y badania DNA Marka Kr贸la, redaktora naczelnego tygodnika „Wprost”. Ma on geny typowe dla mieszka艅c贸w 艣rodkowej Polski, cho膰 w jego DNA mo偶na te偶 znale藕膰 warianty gen贸w ludno艣ci Skandynawii, Estonii, Litwy, a tak偶e Rumunii, Bu艂garii i okolic Moskwy.

Polacy wykazuj膮 du偶e pokrewie艅stwo z ludno艣ci膮 pochodzenia ugrofi艅skiego – W臋grami, Esto艅czykami i Finami – mimo zupe艂nie odmiennego j臋zyka. By膰 mo偶e Ba艂towie i S艂owianie mieli wsp贸lnych przodk贸w. Jeste艣my te偶 bardziej podobni do Rosjan ni偶 do Niemc贸w. Najcz臋stszy w Europie 艢rodkowej haplotyp XI choromosomu Y wyst臋puje u 44 proc. Ukra艅c贸w, 44 proc. Rosjan i 41 proc. W臋gr贸w. Z Niemcami bardziej ni偶 Polacy wymieszani s膮 jedynie Czesi. Polacy wi臋ksze pokrewie艅stwo wykazuj膮 do Niemc贸w ze wschodu, Niemcy z zachodu s膮 za艣 bardziej podobni do mieszka艅c贸w innych kraj贸w Europy Zachodniej, szczeg贸lnie Francji, Belgii, Holandii, Danii i Anglii.

[ geny kr贸lowej Wiktorii ]

W genealogii DNA wykorzystuje si臋 materia艂 genetyczny znajduj膮cy si臋 w m臋skim chromosomie Y, przekazywanym z ojca na syna, oraz pochodz膮ce od matki tzw. mitochondrialne DNA. Te dwa fragmenty DNA ulegaj膮 z pokolenia na pokolenie nielicznym mutacjom i pozwalaj膮 ustali膰 przodk贸w w linii rodowej ojca lub matki. – Margines b艂臋du jest niewielki, nie przekracza 5-10 proc. – m贸wi dr Rafa艂 P艂oski. Trzeba jedynie pami臋ta膰, 偶e si臋gaj膮c 25 generacji wstecz, mamy a偶 30 mln przodk贸w, kt贸rzy mogli pochodzi膰 niemal z ka偶dego regionu 艣wiata – zar贸wno z Europy, jak i z Azji, Bliskiego Wschodu czy Ameryki P贸艂nocnej. Badanie DNA Zbigniewa Rewery z Sandomierza ujawni艂o, 偶e ma on chromosom Y unikatowy w Europie, ale wyst臋puj膮cy u ponad po艂owy m臋偶czyzn z po艂udniowej cz臋艣ci P贸艂wyspu Indyjskiego. Bennett Greenspan, za艂o偶yciel firmy Family Tree DNA, dowiedzia艂 si臋, 偶e jego przodkowie pochodz膮 z Polski. Badania Oprah Winfrey wykaza艂y, 偶e dziennikarka dziedziczy geny Zulus贸w. Z kolei Spike Lee dowiedzia艂 si臋, 偶e jego rodzina wywodzi si臋 z Nigerii i Kamerunu.

Genealogia genetyczna stanie si臋 wkr贸tce tak powszechna jak sporz膮dzanie metryki urodze艅. Odnalezienie korzeni sprzed stu lat dotychczasowymi metodami trwa co najmniej p贸艂 roku, badanie genetyczne mo偶na przeprowadzi膰 w ci膮gu dw贸ch tygodni. Najstarsze dokumenty pozwalaj膮 si臋 cofn膮膰 do XVI lub XV wieku, a im dalej, tym wi臋cej jest w nich nie艣cis艂o艣ci. Wiadomo na przyk艂ad, 偶e aby uzyska膰 prawo do spadku, fa艂szowano herbarze. Badania DNA mog膮 by膰 bardziej wiarygodne ni偶 niekt贸re dokumenty historyczne. Czy prawowitym nast臋pc膮 tronu jest faktycznie kr贸lowa Wiktoria, w艂adczyni XIX-wiecznego imperium brytyjskiego, panuj膮ca w Anglii przez 64 lata? W wydanej przed kilkoma laty g艂o艣nej ksi膮偶ce „Queen Victoria `s Gene” (Geny kr贸lowej Wiktorii) swoje podejrzenie co do tego wyrazili Malcolm Potts z uniwersytetu w Berkeley i William Potts z uniwersytetu w Lancaster. Podejrzenia wywo艂a艂a hemofilia, choroba kr贸l贸w, jak nazywano j膮 przed laty, objawiaj膮ca si臋 ma艂膮 krzepliwo艣ci膮 krwi. Badacze twierdz膮, 偶e to dziedziczne schorzenie by艂o przekazywane z pokolenia na pokolenie w艂a艣nie od czas贸w kr贸lowej Wiktorii. Ale nie chorowa艂 z tego powodu ani jej m膮偶 – kr贸l Albert, ani jej przodkowie. Nosicielem genu wywo艂uj膮cego hemofili臋 by艂a dopiero kr贸lowa Wiktoria. Nie mo偶na wykluczy膰, 偶e dosz艂o do przypadkowej mutacji genu, ale zdarza si臋 to u jednej osoby na 50 tys. Bardziej prawdopodobne jest, jak twierdz膮 specjali艣ci, 偶e kr贸lowa Wiktoria nie jest c贸rk膮 Edwarda, ksi臋cia Kentu, tym bardziej 偶e d艂ugo nie m贸g艂 si臋 on doczeka膰 nast臋pcy tronu. To dlatego postanowi艂 si臋 o偶eni膰 ze znacznie m艂odsz膮 od siebie kobiet膮. Pozostaje pytanie, czy podo艂a艂 obowi膮zkowi sp艂odzenia potomstwa?

[ jedna wielka rodzina ]

– Do pokrewie艅stwa ze mn膮 przyznaje si臋 wiele os贸b o nazwisku Ko艣ciuszko z ca艂ego 艣wiata. Warto wi臋c to pokrewie艅stwo sprawdzi膰 – m贸wi Jan Ko艣ciuszko, w艂a艣ciciel sieci restauracji Ch艂opskie Jad艂o. Podobne badania chce przeprowadzi膰 Jan P膮gowski, prezes Warszawskiego Towarzystwa Genealogiczego, kt贸rego przodkowie, wed艂ug dokument贸w, wywodz膮 si臋 od Karola Wielkiego. Wiele wsp贸艂cze艣nie 偶yj膮cych os贸b to potomkowie znanych w przesz艂o艣ci w艂adc贸w. W p贸艂nocno-zachodniej Irlandii co pi膮ty m臋偶czyzna jest potomkiem 艣redniowiecznego w艂adcy z V wieku o imieniu Niall Noigiallach. Jego kr贸lewski chromosom rozproszy艂 si臋 po ca艂ym 艣wiecie – wyst臋puje m.in. u 16,7 proc. m臋偶czyzn w zachodniej i 艣rodkowej Szkocji oraz u 2 proc. pochodz膮cych z Europy nowojorczyk贸w.

Z rodu kr贸la Nialla pochodz膮 ludzie o nazwiskach O `Neill, Gallagher, Boyle, O `Donnell, Connor, O `Reilly, Cambell, Donnelly, McGover, McLoughlin, O `Rourke i Quinn. W Wielkiej Brytanii ustalono, 偶e m臋偶czy藕ni o nazwisku Attenborough, Widdowson i Grewcock maj膮 jednakowy chromosom Y. Ka偶dy z tych rod贸w ma wsp贸lnego m臋skiego przodka sprzed oko艂o dwudziestu pokole艅, kiedy te nazwiska odnotowano w dokumentach po raz pierwszy. Policja brytyjska chce wykorzysta膰 ten fakt do poszukiwania przest臋pc贸w. Wykryty na miejscu przest臋pstwa fragment nask贸rka, 艣liny lub w艂osa mo偶e pom贸c ustali膰 nazwisko sprawcy, zanim jeszcze rozpocznie si臋 艣ledztwo.

[ koniec ras ]

Badania genetyczne mog膮 pom贸c przezwyci臋偶y膰 uprzedzenia rasowe. Badania Sergio Peny z Universidade Federal de Minas Gerais w Brazylii przekonuj膮, 偶e cechy zewn臋trzne, takie jak kolor sk贸ry i w艂os贸w, nie s膮 wiarygodnym wska藕nikiem pochodzenia etnicznego. Uczony wykaza艂 to na przyk艂adzie jednej z najbardziej wymieszanych populacji, jak膮 s膮 Brazylijczycy. Mimo wyra藕nych r贸偶nic fizycznych u wielu z nich test nie ujawni艂 znacz膮cych r贸偶nic genetycznych. Nawet osoby o wyra藕nych cechach rasy bia艂ej mia艂y 28 proc. gen贸w pochodzenia afryka艅skiego i 33 proc. gen贸w odziedziczonych po Indianach. Z kolei osoby zaliczane do rasy czarnej mia艂y a偶 48 proc. gen贸w pozaafryka艅skich! To kolejny dow贸d, 偶e rasa jest jedynie tworem spo艂ecznym, a nie biologicznym. Potomkowie Adama i Ewy s膮 tak wymieszani, 偶e badaniami genetycznymi mo偶na prze艣ledzi膰 losy poszczeg贸lnych rodzin, klan贸w, narod贸w i ca艂ej ludzko艣ci, ale nie ras.

Zbigniew Wojtasi艅ski. Wsp贸艂praca: Monika Florek-Moskal

Tygodnik „Wprost”, Nr 1212 (05 marca 2006)