„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 1740 nosicieli nazwiska Stojek, z tego 21 w woj. bydgoskim, 38 elbl膮skim, 44 gda艅skim, 62 s艂upskim; poza Pomorzem 433 w woj. kieleckim, 271 katowickim, 219 krakowskim, 59 cz臋stochowskim, 50 lubelskim, 49 tarnobrzeskim, 46 bielskim; 58 Stojke, z tego 21 w woj. bydgoskim, 17 w艂oc艂awskim, 6 szczeci艅skim; 1 Stojkie w woj. ostro艂臋ckim; 50 Stojka poza Pomorzem, z tego 16 w woj. katowickim, 9 bielskim, 8 opolskim, 5 wroc艂awskim, 4 legnickim; 199 Stojko, z tego 3 w woj. bydgoskim, 1 gda艅skim, 43 zamojskim, 24 wroc艂awskim, 21 katowickim, 21 legnickim.

Historycznie na Pomorzu nazwisko to za艣wiadczone zosta艂o w formie zniemczonej Stoi(c)ke i w wariancie pochodnym Stojkowski. W 1560 r. w Niezabyszewie zapisany zosta艂 Christe Stoike. Ksi臋ga obywateli Chojnic zawiera wpis z 1637 r.: Hans Stoicke, tkacz (Leinweber) przyby艂y do miasta z Ratzbur na Pomorzu. Chodzi tu o miasteczko Okonek, po niemiecku Ratzebuhr, czyli s艂owia艅sk膮 nazw臋 Racib贸rz powsta艂膮 od imienia Racibor. W 1772 r. w Sartawicach pod 艢wieciem zapisany zosta艂 w tamtejszych ksi臋gach ko艣cielnych Michael Stojkowski.

Nazwisko oparte jest wprost na czasowniku sta膰 (o rdzeniu indoeuropejskim, por贸wnaj cho膰by 艂aci艅skie stare, niemieckie stehen, angielskie stay), albo na powsta艂ym do tego czasownika rzeczowniku st贸jka „cz艂owiek wyznaczony przez so艂tysa do wykonania darmo jakiej艣 pracy; s艂u偶膮cy w kancelarii gminnej”. Najcz臋艣ciej jednak chodzi艂o tu o „pe艂ni膮cego nocn膮 stra偶 we wsi” (por贸wnaj st贸jk臋 Stacha z noweli Henryka Sienkiewicza „Janko Muzykant”, kt贸ry zbi艂 bohatera utworu), albo od zdrobnionego imienia Stojek. Imi臋 takie powsta艂o od jednego ze staropolskich i staropomorskich imion z pierwszym cz艂onem stoji-, zredukowanym do stoj-: Stojgniew, Stojmir, Stojs艂aw lub z drugim cz艂onem -stoj: Domastoj, Niestoj, Twardostoj. Forma Stojek zosta艂a zniemczona w typowy spos贸b przez odwr贸cenie przyrostka -ek na dolnoniemieckie -ke, jak Radek na Radtke, Gawek od Gawe艂 na Gaffke, 艁ysek na Lieske, Mi艂ek na Mielke, Bieszek od Benedykt na Bieszke itd. Forma Stojka z kolei uleg艂a zniemczeniu przez wymian臋 polskiego -a na niemieckie -e, jak Ga艂膮zka na Galonske, Zielonka na Selonke, G贸rka na Gur(c)ke itp. Wariant Stojko najpewniej powsta艂 od imion typu Stojs艂aw z powszechnym dla kres贸w wschodnich przyrostkiem -ko.

W zwi膮zku z om贸wionymi nazwiskami przypomnie膰 trzeba, 偶e pierwszy autor gramatyki j臋zyka polskiego, przyby艂y do Polski z Francji, ucze艅 m.in. Jana Kalwina, przybra艂 nazwisko Statorius, po polsku Stoje艅ski, oparte na rdzeniu sta膰; wprost od 艂aci艅skiego stator i -oris „niewolnik zajmuj膮cy si臋 poczt膮, wo藕ny” z przyrostkiem -ius.

Edward Breza