„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 849 os贸b nosz膮cych nazwisko Sobisz: 9 w woj. bydgoskim, 10 elbl膮skim, 488 gda艅skim, 197 s艂upskim; poza Pomorzem 37 w woj. katowickim, 12 koszali艅skim, po 11 w zielonog贸rskim i bia艂ostockim, 10 szczeci艅skim, 8 piotrkowskim, po 6 w toru艅skim i suwalskim oraz pojedyncze po艣wiadczenia w innych wojew贸dztwach; 14 w zapisie niemieckim Sobisch: 7 w woj. gda艅skim, 1 s艂upskim, 4 kaliskim, 2 wroc艂awskim; 73 Sobiszek poza Pomorzem; 60 Sobiszewski, w tym po 1 w woj. bydgoskim i elbl膮skim, 15 warszawskim, 14 艂贸dzkim, 12 pozna艅skim, 6 kaliskim; 232 Sabisz: 4 w woj. elbl膮skim, 108 gda艅skim, 90 s艂upskim, po 9 w woj. katowickim i kieleckim, 8 radomskim, 4 koszali艅skim; 9 Sabisch: z tego 7 w woj. s艂upskim, 2 katowickim i jako form臋 pochodn膮, ale z r贸偶nych wzgl臋d贸w niepewn膮, Sabiszak. Inne warianty tego nazwiska to: 4 Sabis w woj. opolskim; 459 Sobi艣: 21 w woj. bydgoskim, 5 elbl膮skim, 6 gda艅skim, 113 koni艅skim, 73 kaliskim, 42 katowickim, 28 wroc艂awskim; 54 Sobis: 11 w woj. bydgoskim, 10 katowickim, 9 wroc艂awskim, 7 koszali艅skim, 6 艂贸dzkim. Historycznie omawiane nazwisko po艣wiadczone zosta艂o przede wszystkim na Ziemi Bytowskiej, cz臋艣ciowo w Ko艣cierskiem, Kartuskiem i Wejherowskiem oraz na pograniczu kaszubsko-kociewskim. Z Bytowskiego mamy po艣wiadczenia nast臋puj膮ce: w 1560 r. w T膮gowiu zapisany zosta艂 Bartus Sobis, w ksi臋dze chrzt贸w parafii Ugoszcz pod Bytowem z lat 1668-1845 odnotowani zostali 5 razy Laboriosi „roboczy” Franciscus et Dorothea Sobisz (raz Sobis) z P贸艂czna w latach 1788-1797 i Franciscus Sobis – 3 razy bez wskazania miejscowo艣ci (prawdopodobnie z P贸艂czna), 2 razy Sobiz w okresie 1793-1798, w Ksi臋dze Szkaplerza 艢wi臋tego parafii Ugoszcz (jedynej takiej zachowanej na Pomorzu) zapisani zostali Jan Sobisz w 1823 r., Wyktoria Sobiszowa w 1828 r., Dorotea Sobiszkowa w 1830 r. oraz Wincenty Sobisz w 1835 r. Z kolei kataster frydrycja艅ski z 1773 r. zawiera wpisy: gbur czynszowy (Zinsbauer) Casimir Sobisch w Jamnie oraz taki偶 gbur czynszowy Michel Sobisch w Parchowie. Francisca Sobisz zapisana zosta艂a w ksi臋dze metrykalnej parafii Kielno w powiecie wejherowskim w 1824 r., wcze艣niej nazwisko odnotowane zosta艂o w ksi臋gach 艂awniczych Ko艣cierzyny: Jacobus Sobis w 1555 r. i uccywy […] Soby w 1602 r. W ksi臋dze chrzt贸w parafii Lipusz pod Ko艣cierzyn膮 figuruje w 1874 r. Franz Sobisch, a w 1863 r. w ksi臋dze zgon贸w tej偶e parafii zapisany zosta艂 Peter Sobisz. Doda膰 mo偶na, 偶e zawsze istnia艂y kontakty mi臋dzy mieszka艅cami Ugoszczy i Lipusza, potwierdzone wieloma faktami historycznymi. Z Pomyska Wielkiego pod Bytowem do Lipusza przyszed艂 protoplasta rodziny pisz膮cej si臋 Sabisz, ale wymawianej Sobisz, dzi艣 maj膮cej tu ju偶 czwarte pokolenie. W wariancie podstawowym Sobisz omawiane nazwisko notowa艂em na grobach na cmentarzach w Pog贸dkach pod Skarszewami i w Starej Kiszewie w powiecie ko艣cierskim. Na p贸艂nocy Kaszub nazwisko Sobisz notowane jest np. w Chwaszczynie, a w wersji Sabysz w Nowym Dworze pod Red膮. W Podjazach w gminie Sul臋czyno urodzi艂 si臋 w 1902 r. J贸zef Sobisz, od 1925 r. ksi膮dz wikariusz w Grudzi膮dzu, w Kowalewie w powiecie W膮brze藕no, a potem zas艂u偶ony proboszcz parafii Wysin pod Skarszewami, dzi膮 patron Szko艂y Podstawowej w Wysinie.

Na pograniczu kaszubsko-kociewskim nazwisko Sobisz zacz臋to pisa膰 (a wcze艣niej wymawia膰) Sabisz, bo ludzie odbierali form臋 Sobisz jako kaszubsk膮 pod wp艂ywem wymowy kaszubskiej typu tr么wa, g么d么, „trawa”, „gada”. Zatem by jej nada膰 (w subiektywnym mniemaniu) charakter og贸lnopolski m贸wili Sabisz. Na Kociewiu bowiem staropolskie i staropomorskie a (d艂ugie) wymawia si臋 jako a (dlatego m贸wi si臋, 偶e Kociewiacy 艂adnie m贸wi膮), a na Kaszubach jako rodzaj o. W wariancie Sobi艣 ko艅cowe – 艣 (to samo dotyczy wersji z -s) mo偶e by膰 osobnym przyrostkiem zdrabniaj膮cym imiona dwucz艂onowe lub powsta艂o w wyniku przes艂yszenia si臋. Zapis historyczny Sobiz jest r贸wnie偶 hiperpoprawny, powsta艂y w wyniku zaniku d藕wi臋czno艣ci sp贸艂g艂osek na ko艅cu wyraz贸w. Podstawowy i etymologiczny jest wariant Sobisz. Jest to dawne imi臋 zdrobnione od jednego z dwucz艂onowych imion z pierwszym cz艂onem sobie-, jak Sobiegor, Sobierad, Sobies膮d, Sobies艂aw, Sobie偶yr i p贸藕niejsze Sobieraj, utworzone za pomoc膮 przyrostka -isz, jak np. Branisz od Branimir, Budzisz (por贸wnaj cz臋ste na P贸艂wyspie Helskim nazwisko Budzisz) od Budzis艂aw, Dziwisz (por贸wnaj nazwisko Dziwisz) od Dziwigor, M膮cisz (por贸wnaj nazw臋 wsi M膮ciszewice w powiecie kartuskim) od M艣cis艂aw, Stanisz od Stanis艂aw, Sulisz od Sulis艂aw i wiele innych.

Edward Breza