„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 10 nosicieli nazwiska Page: 1 w woj. warszawskim, 7 toru艅skim i 2 wa艂brzyskim; 14 Pagie w woj. toru艅skim; 167 Paga, z tego po 2 w woj. bydgoskim i elbl膮skim, 15 gda艅skim; mo偶e Pager 1 w woj. wa艂brzyskim, 1 Paget w woj. p艂ockim i inne te偶 nale偶膮 do tej bazy; nadto 22 Pagel: 1 w woj. gda艅skim, 3 s艂upskim; 10 pilskim, 4 katowickim, 3 艂贸dzkim, 1 szczeci艅skim; 5 Pagiel: 3 w woj. katowickim, 2 s艂upskim; 3 wt贸rne modelowe z sufiksem -ski: Pagielski: 2 w woj. sieradzkim i 1 s艂upskim; 235 spolszczone Pagie艂a: 5 w woj. elbl膮skim, 157 bielskim, 37 kieleckim, 26 katowickim; 1 Pagie艂艂a w woj. bielskim, 2 Pagie艂ka w woj. katowickim z polszcz膮cym przyrostkiem -ka, jak np. Szmytka od dolnoniemieckiego Schmitt „kowal”.

Zestawi艂em nazwiska typu Page i Pagel ze wzgl臋du na podobie艅stwo fonetyczne. Zreszt膮 przyrostek -ek – teoretycznie rzecz bior膮c – m贸g艂by tworzy膰 nazwisko Pagel od Page. Tak jednak nie jest. Oba typy nazwisk s膮 pochodzenia dolnoniemieckiego: Niemcy maj膮 nazwisko Page i wywodz膮 je od dolnoniemieckiego rzeczownika Page „ko艅”. Forma Paga polega na polszcz膮cej wymianie ko艅cowego -e na -a, jak np. z niemieckiego Tasche „teczka, kiesze艅” i Liebe „mi艂o艣膰” Kaszubi utworzyli tasza i liba, co oznacza „ukochan膮 osob臋” czy ze zniemczonych nazwisk Maschke z polskiego Masz(e)k (od Macieja), Paschke z Paszek (od Paw艂a) Maszka, Paszka. Warto doda膰, 偶e dzisiejsza wie艣 Zakrze w powiecie braniewskim nazywa艂a si臋 Pagendorf, a Bagna w powiecie nowogardzkim Pagenkopf z I niemieckim cz艂onem Page od omawianego nazwiska.

Warto podkre艣li膰, 偶e okre艣lenie ko艅 i jego synonimy cz臋sto wchodz膮 do nazw osobowych. W nowo-g贸rno-niemieckiem ko艅 to Pferd, oznaczaj膮cy najpierw „konia pocztowego”, a potem te偶 „roboczego”. Wyraz zapo偶yczony zosta艂 ostatecznie z p贸藕no艂aci艅skiego paraveredus „ko艅 zapasowy w zaprz臋gu pocztowym” od veredus „ko艅 pocztowy” i „ko艅 u偶ywany na polowaniu”, a bezpo艣rednio ze 艣rednio-dolno-niemieckiego perde, dolnoniemieckiego perd, z czego i kaszubskie p毛rda „ko艅, co ledwie chodzi” (te偶 „po艣ladki” i „stare 艂贸偶ko”). Mo偶e do tego rdzenia nale偶膮 nazwiska Perda 27, jednak spoza Pomorza, i pochodne: Perdach, Perdak, Perdal, Perda艂 i wiele innych (por贸wnaj 622 nosicieli nazwiska Ko艅, z czego 1 w woj. bydgoskim, 3 elbl膮skim, 13 gda艅skim, 8 s艂upskim, 136 tarnobrzeskim, 131 rzeszowskim, po 28 w krakowskim i piotrkowskim, 37 wroc艂awskim, 34 tarnowskim; 420 Rumak, z tego 2 w woj. elbl膮skim, 22 gda艅skim, 97 rzeszowskim, 49 siedleckim, 30 koszali艅skim; 1793 Wa艂ach, z tego 5 w woj. bydgoskim, 7 elbl膮skim, 18 gda艅skim; 787 katowickim, 215 krakowskim, 197 lubelskim).

Onoma艣ci niemieccy podaj膮 tak偶e nazwiska Pagel, P盲gel, Pagels i inne i 艂膮cz膮 je z dialektaln膮 niemieck膮 form膮 Pagel od imienia Pawe艂. To twierdzenie niemieckich autor贸w zyskuje wsparcie w materiale pomorskim. W dolnoniemieckim na Paw艂a m贸wiono Pagel, a Paul to Pfuhl, czyli „bagno, ka艂u偶a”. I oto wsie Paw艂owo i Paw艂贸wko pod Chojnicami po niemiecku nazywane by艂y Gross i Klein Paglau, Paw艂贸wko w gminie Przechlewo nazywa艂o si臋 po niemiecku Pagelkau. Znane te偶 by艂y Pagelkauer M眉hle – dzi艣 Kle艣nik w powiecie cz艂uchowskim, Pagels Berg – Uni艅skie Wzg贸rze w powiecie woli艅skim, Pagelsdorf – Pakos艂aw w powiecie koszali艅skim, Pagelshof – Ameryka w powiecie ostr贸dzkim, Pagelsland – Bagnica w powiecie s艂awie艅skim.

Cz艂onkowie Komisji Ustalania Nazw Miejscowo艣ci i Obiekt贸w Fizjograficznych nie zdawali sobie wida膰 sprawy z pochodzenia cz艂onu Pagel w tych nazwach, nie oddaj膮c go formami pochodnymi od Pawe艂. A od wersji polskiej imienia Pawe艂, przej臋tego z 艂aci艅skiego Paulus: paulus „ma艂y”, jak Gawe艂 z Gaulus, Szawe艂 z Saulus, pochodz膮 nazwiska Pawelec, Pawelczyk, Paw艂owski, Pawlak, Paw艂owicz i wiele innych, niemieckie Pauli z 艂aci艅skiego okre艣lenia typu Joannes, filius Pauli, jak Philippi, Wilhelmi i inne.

W inwentarzu starostwa bytowskiego z 1747 r. imi臋 Pawe艂 jest cz臋sto zapisywane Pagel, np. Pagel Labbuhn w Tuchomiu.

Edward Breza