Nazwisko Mielewczyk typowe jest dla okr臋gu kartuskiego, tu te偶 najwcze艣niej by艂o notowane. Za chwil臋 oka偶e si臋, 偶e jest to nazwisko specyficznie kaszubskie. Metrykalne ksi臋gi ko艣cielne parafii Sierakowice potwierdzaj膮 to nazwisko w XVIII i XIX w., a ksi臋ga parafii Chmielno w XIX w. Na Ziemi Bytowskiej nazwisko notowane jest pod koniec XIX w. w metrykalnych ksi臋gach parafii Ugoszcz: w ksi臋dze chrzt贸w Marianna Mielewczykowa 1791 r. w Ugoszczy, Jacobus Mielewczyk 1769 r. w Rabacinie, Jacobus et Margaritha Mielewczykowie 1775 r. z Czarnej D膮browy i wiele innych. W wersji Milewczyk pojawia si臋 to nazwisko w ksi臋dze 艣lub贸w tej parafii: Marianna Milewczik de Klonczno 1797 r., Marianna Milewczykowa de Ugoszcz 1792 r. i w ksi臋dze zgon贸w np. 1783 r. Magdalena filia Jacobi Lilewczik z Czarnej D膮browy.

Jest to kaszubskie nazwisko odzawodowe. Ks. Bernard Sychta podaje wyraz pospolity miel茅wczik o znaczeniu „pomocnik m艂ynarza, m艂ynarczyk”. W innych rejonach Polski wyraz nie znany, a i u Kaszub贸w wychodz膮cy z u偶ycia. Tylko w艂a艣nie kaszubskie nazwisko Mielewczyk dowodzi艂 jego istnienia. O tym, 偶e to pomocnik m艂ynarza, a nie sam m艂ynarz, 艣wiadczy ko艅cowe -czyk, jak w rzeczownikach bednarczyk, stolarczyk, 艣lusarczyk, oznaczajacych kolejno pomocnika bednarza, stolarza i 艣lusarza.

M艂ynarz w dawnej Polsce by艂 zawodem cz臋stym, bo i r贸偶ne mieli艣my m艂yny, jak papierniczy, tartak, folusz (do spil艣niania sukna), s艂odowy, prochowy, rudny i zbo偶owy. Tych ostatnich by艂o szczeg贸lnie du偶o. Dlatego na m艂ynarza istnia艂o wiele okre艣le艅. Obok m艂ynarza, mielewczyka by艂 te偶 mielnik i mielak. I te wyrazy tkwi膮 w dzisiejszych nazwiskach Mielnik i we wschodnim Mielnikow b膮d藕 Melnikow. Na Pomorzu wyraz „m艂y艅ski” te偶 oznacza艂 m艂ynarza, dzi艣 mamy cz臋ste nazwisko M艂y艅ski na 艣rodkowych i w po艂udniowych Kaszubach oraz na Kociewiu. M艂y艅ski wymawiany by艂 po kaszubsku tak偶e mu艅ski i st膮d w Kartuskiem mamy dzi艣 nazwisko Mu艅ski.

Doda膰 trzeba, 偶e na Pomorzu cz臋ste s膮 nazwiska: g贸rnoniemieckie M眉ller, dolnoniemieckie spolszczone Meller, Miller i podobnie pisane. Wszystkie one wzi臋艂y pocz膮tek od zawodu m艂ynarza, jako 偶e po niemiecku M眉ller to m艂ynarz, mo偶e te偶 z ang. miller – „m艂ynarz”. Cz臋艣膰 z tych nazwisk mo偶e by膰 t艂umaczeniem polskich nazwisk typu M艂ynarz i M艂ynarczyk b膮d藕 Mielnik lub te偶 kaszubskiego Mielewczyk. W dolnoniemieckim m艂ynarz to M枚ller, st膮d nazwiska Moller, Moler, po 艂acinie molitor i te偶 takie nazwisko, rdze艅 to wi臋c indoeuropejski.

„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 2980 obywateli nosz膮cych nazwisko Mielewczyk, z tego 1815 w woj. gda艅skim, 878 s艂upskim; 32 Mielewczik, z tego 13 w woj. gda艅skim, 18 s艂upskim; 682 Milewczyk, z tego 430 w woj. gda艅skim i 138 s艂upskim. Ten ostatni wariant, tzn. Milewczyk, powsta艂 wskutek odczytania polskiego nag艂osu Mie- jako Mi- przez Niemc贸w. Samo nazwisko M艂ynarz spotykamy u 919 obywateli, z tego 4 w woj. gda艅skim, 23 s艂upskim; M艂y艅ski 2430, z tego 730 w woj. gda艅skim i 225 s艂upskim; wariant Mu艅ski 140, z tego 112 w woj. gda艅skim, 23 s艂upskim; Munski 11 w woj. gda艅skim.

艁aci艅ski odpowiednik Molitor wyst膮pi艂 u 125 obywateli poza Pomorzem, w formie dope艂niacza Molitoris u 40 poza Pomorzem i w pisowni polskiej Molitorys u 33, te偶 poza Pomorzem.

G贸rnoniemieck膮 posta膰 M眉ller odnotowa艂 „S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” u 1816 obywateli, z tego 326 w woj. gda艅skim i 41 s艂upskim; w wariancie Muller u 146, z tego 31 w woj. gda艅skim; M眉ler 23, z tego 3 w woj. gda艅skim; M眉llert 8; Mueller 967, z tego 223 w woj. gda艅skim, 6 s艂upskim; Mueler 48, z tego 9 w gda艅skim. Dolnoniemieck膮 posta膰 M枚ller u 41, z tego 20 w woj. gda艅skim; w tradycyjnym zapisie 枚 jako oe u 2 Moeler w woj. gda艅skim; z pomini臋ciem diakrytyku (Umlautu) Moller 50, z tego 10 w woj. gda艅skim, 1 s艂upskim; Moler 1 w woj. katowickim oraz 27 Molerus poza Pomorzem od dolnoniemieckiego M枚llerhus (etymologicznie „dom m艂ynarza”), a realnie „m艂yn”, por贸wnaj nazwiska etymologicznie polskie: M艂ynek 1990, z tego 42 w woj. gda艅skim, 34 s艂upskim, M艂ynik 222, z tego 29 w woj. gda艅skim, 3 s艂upskim, od rzeczownik贸w m艂ynek, m艂ynik, czyli „ma艂y m艂yn鈥. Oryginaln膮 posta膰 angielsk膮 lub spolszczon膮 z niemieckiego M眉ller spotykamy w nazwiskach Miller 6221, z tego 327 w woj. gda艅skim, 53 s艂upskim; Miler 4216, 597 w woj. gda艅skim, 53 s艂upskim; Millert 5 w woj. pozna艅skim. Spolszczon膮 posta膰 Meller widzimy u 3140 obywateli, z tego 398 w woj. gda艅skim, 63 s艂upskim; Meler 1006, z tego 89 w woj. gda艅skim, 26 s艂upskim. Posta膰 wschodniopolsk膮 (przyj臋t膮 z j臋zyk贸w wschodnios艂owia艅skich) dostrzegamy w nazwisku Melnik 302, z tego 14 w woj. gda艅skim – por贸wnaj odpowiednik polski Mielnik 3801, z tego 102 w woj. gda艅skim, 96 s艂upskim i czysto ukrai艅skich Melnyk 274, z tego 11 w woj. gda艅skim, 8 s艂upskim oraz pochodne Melnyczek, Melnyczuk, Melnyczenko. Form zwi膮zanych z zawodem m艂ynarza znalaz艂oby si臋 wi臋cej, cho膰 pomija艂em tu z regu艂y nazwisko pochodne od podstawowego okre艣lenia m艂ynarza.

Poniewa偶 przytoczy艂em tyle nazwisk pochodz膮cych od nazw zawodu m艂ynarz, wypada je jeszcze historycznie udokumentowa膰. „S艂ownik staropolskich nazw osobowych” notuje M艂ynarz od 1449 r., pochodne M艂ynarek od 1447 r., M艂ynarczyk od 1469 r., M艂ynek od 1370 r., M艂yniec od 1420 r., M艂y艅ski od 1390 r., Mielnik od 1369 r., Moler od 1398 r.

Na Pomorzu w 1582 r. w Subkowach notowany by艂 Aleksander Mlinarz, w 1662 r. w Koz艂owie w powiecie 艣wieckim Jagnieszka M艂ynarka, w ksi臋dze metrykalnej parafii Strzepcz w 1722 r. Jacobus M艂ynarz, M艂ynarczyk tam偶e w 1713 r.; w 1664 r. Stanis艂aw Mielewczyk, smolarz w Paczewie pod Sierakowicami, Mathes Milewtzig w Gowidlinie, Josef Milewtzig w Kamienicy Szlacheckiej, Michael Milewtzig w 艁y艣niewie, Woitek Milewtzik w Paczewie, Martin Milewtzick w Skrzeszewie, gm. Sierakowice. Zapisy niemieckie oddaj膮 kaszubsk膮 form臋 w przybli偶eniu. Piotr M艂y艅ski by艂 w 1686 r. bartnikiem w Kornem pod Ko艣cierzyn膮, Johann M艂y艅ski zapisany zosta艂 w 1836 r. w parafii Kielno, Bartholomeus Mlinski w 1831 r. w Chmielnie, w 1875 r. Joseph Mlunski w parafii Sierakowice (od 1800 r. notowany M艂ynski i M艂y艅ski). W ksi臋dze parafii Kielno w 1760 r. zapisana zosta艂a Anna Mielnikowa.

Formy niemieckie te偶 maj膮 bogat膮 dokumentacj臋, spotykamy tu te偶 rodziny uszlachcone (nobilis): Nobilis Joannes Moller 1570 r. w parafii Oliwa, nobilis Henricus Melerus, skarbnik ziem pruskich w 艁臋偶ycach pod Rumi膮, Jerzy Meller, gbur w Nowym Barkoczynie, karczmarz Dawid Meller w Starym Barkoczynie (obaj w 1686 r.), wcze艣niej (1663 r.) karczmarzem w Starym Barkoczynie pod Ko艣cierzyn膮 by艂 Micha艂 Meller; M眉ller, Miller i Meller notowani byli w ksi臋dze parafii Chmielno w latach 1825-1829, Barbara Miler w 1823 r w ksi臋dze parafii Kielno, M眉ller od 1715 r. w parafiach Swarzewo i Strzelno.

W parafii Barry’s Bay (Kanada) po ostatniej wojnie osiedli艂 si臋 niejaki Mielewczyk, otwarcie deklaruj膮cy si臋 jako Kaszuba.

Edward Breza