„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 424 nosicieli nazwiska 艁aga, z tego 1 w woj. bydgoskim, 11 elbl膮skim, 301 gda艅skim, 92 s艂upskim, 5 toru艅skim, 7 katowickim; 2 艁ag w woj. wa艂brzyskim; 1588 艁agoda, z tego 9 w woj. bydgoskim, 6 elbl膮skim, 29 gda艅skim, 13 s艂upskim. Poza Pomorzem jest ono bardziej reprezentowane: 160 w woj. leszczy艅skim, 120 radomskim, 84 lubelskim, 73 wroc艂awskim, 70 gorzowskim, 67 kaliskim; 3 艁agod, po 1 w woj. tarnobrzeskim, toru艅skim i zamojskim, wiele te偶 pochodnych, jak 艁agodzic 51, 艁agodowicz 15, 艁agodka 11, 艁agodan 1.

Historycznie „S艂ownik staropolskich nazw osobowych” podaje nazw臋 艁agoda od 1436 r. z Mazowsza, Ma艂opolski, Wielkopolski i kres贸w po艂udniowo-wschodnich, herb 艁agoda od 1446 r., nadto 艁agodka od 1441 r., 艁agow od 1460 r., 艁agoszowic od 1323 r. z Pomorza, 艁agownik od 1401 r. i inne. Na Kaszubach nazwisko notowane by艂o w ksi臋gach metrykalnych parafii Ty艂owo w powiecie puckim i Strzepcz w powiecie wejherowskim. Oto te zapisy: ze Strzepcza: Michael 艁aga 1715 r., Dorothea 艁agowna 1728 r., Albertus Laga 1713 r.; z Ty艂owa dopiero z pocz膮tku XX w.: Maryanna Laga I 1909 r., Cecylia 艁aga 1919 r. Na cmentarzu parafii Kielno spoczywaj膮: Leon 艁aga (1900-1942), Leokadia 艁aga (1901-1946), El偶bieta 艁aga (1908-1967), Antoni 艁aga (1906-1979), Paulina Kwidzy艅ska z domu 艁aga (1873-1968). W nazwisku 艁aga zachowa艂 si臋 pi臋kny archaizm. Mo偶na je bowiem wywie艣膰 od niezachowanego rzeczownika 艂aga, kt贸ry dzi臋ki przyrostkowi -oda przeszed艂 w form臋 艂agoda notowan膮 od XVI w. i oznaczaj膮c膮 w贸wczas „ujmuj膮cy spos贸b bycia”, a potem „nieostro艣膰, niesurowo艣膰, przyjemno艣膰, 艂askawo艣膰” lub „rzeczy, przedmioty 艂agodz膮ce”. Utworzony on zosta艂 podobnie jak jagoda, lebioda za pomoc膮 tego samego przyrostka -oda. Dzi艣 jest w kaszubszczy藕nie zachowany rzeczownik 艂agoda w znaczeniu „艂agodno艣膰, dobro膰”. W polszczy藕nie wyst臋puje tylko 艂agodno艣膰, utworzona od przymiotnika 艂agodny.

Mo偶e nazwisko 艁aga powsta艂o ju偶 przez odrzucenie wspomnianego przyrostka -oda w rzeczowniku 艂agoda. W ka偶dym razie nazwy miejscowo艣ci 艁ag贸w w woj. kieleckim (w latach 1975-1998.) i 艁ag贸w w woj. zielonog贸rskim wyra藕nie wskazuj膮 r贸wnie偶 na nazw臋 osobow膮 艁ag lub 艁aga o gwarowy wyraz 艂aga „n臋dzne ubranie”, pochodz膮cy od rzeczownika 艂ach.

Doda膰 trzeba, 偶e zapisy z Kaszub z pocz膮tkowym -L jak np. Laga powsta艂y pod wp艂ywem niemieckim, gdzie brak d藕wi臋ku i litery 艂. 艁agodka mo偶e by膰 postaci膮 utworzon膮 od 艂aga za pomoc膮 przyrostka -ka, jak Kalembka od Kalemba. 艁agodzic i 艁agodowicz to postacie patronimiczne (odojcowskie) od nazwiska 艁ag(a). Wariant 艁ag i 艁agod pochodz膮 od przymiotnika 艂agodny przez odrzucenie przyrostka -ny.

Edward Breza