„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 340 os贸b o nazwisku Kolberg, z tego 64 w woj. bydgoskim, 15 elbl膮skim, 142 gda艅skim, 10 s艂upskim; poza Pomorzem: 16 w woj. warszawskim, 15 pozna艅skim, 11 opolskim; 9 Kolberger poza Pomorzem: 4 w woj. warszawskim, 2 lubelskim, 3 wroc艂awskim; 3 Colberg w woj. katowickim; 19 Kolberski, mo偶e pochodzi膰 od formy Kolberg poprzez dodanie przyrostka -ski lub te偶 od wcze艣niejszej postaci Kolber od Kolba; tak samo Kolbert i Colbert mog膮 pochodzi膰 od Kolba (niemieckie Kolbe) z patronimicznym niemieckim przyrostkiem -ert.

Historycznie nazwisko zosta艂o bogato udokumentowane na Ziemi Bytowskiej. Inwentarz starostwa bytowskiego z 1638 r. przynosi so艂tys贸w: Szymona Kolberka i Mateusza Kolberka ze wsi Jutrzenka, nast臋pny inwentarz z lat 1747-1748 wykazuje cha艂upnika i karczmarza: Andreasa Colberga w Ugoszczy, tam偶e gbur贸w: Christiana Colberga i Paula Colberga, w Niezabyszewie cha艂upnik贸w: Jacoba Colberga i Johanna Colberga, w Niedarzynie gbura Ziemera (zniemczone imi臋 s艂owia艅skie Siemir) Colberga, w Jutrzence gbur贸w: Adama Colberga i Pagela (tj. w dolnoniemieckim Paw艂a) Colberga. Publikacja „Kreis B眉tow” po艣wiadcza w 1661 r. w Kartkowie Gregera Colberga, w Jutrzence Thomasa Colberga, w Borzytuchomiu Martena Colberga, w T膮gowiu Michella Colberga, w 1780 r. Colberga (bez imienia) i Daniela Kolberga w Niezabyszewie, Jacoba Colberga w Ugoszczy, Martina Colberga w Sominach, a w Rekowie przed 1939 r. 偶y艂 Martin Kolberg. Wiele po艣wiadcze艅 przynosz膮 tak偶e ksi臋gi metrykalne parafii Ugoszcz pod Bytowem: w ksi臋dze chrzt贸w zapisany zosta艂 w 1778 r. Christianus Kolberg de Borzetuchom; w ksi臋dze zmar艂ych z 1798 r. figuruje Christian Christiani et Const. Kolberg (filius), tu te偶 Christina filia Jacobi Kolbarek w 1788 r. – oboje z Ugoszczy (nazwisko spolszczone); w Ksi臋dze Szkaplerza figuruje pod 1829 r. Jakub Kolberg.

Nie ma w膮tpliwo艣ci, 偶e nazwisko pochodzi od miasta powiatowego, le偶膮cego nad rzek膮 Pars臋t膮, notowanego przez kronikarza niemieckiego Thietmara (prze艂om X i XI w.) w formie przymiotnikowej Cholbergiensis i Gala Anonima w postaci Colobrega. Jest to nazwa z艂o偶ona: w pierwszym cz艂onie wyst臋puje rzeczownik k贸艂 „pal”, 艣wiadcz膮cy o umacnianiu brzegu morskiego przez Boles艂awa Chrobrego (palisada), w cz艂onie drugim brzeg. Potocznie cz艂on pierwszy rozumie si臋 jako przyimek ko艂o „obok, przy”. Tak jednak nazwy w艂asne nie powstaj膮. Niemcy zapisywali nazw臋 Kolberg przez odniesienie do swego rzeczownika Berg „g贸ra鈥. Przedstawiona etymologia nazwy Ko艂obrzeg jest powszechnie przyjmowana zar贸wno przez onomast贸w polskich, jak i niemieckich. Jedynie prof. Kwiryna Handke przyjmowa艂a struktur臋 Go艂obrzeg (a wi臋c odkryty, nie poro艣ni臋ty). Teza ta jednak nie zyska艂a uznania w艣r贸d badaczy. Liczne zapisy z pocz膮tkowym C- oddaj膮 pisowni臋 niemieck膮 lub 艂aci艅sk膮. W brzmieniu polskim nazwa Ko艂obrzeg jako nazwisko nie figuruje w „S艂owniku nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych”, zanotowana zosta艂a tylko forma przymiotnikowa Ko艂obrzyska, ale bez wskazania liczby nosicieli.

Posta膰 Kolberger jest etymologicznym przymiotnikiem od formy niemieckiej Kolberg, jak np. Krakauer od Krakau, Stras(s)burger od Strassburg (tak nazywa艂a si臋 te偶 po niemiecku Brodnica nad Drw臋c膮), Berenter od Berent (chodzi o Ko艣cierzyn臋) itd. I Niemcy maj膮 nazwiska zapisywane jako Kolberg oraz Colberg. Wywodz膮 je r贸wnie偶 od nazw miejscowo艣ci zwanych Kolberg, pisanych te偶 Colberg, le偶膮cych w Bawarii, Turyngii i w innych krainach historycznych Niemiec. Niemieckie nazwy wsi Kolberg lub te偶 cz臋sto nazwy terenowe, np. p贸l b膮d藕 las贸w m贸wi膮 o w臋glu „die Kohle” lub kapu艣cie „der Kohl” (wyrazie zapo偶yczonym z 艂ac. caulis). S膮 to wi臋c nazwiska homonimiczne.

Dopowiedzmy na koniec jeszcze, 偶e w zasobie polskich nazwisk mamy du偶o takich, co pochodz膮 od miejscowo艣ci z Pomorza 艢rodkowego lub Zachodniego, np. Pubanz i Pobant od Pob膮dz w powiecie Bia艂ogard, Pyritz od Pyrzyce, Polzin od Po艂czyn (Zdr贸j).

Edward Breza