Na Pomorzu nazwisko Gosz, zapisywane te偶 jako Goss, by艂o szczeg贸lnie cz臋sto po艣wiadczane. Oto np. „Szlachetny pan Jan Szwentzon Goss, kapitan JKM” by艂 w艂a艣cicielem kilku w艂贸k ziemi w Ciechocinie pod Red膮. Inne zapisy to Martin Gosch 1747 r. w Niezabyszewie (powiat bytowski), Jakob Gosz 1789 r. w ksi臋dze metrykalnej parafii Reda, Christian Gosch 1780 r. w Sierznie (powiat bytowski), Gosch w Tuchomiu 1780, Lorentz Gosch 1661 r. w Struszewie, Johann Gosz 1827 r. w ksi臋dze chrztu parafii Chmielno, tam偶e r贸wnie偶 Katharina Goszowa 1829 r., Josephus Gosz 1804 r. w ksi臋dze parafii Sierakowice, Marianna Goszowa 1814 r., w ksi臋dze metrykalnej parafii 艢w. Tr贸jcy w Wejherowie odnotowani zostali m.in. Johann Gosch 1896 r., Anna Gosch 1894 r., a w parafii Ko艣cierzyna Maryanna Gosz 1900 r. „S艂ownik staropolskich nazw osobowych” notuje form臋 Gosz od 1386 r.

„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 804 nosicieli nazwiska Goss, z tego 16 w woj. elbl膮skim, 6 gda艅skim, 2 s艂upskim; 40 Gossa, z tego 11 w woj. elbl膮skim, tyle偶 w 艂贸dzkim; 2 Gosse w katowickim; 770 Gosz, z tego 51 w woj. bydgoskim, 526 gda艅skim, 82 s艂upskim; 56 Gosch, z tego 30 w woj. gda艅skim; 1 Gossmann w woj. katowickim.

Nazwisko Gusz historycznie po艣wiadczone spotka艂em tylko jedno: Matisz van der Gusz 1582 r. w Subkowach (powiat tczewski). „S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” notuje 14 nosicieli nazwiska Gusz na 艢l膮sku; 26 Gusza, z tego 12 w woj. cz臋stochowskim, 14 szczeci艅skim.

Nazwisko Gosz jest zdrobnieniem jednego z dwucz艂onowych staropolskich i staropomorskich imion z pierwszym cz艂onem go艣ci-. 殴r贸d艂a staropolskie przekaza艂y nam kilka takich imion: Go艣cilub, skr贸cone do Golub (sta艂o si臋 ono podstaw膮 nazwy wsi Go艂ubie w Kartuskiem), Go艣cimir, Go艣cirad, Go艣cis艂aw, Go艣ciwid, Go艣ciwit i Go艣ciwuj. Przyrostek -sz szczeg贸lnie cz臋sto zdrabnia艂 imiona staropolskie, jak Stasz od Stanis艂awa, Bronisz od Bronis艂awa, Godzisz od Godzis艂awa, Chwalisz od Chwalis艂awa, Sulisz od Sulirada, Rasz od Rados艂awa, Wojsz od Wojciecha, Masz od Macieja, Pasz od Paw艂a.

Od nazwiska Gosz powsta艂y oczywi艣cie formy pochodne, jak Goszek, Goszkiewicz, Goszka.

Z tego przegl膮du wida膰, 偶e wiele naszych wsp贸艂czesnych nazwisk to dawne spieszczone czy skr贸cone imiona. Om贸wione tu nazwisko Gosz nie ma zatem nic wsp贸lnego z kaszubskim rzeczownikiem g贸rz, czyli „gniew”, jakby si臋 na poz贸r zdawa膰 mog艂o.

Mo偶liwe te偶 jest pochodzenie od cz艂onu godzi-, wyst臋puj膮cego w czasowniku godzi膰 i rzeczownikach zgoda, gody itd. W 藕r贸d艂ach staropolskich zapisane zosta艂y imiona Godzimir i Godzis艂aw. Mniej prawdopodobny jest zwi膮zek tego nazwiska z germa艅skimi imionami z cz艂onem – Gott, tj. B贸g, jak np. Gotfryd, Gotard, Gottesmann, kt贸re s膮 t艂umaczeniem hebrajskiego imienia Gabriel od geber – „m膮偶” i El – „B贸g”, czyli „m膮偶 Bo偶y”. W Starym Testamencie tytu艂 m膮偶 Bo偶y przys艂ugiwa艂 Moj偶eszowi i innym osobom.

Nazwisko Gusz jest skr贸tem jednego z imion chrze艣cija艅skich: Gumbert, Gunter lub te偶 August czy Augustyn. Imi臋 Gumbert lub Gombert dzi艣 nie u偶ywane, ale w staropolszczy藕nie potwierdzone w XIV i XV w., pochodzi od germa艅skich rdzeni gund (bitwa, b贸j) i -bert, tkwi膮cego w dzisiejszym przymiotniku niemieckim ber眉hmt (s艂awny). Nosi艂 je 艣w. Gumbert z Senones (艂aci艅ska nazwa Sens we Francji), opat, a wed艂ug niekt贸rych te偶 biskup w Sens (zmar艂y ok. 675 r.). Imi臋 Gunter, dzi艣 znane jako G眉nter lub G眉nther (od niego pochodzi nazwisko Ginter), wywodzi si臋 ze wspomnianego rzeczownika gund i Heer – „wojsko”. Nosi艂 to imi臋 艣w. Gunter z Dobrowody (Gutwasser) w Czechach, mnich rodem z Turyngii, zmar艂y 1054 r. Imi臋 Gusz najbardziej kojarzy si臋 z pe艂nym imieniem Gustaw. To jednak w Polsce u偶ywane by艂o dopiero od XIX w. pod wp艂ywem literatury romantycznej (por贸wnaj Gustawa z „Dziad贸w” Adama Mickiewicza i Gustawa-Gucia ze „艢lub贸w panie艅skich” Aleksandra Fredry).

Edward Breza