„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 7 nosicieli nazwiska Fribes poza Pomorzem, z tego 3 w woj. warszawskim i tyle samo w woj. gorzowskim; Fr眉boes 0 (forma z r贸偶nych wzgl臋d贸w niepewna); Fr眉boes 4 w woj. warszawskim; Frybes 72, z tego 10 w gda艅skim, najwi臋cej w woj. warszawskim – 36; Frybe艣 1 w woj. pozna艅skim; Frybeza 1 w woj. gda艅skim; Frybis 1 w woj. siedleckim; Fryboes 1 w woj. warszawskim; Frybus 1 w woj. toru艅skim; Frybys 3: 2 w woj. warszawskim i 1 siedleckim; Fryby艣 1 w woj. siedleckim; Frob枚se 2 w woj. gda艅skim; wt贸rne, utworzone za pomoc膮 przyrostka -owski, a wi臋c Frybezowski 50, z tego 2 w woj. bydgoskim, 45 gda艅skim, 1 s艂upskim i 2 w woj. katowickim.

Historycznych po艣wiadcze艅 omawiane nazwisko na Pomorzu prawie 偶e nie ma. Wiadomo jedynie, 偶e dziedzicem Ty艂owa w powiecie puckim w okresie mi臋dzywojennym by艂 Gert Frieb枚se, a na cmentarzu w Wierzchucinie pod 呕arnowcem spoczywa Brygida Frybezowska (1955-1964).

Jest to nazwisko genetycznie niemieckie. Antroponomasta niemiecki R. Zoder odsy艂a spod has艂a Frobese i Frob枚s do Frob枚se, kt贸r膮 to form臋 obja艣nia jako przezwisko od 艣rednio-dolno-niemieckiego przymiotnika vr么, kt贸ry rozwin膮艂 si臋 we wsp贸艂czesne niemieckie fr眉h „wczesny” i „wcze艣nie” i przymiotnika 艣rednio-dolnoniemieckiego b么se, kt贸ry rozwin膮艂 si臋 we wsp贸艂czesne niemieckie b么se, czyli „z艂y”. Oznacza艂oby to, 偶e ca艂e przezwisko nale偶y rozumie膰 jako „wcze艣nie z艂y, stracony, zepsuty”. By艂o to wi臋c stwierdzenie (w subiektywnej ocenie) wczesnego zepsucia cz艂owieka (niejako polskie „z tego ju偶 nic dobrego nie wyro艣nie”). Mo偶e te偶 chodzi艂o tu o „tego, co wcze艣nie stawa艂 si臋 z艂y, zapala艂 si臋 gniewem”. Z cz艂onem fr眉h podaje te偶 nazwisko Fr眉hreif, tj. „wcze艣nie dojrza艂y” od przymiotnika reif „dojrza艂y”. Doda膰 tu warto 艂aci艅skie przydomki Maturus, Maturius i Maturinus od przymiotnika maturus, czyli „dojrza艂y” i medyczne okre艣lenie praematurus „przedwcze艣nie dojrza艂y”. Fr眉hb枚se by艂o do艣膰 cz臋stym nazwiskiem u Niemc贸w. M. Gottschald notuje bowiem warianty Fraub枚se, Fraub枚s, Frob枚se, Frobese, Froboess, Frobusch, Fr枚bus, Frub枚se, Frieboes, Friebis, Friepess i uznaje je za nazwy nie obja艣nione.

W polskim zasobie nazwisk mamy cz臋sto i dawniej, np. ze „S艂ownika staropolskich nazw osobowych” nazwiska Z艂y, z艂o偶one Z艂y Duch, Z艂e Mi臋so. Mo偶na tu por贸wna膰 niemieckie nazwisko B枚senfleisch, kt贸re da艂o pocz膮tek nazwie karczmy B枚senfleisch pod Czarn膮 Wod膮, p贸藕niej prze艂o偶onej na polskie Z艂e Mi臋so, pisane te偶 艂膮cznie Z艂emi臋so, jako 偶e niemieckie b枚se to „z艂y”, a Fleisch „mi臋so”. Mo偶e te偶 z niemieck膮 nazw膮 艂膮cz膮 si臋 formy Z艂y Dzie艅 i Z艂ymys艂 oraz pochodne Z艂och, Z艂osz, to ostatnie sta艂o si臋 przydomkiem szlacheckim Czapiewskich z Czapiewic i Czarnowskich z Czarnowa pod Brusami), w tekstach 艂aci艅skich t艂umaczone na Malus. Rzymianie mieli te偶 przydomek Malus, a Niemcy maj膮 nazwisko B枚se i z艂o偶enia B枚sewetter i B枚sewill od odpowiednich rzeczownik贸w pospolitych Bosewetter „z艂a pogoda” i Bosewille „z艂a wola”. Do tego ostatniego mo偶na przywo艂a膰 odpowiednio pozytywne imi臋 greckie Eudokia od rzeczownika eudoki „dobra wola”, po 艂acinie bona voluntas, o kt贸rej nad stajenk膮 betlejemsk膮 艣piewali anio艂owie: „pok贸j ludziom dobrej woli”. Ale zauwa偶y膰 mo偶na, 偶e imiona z regu艂y nawi膮zuj膮 do pozytywnych tre艣ci, bo nadawane by艂y przez rodzic贸w, kt贸rzy widzieli w nich 偶yczenia dla w艂asnych dzieci. Nazwiska natomiast, b臋d膮ce pierwotnie g艂贸wnie przezwiskami, nadawane by艂y przez s膮siad贸w i nawi膮zywa艂y przede wszystkim do ludzkich s艂abo艣ci.

R贸偶ne warianty omawianego tu nazwiska w niemczy藕nie nie by艂y rozumiane, tym bardziej nie rozumieli ich Polacy, dlatego tyle r贸偶nych form, z kt贸rych zapisy przez „o” w obu sylabach oddaje dawne archaiczne formy niemieckie (Frobose czy Vrobose), z „y” (typ Fry-) kontynuuj膮 wymow臋 polskiego fr眉h, z „e” w ko艅cowej sylabie ujawniaj膮 wymow臋 niem. 枚 jako e, z wyg艂osowym -艣 s膮 dalsz膮 pr贸b膮 spolszczenia.

Edward Breza