Patrz膮c na dzisiejsz膮 posta膰 nazwiska Du艂ak, korci sprowadzi膰 j膮 do formy wyj艣ciowej do艂ak „cz艂owiek mieszkaj膮cy w do艂ach”. Jest to jednak domniemanie b艂臋dne, bo forma Du艂ak jest p贸藕niejsza, za艣wiadczona w po艂owie XVII w. Wcze艣niej nazwisko to wyst臋puje w formie Dylak (藕r贸d艂owy zapis Dillak) w W臋siorach w 1570 r., a potem w tych偶e W臋siorach zanotowany zosta艂 Dulak, a w 1682 r. w pobliskich M膮ciszewicach Piotr Du艂ak W臋sierski, r贸wnie偶 w tym偶e roku odnotowano Piotra Du艂aka w Pa艂ubicach, Wojciecha Du艂aka w Tuchlinie i Micha艂a Du艂aka W臋sierskiego w W臋siorach. Obok tej postaci pojawiaj膮 si臋 jeszcze formy Dulak i Dullak w kilku innych wsiach okr臋gu kartuskiego. Do dzi艣 nazwisko Du艂ak jest typowo 艣rodkowokaszubskie. W Ksi臋dze Szkaplerza 艢wi臋tego parafii Ugoszcz pod Bytowem w 1754 r. zapisani zostali Joanna Du艂akowna, Katarzyna Du艂akowa i Marianna Du艂akowna – wszystkie trzy z Hopowa w gminie Przodkowo (powiat Kartuzy), S. Zuzanna Dulakowa 1759 bez podania miejsca, Jozef Du艂ak 1781 (miejsce nieczytelne), Andrzej Du艂ak z Borowego Lasa w gminie Sierakowice (powiat Kartuzy) 1788 r. Ludzie wpisywali si臋 do bractwa przy okazji odpust贸w parafialnych Matki Boskiej Szkaplerznej w lipcu, Marii Magdaleny 22 lipca, 艣w. Barbary 4 grudnia. Na Kociewiu natomiast znana jest posta膰 Dulek, lecz wszystkie te warianty maj膮 jeden rodow贸d etymologiczny.

Jaka jest wi臋c podstawa tego nazwiska? Jest to imi臋 starogerma艅skie Thilo, oparte na bazie starogerma艅skiego s艂owa diet o znaczeniu „lud”, jak greckie imiona oparte na znaczeniowo takim samym wyrazie d茅mos „lud” i la贸s „nar贸d鈥 (por贸wnaj greckiego my艣liciela Demokryta i m贸wc臋 oraz polityka Demostenesa z imieniem Nikolaos, dos艂ownie „zwyci臋zca narod贸w”, przyj臋te w Polsce jako Miko艂aj). Od germa艅skiego imienia Thilo mamy dzi艣 pomorskie nazwiska Thiel i Tyl, dawniej te偶 Diel i Dyl. Pierwotnie by艂y to imiona, kt贸re z czasem przesz艂y do roli nazwisk. Od imienia Dyl utworzono patronimiczn膮 (odojcowsk膮) struktur臋 Dylak, tj. syn Dyla, kt贸r膮 po艣wiadczaj膮 zapisy Dillak z 1570 r. w W臋siorach, Dyl 1471 r., Dyla 1415 r. i Dylak 1427 r. notowane te偶 w „S艂owniku staropolskich nazw osobowych”. Po kaszubsku imi臋, a potem nazwisko by艂o wymawiane D毛l么k, a 偶e d藕wi臋k szwa (毛) mo偶na w zapisie polskim odda膰 przez i, y lub u (bo z tych g艂osek kr贸tkich rozwin臋艂o si臋 kaszubskie szwa), wybrano w艂a艣nie u (a nie y) i dlatego zrodzi艂 si臋 wariant Dulak. W tej postaci l odczuwane by艂o jako germanizm, zmieniono je wi臋c na 艂 i tak powsta艂o nazwisko Du艂ak. Taka sama zmiana l na 艂 zasz艂a w nazwie Go艂ubie z dawnej Golubie i w kaszubskim nazwisku Labuda na 艁abuda.

Dopowiedzmy, 偶e patronimiczny przyrostek -ak wyst臋puje cz臋sto w nazwiskach polskich i kaszubskich, a wi臋c mamy np. Urbaniak od Urban, Wawrzyniak od Wawrzyn(iec), Florczak od Florek, G贸rniak od G贸rny, Dominiak od Domin(ik), Pietrzak od Piotr, Pawlak od Pawe艂 itd.

Szlacheccy Dulakowie, potem Du艂akowie, siedz膮cy w r贸偶nych wsiach kartuskich przyj臋li od nich nazwiska na -ski i tak powstali Du艂akowie-Pa艂ubiccy w Pa艂ubicach, Du艂akowie-Tuchli艅scy w Tuch- linie, Du艂akowie-W臋sierscy w W臋siorach. Jedna ga艂膮藕 rodziny naby艂a w艂o艣ci w P艂achtach pod Skarszewami i pisa艂a si臋 Du艂akowie-P艂acheccy. Pierwotne nazwisko Du艂ak potraktowali wi臋c jako przydomek szlachecki.

Dzi艣 oczywi艣cie potomkowie tych rodzin o podw贸jnym nazwisku pisz膮 si臋 albo Du艂ak, albo W臋sierski i zarzucili przydomki szlacheckie. Jedynie na tzw. Gochach, tj. w gminie Lipnica, a w parafiach Borzyszkowy, Brze藕no Szlacheckie i Borowy M艂yn mo偶emy spotka膰 Pupk贸w-Lipi艅skich, Spiczak贸w-Brzezi艅skich, Zam- k贸w-Gliszczy艅skich, Szad贸w-Borzyszkowskich, Styp贸w-Rekowskich i Wrycz贸w-Rekowskich. Do nosicieli tych nazwisk mo偶na by odnie艣膰 zasad臋 noblesse oblige „szlachectwo zobowi膮zuje”.

„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje: 711 Du艂ak贸w, z tego 2 w woj. bydgoskim, 15 elbl膮skim, 453 gda艅skim i 135 s艂upskim; 2436 Dyl, z tego 29 w woj. bydgoskim, 65 elbl膮skim, 48 gda艅skim, 37 s艂upskim; 677 Dylak, 1 w woj. bydgoskim, 5 elbl膮skim, 23 gda艅skim; 1067 Thiel, z tego 36 w woj. bydgoskim, 14 elbl膮skim, 206 gda艅skim, 10 s艂upskim; 1479 Tyl, z tego 40 w woj. bydgoskim, 46 elbl膮skim, 28 gda艅skim, 14 s艂upskim i wiele pochodnych i inaczej pisanych.

Edward Breza