Nazwisko Bigus znane jest g艂贸wnie w dawnych powiatach kartuskim, ko艣cierskim i bytowskim. Notowane jest od XVII w. Dawniej wyst臋powa艂o w postaci Bigos. Tak np. Maciej Bigos w 1664 r. wymieniony zosta艂 jako w艂a艣ciciel identycznie brzmi膮cego pustkowia Bigos (dzi艣 nie istniej膮cego) pod Turzonk膮 ko艂o Kalisza w powiecie ko艣cierskim. Podobnie ks. A. Ma艅kowski, historyk i prezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu, za艣wiadcza, 偶e nazwisko Bigos znajdowa艂 w ksi臋gach parafialnych z XVII w. na Kaszubach i w Sztumskiem. W Ksi臋dze Szkaplerza 艣w. parafii Ugoszcz w 1823 r. zanotowana zosta艂a Ewa Bigusowa.

Pierwotna posta膰 nazwiska Bigos pokazuje nam jednocze艣nie jego pochodzenie. Jest to wi臋c nazwisko od ulubionej przez kogo艣 potrawy. Nazwiska od potraw i napoj贸w s膮 cz臋stym zjawiskiem w r贸偶nych j臋zykach. Dla poparcia tej my艣li wymie艅my cho膰by nazwiska polskie: Kie艂basa, 呕ur, Kiesiel, Piwo, Piwko (to ostatnie wielokrotnie wspominane w Ko艣cierzynie w XVI w.), Mi贸d, Mi臋so. Tak wi臋c nazwisko Bigos pochodzi od wyrazu pospolitego bigos, zapo偶yczonego przez Polak贸w od Niemc贸w w XVI w., a pochodz膮cego od niemieckiego rzeczownika Beiguss o znaczeniu „sos”. W polszczy藕nie bigos odnoszono przede wszystkim do „kawa艂k贸w posiekanego mi臋sa”, potem w przeno艣ni oznacza艂 tak偶e „zam臋t, zamieszanie”, co przetrwa艂o do dzi艣 w zwrocie „narobi膰” lub „nawarzy膰 bigosu”, czyli sprawi膰 wiele k艂opotu. Dzi艣 bigos, jak wiadomo, to potrawa z kapusty i kawa艂k贸w kie艂basy lub mi臋sa.

Ks. B. Sychta rzeczownika bigos nie odnotowa艂 w swoim „S艂owniku gwar kaszubskich”, znam jednak ten wyraz w postaci bigus i oznacza on, przynajmniej na po艂udniu Kaszub, „drobno posiekane i usmo偶one podroby owcze, baranie lub ciel臋ce”. Tak wi臋c kaszubski bigus jest bli偶szy niemieckiemu orygina艂u Beiguss. Nazwisko Bigus na Kaszubach identycznie brzmi zatem z wyrazem pospolitym bigus.

Wspomnia艂em ju偶, 偶e Bigos w XVII w. by艂 te偶 nazw膮 osady. R贸wnie偶 pod Ko艣cierzyn膮 w II po艂owie XVII w. odnotowane zosta艂o wybudowanie Biguszewo; cz臋艣膰 wsi Konarzyny pod Star膮 Kiszew膮 nazywa艂a si臋, jak za艣wiadcza wspomniany wy偶ej ks. Ma艅kowski, Dobry Bigus; r贸wnie偶 pod Sul臋czynem jest wybudowanie Bigusewo, podawane w 藕r贸d艂ach niekiedy w postaci Biguszewo lub Bigoszewo. Wszystko s膮 to osady od nazwiska Bigos, Bigus czy Bigosz. Nazwa miejscowo艣ci Biguszewo czy Bigoszewo potwierdza w艂a艣nie takie postaci tego nazwiska na Kaszubach.

„S艂ownik nazwisk wsp贸艂cze艣nie w Polsce u偶ywanych” podaje 1374 obywateli nosz膮cych nazwisko Bigus, z tego 784 w woj. gda艅skim, 169 s艂upskim; 3 Bigusz po jednym w woj. kieleckim, siedleckim i zamojskim; 3 Bigu艣; 2370 Bigos, z tego 33 w woj. bydgoskim, 31 gda艅skim; 13 Bigosz; 64 Bigo艣, z tego 7 w woj. bydgoskim i 2 gda艅skim; 23 Biguszewski; 387 Bigosi艅ski, z tego 27 w woj. bydgoskim, 10 gda艅skim, 6 Bigoszewicz w woj. warszawskim; 231 Bigoszewski, z tego 24 w woj. bydgoskim, 11 gda艅skim; 8 Bigoszy艅ski, z tego 3 w woj. warszawskim, 5 radomskim.

Edward Breza