miejsca

[聽Jamna G贸rna

JAMNA G脫RNA聽: nie istniej膮ca dzi艣 wie艣, w dawnym powiecie dobromilskim, po艂o偶ona w dolinie Jamninki, dop艂ywu Wiaru, w pobli偶u Rybotycz i Ar艂amowa. Parafia rzymskokatolicka mie艣ci艂a si臋 w Rybotyczach, greckokatolicka w Tr贸jcy.

Najstarszy dokument wskazuj膮cy kierunek zasiedlania dorzecza g贸rnego Wiaru i potok贸w do

niego sp艂ywaj膮cych pochodzi z 13 stycznia 1367 roku (AGZ XIX 3057). Potok Jamninka w

藕r贸d艂ach nazywany jest Jamnic膮, Jamnicza, Jamna. Wsie tu lokowane, po艂o偶one malowniczo, 偶y艂y sobie w艂asnym 偶yciem, cho膰 jak si臋 okazuje nie tak spokojnym (wspominaj膮 o tym hr. Drohojowski, hr. Stadnicki, 艁ozi艅ski). Nazwa Jamna wywodzi si臋 od s艂owa jama-d贸艂, zag艂臋bienie terenu. Dla odr贸偶nienia od wcze艣niej istniej膮cej Jamny Dolnej, dodano-G贸rna.

Pierwsi mieszka艅cy, osadzonej na prawie wo艂oskim, kr贸lewskiej wsi Jamna G贸rna, przybyli z Makowej, b膮d藕 za po艣rednictwem kniazia z Makowej- Fedka Rusina, tam osiedli. Byli to potomkowie pionier贸w osadnictwa puszcza艅skiego, bartnik贸w, (鈥瀊artnicy kr贸lewskiej Jamny G贸rnej” AGZ XIX 3028 z dnia 15 listopada 1511 roku), my艣liwych, 艂owc贸w tur贸w (Turze, p贸藕niej Wojtkowa). W 1565 roku wie艣 liczy艂a 24 kmieci na 18 艂anach. Mia艂a w艂asnego popa, kt贸remu kmiecie sk艂adali 鈥瀌a艅 barani膮, wieprzow膮 i p贸艂miarek popio艂u”. Od 20.12.1628 roku by艂a to osobna dzier偶awa w u偶ytkowaniu Adama Ostrowskiego i jego 偶ony Zofii Szonikowskiej (Lustracja 1629, k.288v-290v). W roku 1651 w posesji szlacheckiej Miko艂aja Ossoli艅skiego, przy czym posesorem w贸jtostwa by艂 w niej Eliasz Leszczy艅ski. W roku 1674 Jamna G贸rna wyst臋puje jako w艂asno艣膰 kr贸lewska od艂膮czona od starostwa przemyskiego w posesji Stanis艂awa Sici艅skiego, s臋dziego przemyskiego, a nast臋pnie jego syna Miko艂aja. W latach nast臋pnych zmienia艂a cz臋sto w艂a艣cicieli.

Po 1772 roku, a wi臋c po rozbiorze Polski, zosta艂a sprzedana w prywatne r臋ce. Wraz z w贸jtostwem by艂a tu偶 przed rozbiorami cz臋艣ciowo w posiadaniu kasztelanica sandomierskiego Adama Konarskiego. Zosta艂a zaj臋ta za d艂ugi w roku 1788. Drog膮 licytacji w roku 1812 w艂asno艣膰 wi臋ksz膮 naby艂 za 31.000z艂. Pawe艂 Tyszkowski, w艂a艣ciciel klucza rybotyckiego. W r臋kach Tyszkowskich cz臋艣膰 Jamny i okoliczne wsie pozostawa艂y do 1920 roku. Wtedy to testamentem zmar艂ego 17.09.1920 r. Paw艂a Tyszkowskiego, maj膮tek przekazano Polskiej Akademii Umiej臋tno艣ci w Krakowie.

Jamn臋 G贸rn膮, jak i okoliczne wioski zamieszkiwa艂a opr贸cz ludno艣ci Rusi艅skiej, drobna szlachta zagrodowa, a tak偶e potomkowie tzw. s艂u偶k贸w zamkowych, kt贸rych licznie osadza艂 tam kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o. Byli to najcz臋艣ciej potomkowie rodzin Sas贸w: Borowscy, Dobrza艅scy, Doli艅scy, Janiszewscy, Turczy艅scy, Wierzbiccy. Zajmowali oni przewa偶nie stanowiska oficjalist贸w, ekonom贸w, le艣niczych, tytu艂owali si臋 posesorami, heresami, w艂a艣cicielami cz臋艣ci i utrzymywali ze sob膮 艣cis艂e kontakty towarzyskie i rodzinne. Wielu z nich zatrudniali u siebie Tyszkowscy. Ekonomami w ich dobrach byli: Andrzej Jaxa 艁ady偶y艅ski, Stanis艂aw Dobrza艅ski, Prosper i Leon Wierzbiccy, J贸zef Ko艂om艂owski, Micha艂 Zygmuntowicz.

Pawe艂 Tyszkowski w艂a艣ciciel d贸br rybotyckich, Wincenty Tyszkowski – w艂a艣ciciel Tr贸jcy; Antoni Tyszkowski – w艂a艣ciciel Jamny G贸rnej, dbali o dobre stosunki z pracownikami, bywali kumami na 艣lubach i chrzcinach [mi臋dzy innymi syna Jana Turczy艅skiego i J贸zefy z Sadowskich, Antoniego urodzonego w 1821 roku. Grono kum贸w by艂o do艣膰 liczne, opr贸cz wymienionych byli te偶: Mag. Gabriela Janicka, Mag. Anna Hoffman, Ill. Dominus Ignacy Humnicki i Mag. Sabina Janicka]. Jan Turczy艅ski syn Jana, posesora cz臋艣ci, pracowa艂 u Tyszkowskich przez prawie 40 lat, w Huwnikach, Tr贸jcy, Rybotyczach. Wcze艣niej [lata 80-te XVIII wieku] bli偶ej nieznany Turczy艅ski, po kt贸rym Franciszka, wdowa, ekonoma 偶ona.

Miejscowa elita spotyka艂a si臋 cz臋sto przy okazji r贸偶nych 艣wi膮t rodzinnych i religijnych, obu wyzna艅. Opr贸cz wymienionych wy偶ej os贸b, zje偶d偶ali do Jamny s膮siedzi z innych wsi: nobilis Bernard Januszewski, Micha艂 Prawdzic Piotrowski z Huwnik [pierwszy m膮偶 Barbary c贸rki Jana Turczy艅skiego i Zofii z Borowskich, 2-v. Wierzbickiej, Apolinary i Eleonora W臋glowscy z Wojtk贸wki, J贸zef Hodylski z Wojtkowej – szwagier J贸zefa Nowosieleckiego, Feliks Sobolewski z Netrebki, Antoni Dietz z 偶on膮 Ew膮 nadle艣niczy z Leszczyn, Karolina Grzybowska w艂a艣cicielka folwarku, proboszcz parafii rzymskokatolickiej z Nowosielc Antoni Uysson, Andrzej Pelczarski, Franciszek 呕ukoty艅ski posesor z 艁odzinki Dolnej, etc. Zgodnie chrzcili dzieci proboszczowie lokalni grecko- i rzymskokatoliccy: Micha艂 Sapi艅ski, Jan 呕elechowski, Bazyli Podlaszecki, Jan Tarnawski, Jan Miko艂ajewicz, Antoni Uysson i Ferdynand Stumpfoll, proboszcz rybotycki.

Wszyscy oni musieli dzielnie stawi膰 czo艂a rozruchom ch艂opskim 1846 roku, gdy偶 obie Jamny by艂y nachodzone. W s膮siednich Nowosielcach, zamordowano dzier偶awc臋 Juliana Korna. Rabuj膮cych ch艂op贸w rozbi艂o wojsko pod Rybotyczami, gdzie atakowali dw贸r Wincentego Tyszkowskiego. Oddelegowany do Rybotycz, celem ukarania winnych, c. k. s臋dzia 艣ledczy Schmidt bywa艂 proszony na 艣wiadka na 艣lubach, m.in. Paw艂a Turczy艅skiego i Marianny z 艁ady偶y艅skich, jesieni膮 1846 roku.

Wa偶nym wydarzeniem lokalnym by艂o zamkni臋cie w roku 1836, ze wzgl臋du na z艂y stan techniczny, przez w艂adze austriackie, ko艣cio艂a parafialnego w Rybotyczach. Przez nast臋pne 30 lat, do czasu wybudowania nowego, 鈥炁乤cinnicy” chodzili do cerkwi. W nich te偶 chrzcili swoje dzieci, brali 艣luby i 偶egnali zmar艂ych. Wiele lat p贸藕niej, gdy w 1910 r. w Rybotyczach sp艂on臋艂a cerkiew, do 1922 r. unici modlili si臋 w ko艣ciele. Ludno艣膰 miejscowa 偶y艂a zgodnie, zawierano mieszane ma艂偶e艅stwa, na kt贸rych 艣wiadkami bywali duchowni dw贸ch wyzna艅 [ksi膮dz Ferdynand Stumpfoll proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Rybotyczach i ksi膮dz Antoni Koroste艅ski proboszcz parafii greckokatolickiej w Liskowatem – 艣wiadkowie na 艣lubie Ferdynanda Turczy艅skiego z Sabin膮 c贸rk膮 ksi臋dza Micha艂a Koroste艅skiego w 1878 roku, czy ksi膮dz Seweryn Koroste艅ski na 艣lubie rzymskich katolik贸w Dionizego Rossiwala i Franciszki z Turczy艅skich c贸rki Jana w Dubiecku].

Pierwszy dw贸r w Jamnie G贸rnej powsta艂 prawdopodobnie w XVII w., kolejny drewniany sta艂 w g贸rnej cz臋艣ci wsi a偶 do II wojny 艣wiatowej. Otacza艂 go niewielki park i ogr贸d dworski. W pobli偶u sta艂a przydro偶na kapliczka. Istnia艂y te偶 trzy du偶e folwarki: dolny, w dolnej cz臋艣ci wsi do pocz膮tku XX w., p贸藕niej rozparcelowany, powsta艂o na nim kilka gospodarstw ch艂opskich; g贸rny-powsta艂 w XVIII w. w s膮siedztwie dworu, zabudowania zniszczono tak偶e po II wojnie 艣wiatowej, a teren zrekultywowano; folwark Mszaniec, zaplecze uprzemys艂owionej cz臋艣ci maj膮tku na prawym brzegu potoku Msza艅ca, niewielkie gospodarstwo rolne.

Dotar艂 te偶 do Jamny G贸rnej przemys艂. Nad potokiem Mszaniec, przy granicy z Gr膮ziow膮 funkcjonowa艂a za艂o偶ona pod koniec XIX wieku huta szk艂a, dzia艂aj膮ca do lat trzydziestych XX wieku. W pobli偶u sta艂 m艂yn wodny [we wsi by艂 ju偶 w XVI w.] i tartak parowy, nale偶膮cy do M. Segala, tak偶e w艂a艣ciciela huty szk艂a. Od ko艅ca XVIII do po艂owy XX wieku dzia艂a艂 tartak wodny.[Dane o gospodarce przytaczam za p.聽Maciejem Augustynem].

Wraz z uprzemys艂owieniem osiedli tu koloni艣ci niemieccy, w艣r贸d nich Emanuel Wundrich z Horrowitz, drugi m膮偶 Marianny z 艁ady偶y艅skich Turczy艅skiej.

Pierwotn膮 cerkiew p.w. 艣w. Micha艂a wzmiankowano ju偶 w 1565 roku, kolejn膮 zbudowan膮 w 1843, opuszczon膮 w 1946 roku, rozebrano. By艂a to cerkiew filialna parafii w Tr贸jcy. Istnia艂 te偶 we wsi, za艂o偶ony w XVI wieku cmentarz greckokatolicki, oficjalnie u偶ytkowany do 1946 roku, potem rozjechany spychaczem. W 2004 roku w miejscu dawnego cmentarza by艂y dwa bezimienne grobki, wiosn膮 2006 roku – trzy, w tym zadbane: Borowskich [偶yli w Jamnej ju偶 w 1774 roku, Generosa Zofia Borowska zosta艂a 偶on膮 Jana Turczy艅skiego w 1795 roku] i Szmi艂yk贸w [w drugiej po艂owie XIX wieku nie jeden por贸d odebra艂a Anastazja Szmi艂yk].

Konflikty spo艂eczne i narodowo艣ciowe zacz臋艂y si臋 tu dopiero w czasach II wojny 艣wiatowej. W czasie wojny we wsi stacjonowali 偶o艂nierze UPA m. in. w liczbie 79 – 19.10.1944 roku, przyszli z Michowej i Kwaszeniny po walkach stoczonych z 偶o艂nierzami NKWD.

Niesprawiedliwe jest traktowanie wszystkich mieszka艅c贸w Jamny G贸rnej jako zwolennik贸w UPA. Wielu grekokatolik贸w ucierpia艂o srodze. Rodzina Ko艂eczk贸w, zamieszkuj膮ca Jamn臋 G贸rn膮 ju偶 od 1774 roku, spokrewniona z Turczy艅skimi, zap艂aci艂a wysok膮 cen臋 鈥瀦a ku艂actwo”. Ojciec z synem wywiezieni w g艂膮b ZSRR przepadli bez wie艣ci, z kolei matk臋聽 wywieziono do obozu w Ravensbruck. Po wyzwoleniu wraz z c贸rkami wyemigrowa艂a do Australii. Po wojnie, w roku 1946 cz臋艣膰 mieszka艅c贸w wysiedlono do ZSRR, pozosta艂e osoby, w roku 1947, w ramach akcji 鈥濿is艂a” na Pomorze i 艢l膮sk, a nieliczni Polacy zamieszkali w Rybotyczach i pobliskich Huwnikach, Makowej, Sierako艣cach. Wysiedleniami obj臋to tak偶e tych grekokatolik贸w, kt贸rzy 鈥瀢ykazali lojalno艣膰 wobec Polski Demokratycznej”. Takie osoby nale偶a艂o wysiedla膰 鈥瀞tarannie”[czytaj uprzejmie], pozwalaj膮c zabra膰 wi臋kszo艣膰 dobytku. By艂ych 偶o艂nierzy Wojska Polskiego, kt贸rzy podlegali wysiedleniom zalecano wywozi膰 鈥瀘sobnym transportem na najlepsze dzia艂ki na 艢l膮sku”.[Grzegorz Motyka].

Turczy艅scy, z kt贸rych cz臋艣膰 nadal zamieszkiwa艂a Jamn臋, prze偶yli. Dzi臋ki 偶yczliwo艣ci s膮siad贸w, kt贸rzy mieli odwag臋 ich w por臋 ostrzega膰. Ale i oni utracili ostatecznie ojcowizn臋, po utworzeniu w Ar艂amowie rz膮dowego o艣rodka wypoczynkowego.

Rozporz膮dzenie Ministra Sprawiedliwo艣ci z dnia 14 stycznia 1963 roku w sprawie okre艣lenia miejscowo艣ci na obszarze kt贸rych ksi臋gi wieczyste trac膮 moc prawn膮, definitywnie po艂o偶y艂o kres istnieniu wsi.

[Na podstawie artyku艂u 5 ustawy z dnia 17 kwietnia 1960 roku o utracie mocy prawnych niekt贸rych ksi膮g wieczystych [Dz. U. nr 11 poz.67] punkt e) powiat ustrzycki wsie: Ar艂am贸w, Gr膮ziowa, Jamna Dolna, Jamna G贸rna, Jureczkowi, Netrebka].

Po pi臋ciu wiekach trwania, niepokonane przez zarazy, g艂贸d, prywatne wojny, Tatar贸w, Kozak贸w Chmielnickiego i Rosjan osady, przesta艂y istnie膰, a na terenach tych ponownie hula wiatr…

DOKUMENTY 卢R脫D艁OWE:

Akta grodzkie, ziemskie.

T.19聽s.566-568:

DCCXCII. Acta sunt hec sabbato Proximo post f. S. Martini anno Domini millesimo quingentesimo undecimo聽in loco ereccionis nove ville Iamna de consensus r. mai. PerFedkonem Ruthenum Scultetum de Makowa.聽Presentibus gsis. Et nblus. Iohanne Herborth de Bruchnal et alio Iohanne Herborth de Felstyn, Stanislao Orzechowsky Notario terr. Premisl., Michaele do Mlodowycze, Teophilo Cslochowycze, Iohanne Lowczy de Dunkowycze, Iohanne Borathynsky, Stanislao Czyessaczky, Iohanne Dolussky et alias聽( 15.Listopada 1511. r.)

3028. (…) Fedko Rutenus, Scultetus de villa nostra Makowa, in preiudicium bonorum hereditatis ipsius in fundo et hereditate聽nostra regali villam Iamna dictam exnovaradice locaret, suplicantibus nobis, ut eidem de iustica debita provideremus.

T.21聽s.23:

10.Przemy艣l, 27 lipca 1648 Uchwa艂a s膮du kapturowego ziemi przemyskiej o chlebie dla 偶o艂nierza powiatowego.

IMci p. Madali艅skiemu na kozack膮 chor膮giew koni sto 艂an贸w sto sze艣膰dziesi膮t i sze艣膰, tj. na kompani膮 sto pi臋膰dziesi膮t, na kuchni臋 samemu IMCI 艂an贸w szesna艣cie, a to takim sposobem(…) Gurna Jamna 艂an贸w trzy (…), Na Strwi膮偶u: Liskowate 艂an贸w dwana艣cie, 艁opusznica 艂an贸w o艣m (…)

Polska po艂udniowo-wschodnia w epoce nowo偶ytnej. 卢r贸d艂a dziejowe. Wydali: Zdzis艂aw Budzy艅ski i Kazimierz Przybo艣. Rzesz贸w: WSP 2000, T.1 cz.1-4:

Rej.pob.1628聽s.1 鈥瀙ojedyncze wsie lub ich cz臋艣ci nale偶膮ce do starostwa, by艂y ju偶 w贸wczas(1628) w posesji szlacheckiej (Jamna G贸rna, Ma膰kowice z Wol膮 Ma膰kowsk膮).

(Lustracja 1629 k.237v-240, PSB t. XV s.157-158, Przybo艣: Urz臋dnicy s.238).

s.71聽w艂asno艣膰 kr贸lewska, pierwotnie w starostwie przemyskim, osobna dzier偶awa od 20.12.1628 w u偶ytkowaniu Adama Ostrowskiego i jego 偶ony Zofii Szonikowskiej(?).)Lustracja 1629, k.288v-290v).

s.71聽abiuravit fl.4/0/0 – de laneis 7 cum medio per gr 30; scultetus de laneis 2 [per gr 30]; pop de laneo 1 gr 30; idem sinagoga fl.2; hortulani in agris residents 10 per gr 6; molendinum korzecznik 1 rotae gr 24; taberna annualis gr 12, inquilini pauperes 2 per gr 2.

11/13/0[15/25/0]

Rej.pob.1651聽s.3: drobniejsze posesje oderwane od starostwa przemyskiego, m. in. Jama G贸rna.

s.53聽wymieniona w艣r贸d d贸br kr贸lewskich

s.154 Jamna Gornia: de laneis 4 cum medio per gr 30; scultetus de laneis 2 per gr 30; popo de laneo 1 gr 30; synagoga; molendinum korecznik 1 rothae gr 24; tawerna annualis gr 12, inquilini pauperes 2 per gr 2; lanei 3 desolati et abiurati; ex his laneis suprascripti.

W艂asno艣膰 kr贸lewska osobna dzier偶awa od艂膮czona od starostwa przemyskiego w posesji szlacheckiej Miko艂aja Ossoli艅skiego, przy czym posesorem w贸jtostwa w tej wsi by艂 wcze艣niej Eliasz Leszczy艅ski.( Lustracja 1661-1665 s.227-228, J. Drohojowski: Kronika cz.2, nr S 761).

Rej.pob.1658聽s.2 Jamna oderwana od starostwa

s.86-87聽Jamna Gornia: de laneo cum medio per gr 30; taberna annualis gr 12; inquilini paupers 2 per gr 2聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽2/1/0

Lanei vero ante 3 advocatiali vero alii 3 et molendinum korecznik emptitium desolate etabiurati聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽6/24/0

(Lustracja 1661-1665 t. I s.3-48, 221-229, 235-237)

Rej.pog艂.1674聽s.57 藕r贸d艂a j. w.

s.101聽[k.602] Jama Gurnia; a personis subditorum utriusque sexus cum popone n[ume]ro septem in summa fl. 聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽10/0

s.101 tak偶e opis: Jamna G贸rna w艂asno艣膰 kr贸lewska od艂膮czona od starostwa przemyskiego, w posesji mo偶e Stanis艂awa Sici艅skiego, s臋dziego przemyskiego.

Rok 1846 w Galicji.Materia艂y 藕r贸d艂owe. Warszawa 1958 BN sygn.179553

Opis razem z Jamn膮 Doln膮. [B艂膮d w nazwie Jamna: Janina!]

Ludno艣膰: 1117, ziemie dworskie: 1189, ziemie ch艂opskie: 2741. W艂a艣ciciel Antoni Tyszkowski. (s. 443).

Grunty dworskie: role 274, 艂膮ki i ogrody 51, pastwiska 22, lasy 842, razem 1189.

[U pod艂o偶a wydarze艅, bunt贸w ch艂opskich 1846 roku, opr贸cz polityki zaborcy, le偶a艂a straszliwa n臋dza i ucisk. Lata 1846-1848, a potem jeszcze 1852, 1854, 1856 i 1863-1866 by艂y najtragiczniejszymi latami g艂odu. Przedn贸wki zaczyna艂y si臋 cz臋sto ju偶 w grudniu i trwa艂y do czerwca. 呕ywiono si臋 wtedy kor膮, perzem, otr臋bami, kasztanami, nasionami chwast贸w itp.]

Ksi臋gi metrykalne, notarialne, katastry, s膮 przechowywane w Archiwach Pa艅stwowych w Przemy艣lu i Sanoku.

WYPISY z literatury:

Oskara Kolberga Przemyskie. Zarys etnograficzny. Wyda艂 Dr I. Kopernicki. Krak贸w 1891:

鈥濨yt materialny wie艣niak贸w w ca艂ej tej okolicy [od Dobromila do Dubiecka] uwa偶a膰 mo偶na za gorszy ni偶 mizerny. Polepsza si臋 on nieco w miejscowo艣ciach bli偶ej Sanu, Przemy艣la i dr贸g 偶elaznych. Budynki po wi臋kszej cz臋艣ci liche, drewniane, s艂om膮 kryte. Chaty mieszkalne na wsi nie zawsze bywaj膮 stawiane regularnie(…). Podwaliny na podmur贸wce kamiennej s膮 znacznej grubo艣ci, na nich le偶膮 poziomo na sobie okr膮glaki, tworz膮ce zr膮b domu na r贸偶nej wysoko艣ci. Dach na p艂otwach wsparty, a krokwie jego poszyte s艂om膮.(…) W inwentarz 偶ywy, w艂o艣cianie, z wyj膮tkiem niewielu bogaczy w ka偶dej znacznej wsi, nader sk膮po s膮 jeszcze zaopatrzeni (…). G艂贸wnem ich zatrudnieniem jest rolnictwo, kt贸re prowadz膮 po dawnemu,聽ma艂o si臋 troszcz膮c o ulepszenie i post臋py, jakie na tem polu poczyni艂a nauka, i o przyk艂ad z g贸ry przez dwory szlacheckie im podawany.(…) Gdy sami uprawie nie podo艂aj膮, szukaj膮 najemnika (najmyta), kt贸remu si臋 cz臋艣ci膮 ziarna i straw膮 wyp艂acaj膮; dzis jednak najemnik ten podro偶a艂 i bez pieni臋dzy obej艣膰 si臋 ju偶 nie zdo艂a. Obrabiaj膮 rol臋 zwykle wo艂ami, a tylko rzadko gdzie ko艅mi.

Pokarm i napoje.

Zwyk艂e po偶ywienie stanowi: 偶ur, kapusta, pierogi z kapust膮 lub serem, fasola, b贸b, groch, czasami kukurydza. Mi臋so jadaj膮 nader rzadko, cz臋艣ciej ju偶 mleko i ser. W czasie g艂odu 偶ywi膮 si臋 tak偶e lebiod膮, zwan膮聽szabaga, wyplewion膮 na polu z pszenicznych zagon贸w. Pod Przemy艣lem potrawa zwana jest聽艂okaza, w po艂owie z grochu i w po艂owie z p臋caku lub j臋czmiennej kaszy z艂o偶ona, na p贸艂 g臋sto ugotowana. Jadaj膮 j膮 zwykle w po艣cie, i偶 obej艣膰 si臋 ona mo偶e bez omasty. Nader upowszechnionym jad艂em, zw艂aszcza w p贸艂nocnych stronach tej okolicy s膮 ziemniaki. Napojem g艂贸wnym ludu, pr贸cz wody, jest wsz臋dzie u nas gorza艂ka.”

S艂ownik geograficzny miejscowo艣ciKr贸lestwa Polskiego i innych kraj贸w s艂owia艅skich.” [opis wsp贸lny z Jamn膮 Doln膮].

Istnia艂a cerkiew filialna pod wezwaniem 艣w. Micha艂a Archanio艂a.

Wie艣 z w贸jtostwem by艂a w posiadaniu Adama Konarskiego, kasztelanica sandomierskiego z prowizj膮 2582 z艂p. ( kwarta 644 z艂p. 15 gr.).

Nowosielecki J贸zef: Pami臋tnik.聽W: Dzieje Podkarpacia. T. VI Krosno 2001/2002: Pami臋tniki i wspomnienia. S.11-41

s.11:聽鈥濿 s膮siedztwie naszem mieszka艂 zacny obywatel – patriota Wincenty Tyszkowski, gdzie cz臋sto zje偶d偶ali si臋 nie tylko bli偶si s膮siedzi, ale znajomi z dalekich nieraz stron i jak mi p贸藕niej ojciec opowiada艂 cz艂onkowie jakiego艣 patriotycznego zwi膮zku. Bywa艂 tam i m贸j ojciec.(…)zobaczy艂em tam najpowa偶niejsz膮 i najciekawsz膮 pod贸wczas w Sanockiem posta膰 hr. Ksawerego Krasickiego z Leska, o kt贸rym to Pol wspomina i kt贸ry (…) sta艂 w roku 1809 na czele ruchawki w sanockiej ziemi”.

s.13聽鈥濿kr贸tce [1831 rok] zacz臋艂y si臋 pojawia膰 we szlacheckich dworkach rozbitki naszej walecznej armii(…) w ka偶dej wiosce go艣ci艂o po dw贸ch lub wi臋cej tak zwanych emigrant贸w.

(…) w Tr贸jcy, u W. Wincentego Tyszkowskiego po kilku przebywa艂o”.

s.32:鈥聽wi臋c my艣la艂em: pojad臋 do 艁odzinki – wioski ju偶 na pograniczu przemyskiego obwodu, kt贸r膮 dzier偶awi艂 ode mnie m贸j szwagier Chodelski, ale gdy dla Mazurkiewicza [emisariusza, cz艂onka Towarzystwa Demokratycznego] i to miejsce nie zdawa艂o si臋 by膰 bezpiecznym schroniskiem, wi臋c uradzili艣my obydwa, 偶e zostanie聽w Jamnie, wsi mi臋dzy lasami w zak膮tku nieprzyst臋pnym po艂o偶onej, w kt贸rej mieszka艂 poczciwy聽szlachcic Wierzbicki.聽Oddawszy wi臋c srebro sto艂owe jakie mia艂em do wiernych r膮k 偶yda Jakuba, siad艂em na dzieln膮 klacz wierzchow膮, a Mazurkiewicz na jednokonne sanki i w las ku Jamnie.(…)

W聽Jamnie聽odda艂em emisariusza opiece聽Wierzbickiego,聽kt贸ry wtenczas ch臋tnie si臋 na to zgodzi艂. Jednak jak si臋 p贸藕niej dowiedzia艂em za par臋 dni prosi艂 Mazurkiewicza aby swoim pobytem nie narazi艂 go na jakie nieszcz臋艣cie, wskutek czego ten kaza艂 si臋 odwie藕膰 do p. Pawlikowskiego do Bonowi, gdzie te偶 wkr贸tce przez urz臋dnika z przemyskiego Starostwa aresztowany zosta艂.”

s.11聽przyp.3: W. Tyszkowski mia艂 maj膮tki zajmuj膮ce du偶y obszar mi臋dzy Bircz膮 a Rybotyczami, dochodz膮ce a偶 do Kalwarii Pac艂awskiej. Jego syn, Jan, stary kawaler, mieszka艂 w Tr贸jcy, 2-3 km. od 艁odzinki. Na staro艣膰 o偶eni艂 si臋 z Fredr贸wn膮, kt贸ra si臋 po艣wi臋ci艂a, aby go piel臋gnowa膰, bo by艂 chory.

Buczy艂o Maria: Wyp臋dzi膰, rozproszy膰. Akcja 鈥濿is艂a” Karta nr 49 2006 s.32-63

s.39聽: Mychaj艂o Maruszczak (z Ar艂amowa): Do Ar艂amowa polscy 偶o艂nierze przyjechali 1 maja 1947. Do naszej wsi zacz臋li zgania膰 mieszka艅c贸w Jamny G贸rnej. W domu, gdzie znajdowa艂 si臋 sztab, w dzie艅 odbywa艂y si臋 przes艂uchania, a w nocy ludzie siedzieli w wykopanych przez siebie w ziemi do艂kach, 偶eby szybciej schodzi艂a z nich opuchlizna spowodowana biciem. Po kilku dniach tortur wszystkich zabrali do wi臋zienia, a p贸藕niej do Jaworzna. So艂tys Jamny, Grabowski – Polak-po powrocie z Jaworzna wyrzek艂 si臋 polskiego pochodzenia, nie chcia艂 nawet rozmawia膰 po polsku.”

[przyp. m贸j: Rodzina Polak贸w, rzymskich katolik贸w Turczy艅skich, mieszkaj膮ca w Jamnie G贸rnej co najmniej od 1795 roku [wcze艣niej w pobliskiej Tr贸jcy] cieszy艂a si臋 szacunkiem miejscowych Rusin贸w i Ukrai艅c贸w i by艂a w por臋 ostrzegana przed naj艣ciem UPA, dzi臋ki czemu ocala艂a, chroni膮c si臋 w lesie. Dom trzykrotnie podpalano].

Zenon Kozak聽Ppor. w stanie spoczynku: Rybotycze i okolice w latach 1945-1947. W: EchoRybotycz.聽Gazetka parafialna 2003 nr 7 pa藕dziernik s.3:

Ja w tym okresie tj.1945-47 by艂em 偶o艂nierzem Ludowego Wojska Polskiego, w艂a艣nie na tym terenie s艂u偶y艂em w 28 pu艂ku piechoty w 9 dywizji, kt贸ra w tym czasie by艂a cz臋艣ci膮 sk艂adow膮 2 armii, a dowodzi艂 ni膮 Walter Karol 艢wierczewski.

Kto by艂 przyczyn膮 tych wszystkich nieszcz臋艣膰? Ot贸偶 kilkunastu by艂ych jeszcze z czas贸w okupacji niemieckiej cz艂onk贸w 鈥濻S Galicja”, czyli tzw. 鈥濽krai艅skie Gestapo”. Ludzie ci nie zd膮偶yli si臋 zabra膰 razem z uciekaj膮cymi z naszego kraju napastnikami, a wiedz膮c 偶e za ich czyny czeka ich od polskich s膮d贸w kara 艣mierci zacz臋li na naszych terenach, od wiek wiek贸w polskiej ziemi tworzy膰 Wolne Pa艅stwo Ukrai艅skie, werbuj膮c do swoich band m臋偶czyzn z takich wsi jak: Jamna G贸rna, Jamna Dolna, Tr贸jca, Gr膮ziowa”.

聽Misi艂o E.:聽鈥濸owstanskie mohy艂y”. Warszawa 1995: bitwa UPA z NKWD ko艂o Jamny G贸rnej mia艂a miejsce 8.06.1945-, bolszewicy w sile 500 os贸b zaatakowali Wojtkowski las z 3 stron. Od strony Kwaszeniny, Wojtkowej i Jamny G贸rnej. W lesie mia艂a post贸j czota 鈥炁乪wka”, po 10 minutowej walce wyrwa艂a si臋 z okr膮偶enia ze strat膮 9 zabitych i 1 ranny.

Bia艂kowski聽A.:聽Ar艂am贸w bez kurtyny.聽Ar艂am贸w 2002

s.65:” Zaciekawi艂a go [pu艂kownika Doskoczy艅skiego] d艂uga dolina potoku Jamninka. Pi臋kne pastwiska, wy偶ej mieszane lasy: jod艂y, 艣wierki, sosny, buki. Nad dolin膮 艂agodne pag贸rki: z lewej Kiczora, z prawej Cie艅. A po drodze ci膮gn膮ce si臋 kilka kilometr贸w ruiny wsi Jamna Dolna i Jamna G贸rna. Wpatruj膮c si臋 w resztki fundament贸w rzek艂: To musi znikn膮膰”.

[I sta艂o si臋 to bardzo szybko, mimo protest贸w dawnych w艂a艣cicieli. Materia艂 z rozbi贸rki zu偶yto na budow臋 dr贸g, u艂atwiaj膮cych my艣liwym poruszanie si臋 po terenie].

INNE:

Ludno艣膰:

1565聽 24 kmieci, pop [K. Wolski]

1785聽 12 rzym.,373 grek.,22 moj偶.

1846聽 1117聽 obie Jamny

1880聽 525 w gminie, 63 na obszarze dworskim

1881聽聽聽 12聽聽聽聽聽聽聽聽 518

1890聽聽聽聽 0聽聽聽聽聽聽聽聽聽 609聽聽聽聽聽聽聽聽聽 29

1921聽聽聽 24聽聽聽聽聽聽聽聽 678聽聽聽聽聽聽聽聽聽 39 [112 dom贸w, 741 mieszka艅c贸w]

Mieszka艅cy w roku 1852聽na podstawie katastru: Bachurski Iwan/Jan 58, Byk Andrzej 50, Hamelak S., Hrebelski Dmytro 49, Jutowy Senko 68, K臋dzierski Franciszek 57, Ko艂eczko Iwan 27, Kowalczyn Fedio 5, Lazur Micha艂 57, Maczk贸w Fedio 29, Pa艅ko Drebot 43/6, Popowicz Iwan 45, Popowicz Jacek 46, Procyk Fedio 36, Procyk Miko艂aj 62, Procyk Stefan 84, Procykowa Anna 78, Saszczyszyn Stanis艂aw, Senko Gutaj 68, Senko Sawka 40a, Siwak Iwan 83, Szmulik Andrzej 35, Szmulik Dmytro 38, Szmulik Micha艂, Turczy艅ski Pawe艂 52, Tymczyszyn Miko艂aj 51a, Wasyliszyn Micha艂 33, Wierzbicki J贸zef.

W艂a艣ciciele las贸w聽w 1852 roku: Jan Bachurski, Franciszek K臋dzierski, J贸zef Tyszkowski. Zarz膮dca: J贸zef Wierzbicki.

Emigranci do USA:1892-1924:

Borowski Luczka, lat 38, ur.1873, 偶onaty, 5.10.1911, Kaiserin Auguste Victoria, NY

Gutej Dmytro, lat 32, ur.1877, Rusin, 偶onaty, 17.11.1909, Alice, NY[razem z Paw艂em Ko艂eczko i Micha艂em Ko艂eczko]

Ko艂eczko[Kiloczko] Iwan, kawaler, lat 32, ur.1881, Rusin, 29.10.1913, Imperator, NY

Ko艂oczko Micha艂, lat 25, ur.1884, 偶onaty, Austrianizer, Ruthenian, 17.11.1909, Alice, NY

Ko艂eczko[Kilaczko] Paw艂o, lat 27, ur.1882, Galiznar [wpis rzadki], 偶onaty, 17.11.1909, Alice, NY [razem z Dymitrem Gutej]

K臋dzierski J贸zef, lat 40, ur.1869, Rusin, kawaler, 31.10.1909, Ameryka, NY

Sawka Pawe艂, lat 36, ur.1876, Rusin, 偶onaty, 28.11.1912, President Grant, NY

Szmylek [Szmi艂yk?] Stefan, lat 38, ur.1874, Rusin, 偶onaty, 28.11.1912, President Grant, NY.

Woroniak Micha艂, lat 28, ur.1877, 偶onaty, 9.01.1905, Zeeland, NY.

Nazewnictwo聽[przytaczam dzi臋ki informacjom聽p. Macieja Augustyna]:

Cie艅 – u偶ytki rolne na grzbiecie g贸rskim oddzielaj膮cym dolin臋 potoku Jamniczny od doliny Msza艅ca.

Koszera – las w p贸艂nocno-wschodniej cz臋艣ci wsi.

Lasek – teren w po艂nocno-zachodniej cz臋艣ci wsi.

Lichn贸wka – las na p贸艂noc od potoku Mszaniec.

Las dworski – grunty rolne nale偶膮ce do dworu we wschodniej cz臋艣ci wsi.

Mszaniec –聽 folwark i ma艂y przysi贸艂ek nad potokiem Mszaniec.

Roztoki- teren nad g贸rnym biegiem potoku Mszaniec.

Tartak – obiekt przemys艂owy i ma艂e osiedle w jego s膮siedztwie przy granicy z Gr膮ziow膮.

Turnica –聽 teren w p贸艂nocnej cz臋艣ci wsi