Genealogia zajmuje si臋 badaniem pochodzenia rodzin lub os贸b od ich przodka b膮d藕 przodk贸w. Takie studia podejmowane s膮 przez wielu ludzi niezale偶nie od pochodzenia ich w艂asnych rodzin. Jako hobby mo偶e genealogia sta膰 si臋 przyjemnym „na艂ogiem”, zw艂aszcza dla os贸b bezpo艣rednio zainteresowanych. Jednak偶e kwerendy genealogiczne podejmowane s膮 r贸wnie偶 profesjonalnie, nie tylko w celu 艣wiadczenia us艂ug osobom poszukuj膮cym pomocy w badaniu w艂asnych korzeni, lecz tak偶e z przyczyn prawnych i ekonomicznych. Dla tych potrzeb opracowano zasady „w艂a艣ciwego” prowadzenia kwerend genealogicznych – zasady, kt贸re proponuj臋 przyj膮膰 i stosowa膰 w swoich badaniach.

Poj臋cie „historia rodzinna” przyj臋艂o si臋 stosowa膰 jako synonim terminu „genealogia”, lecz obecnie stosuje si臋 go w odniesieniu do biograficznych bada艅 przodk贸w danej jednostki – ich celem jest z regu艂y opracowanie dobrze udokumentowanej narracyjnej historii dla cz艂onk贸w rodziny i przysz艂ych pokole艅. Takie studia nad histori膮 rodzinn膮 wymagaj膮 obr贸bki surowych danych genealogicznych – niezb臋dna jest w tym przypadku znajomo艣膰 dziej贸w i geografii region贸w w kt贸rej 偶yli przodkowie. Istotna b臋dzie umiej臋tno艣膰 powi膮zania wydarze艅 historycznych z poszczeg贸lnymi pokoleniami i jednostkami rodziny.

Moim celem jest podanie wskaz贸wek i pomocnych 藕r贸de艂 zar贸wno dla genealogii jaki i historii rodzinnej. Jednak偶e podaj臋 tylko podstawowe porady – mam nadziej臋 pomocne tak tym, kt贸rzy natychmiast pragn膮 rozpocz膮膰 szukanie swoich korzeni, jak i mieszkaj膮cym z dala od Polski, kt贸rzy odkryli swoich przodk贸w pochodz膮cych z tego kraju i chcieliby dowiedzie膰 si臋 o nich czego艣 wi臋cej.

Chc臋 przy tym zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e te wskaz贸wki nie mog膮 zast膮pi膰 fachowych [ksi膮偶ek]. Zw艂aszcza pocz膮tkuj膮cym gor膮co polecam rozpocz膮膰 od wizyty w najbli偶szej bibliotece, gdzie znajd膮 bardziej zwi臋z艂e i kompletne informacje, ni偶 te zawarte tutaj lub w listach mailingowych.

[zastan贸w si臋 co chcesz osi膮gn膮膰]
Zastan贸w si臋 dok艂adnie, kt贸re linie rodziny chcesz 艣ledzi膰. Masz dwoje rodzic贸w, czworo dziadk贸w, o艣mioro pradziadk贸w … i tak dalej w post臋pie geometrycznym. Tak wi臋c wyb贸r jednej z metod pozwoli Ci ju偶 na starcie unikn膮膰 sporej dawki roboty, kt贸ra po藕niej mog艂aby zosta膰 za niepotrzebn膮.

Powszechnie przyjmuje si臋 jedn膮 z nast臋puj膮cych trzech:

  • drzewo rodzinne
    pokazuj膮ce ich przodk贸w w linii m臋skiej (ojca, dziadka, pradziadka, itd.) oraz 偶ony i rodze艅stwo tych przodk贸w. Mo偶liwe jest skoncentrowanie swych poszukiwa艅 na linii 偶e艅skiej, lecz rodzaj zachowanych zapis贸w oraz powszechna praktyka przyjmowania nazwiska m臋偶a po 艣lubie, czyni takie badania niezwykle trudnymi.
  • rozszerzone drzewo rodzinne
    przedstawiaj膮ce wszystkie ga艂臋zie rodziny – wszystkie spokrewnione osoby, razem ze wsp贸艂ma艂偶onkami, pochodz膮ce od najwcze艣niej wyst臋puj膮cego w藕r贸d艂ach (zazwyczaj, lecz nie zawsze) m臋skiego przodka. Rozszerzone drzewo rodzinne b臋dzie ros艂o w miar臋 obejmowania coraz bardziej odleg艂ych pokrewie艅stw.
  • wyw贸d przodk贸w
    czyli wszystkich swoich bezpo艣rednich przodk贸w, zar贸wno w linii m臋skiej jak i 偶e艅skiej. Nawet je艣li pr贸bujesz bada膰 wy艂膮cznie swoich przodk贸w, notuj wszelkie informacje o ich krewnych. Takie notatki pomagaj膮 rozwi膮za膰 bardzo trudne kwestie identyfikacji poszczeg贸lnych os贸b.

[pracuj regresywnie (wstecz w czasie)]
Prawie zawsze najlepsz膮 metod膮 jest praca regresywna, od posiadanych informacji o zidentyfikowanych przodkach do ich przodk贸w. Praca progresywna, czyli poszukiwanie potomk贸w znanych postaci historycznych wymienianych w opowie艣ciach rodzinnych, rzadko owocuje powa偶nymi osi膮gni臋ciami. Rozpocznij od zebrania i uporz膮dkowania informacji o sobie, rodzicach, wsp贸艂ma艂偶onkach i dzieciach. Przypomnij sobie, co wiesz o swoich przodkach i krewnych. Teraz mo偶esz rozpocz膮膰聽[rozmowy]聽(korespondencj臋) ze wszystkimi 偶yj膮cymi swoimi krewnymi (dop贸ki mo偶esz bezpo艣rednio od nich uzyska膰 informacje), uwa偶nie zapisuj膮c ich odpowiedzi na opracowane wcze艣niej pytania. Sprawd藕 jakie dokumenty (艣wiadectwa, listy, wycinki prasowe, biblie rodzinne, albumy z fotografiami, pami臋tniki, itd.) s膮 w ich posiadaniu. Spr贸buj dyplomatycznie i w miar臋 mo偶liwo艣ci kompletnie ustali膰 podstawowe dane genealogiczne (data i miejsce urodzenia, chrztu, 艣lubu oraz zgonu) tylu bezpo艣rednich krewnych, ile to mo偶liwe.

Nie nale偶y ignorowa膰 opowie艣ci rodzinnych, lecz r贸wnocze艣nie nie wolno traktowa膰 ich jako oczywiste fakty. Ustn膮 tradycj臋 wykorzystuj raczej jako jeszcze jedno 藕r贸d艂o pomagaj膮ce odkry膰 prawd臋 o przesz艂o艣ci. Najcenniejsze s膮 zawarte w niej wskaz贸wki geograficzne, stanowi膮ce dobry punkt wyj艣cia dla dalszych bada艅 genealogicznych.

[dokumentuj 藕r贸d艂a]
呕mudne i czasoch艂onne badania genealogiczne znacznie upro艣cisz, je艣li od samego pocz膮tku b臋dziesz pracowa艂 systematycznie. Mo偶esz potrzebowa膰 ponownie przejrze膰 藕r贸d艂a, kto艣 zechce sprawdzi膰 wynik bada艅, praca mo偶e u艂atwi膰 poszukiwania komu艣 korzystaj膮cemu z tych samych 藕r贸de艂, lub kto艣 zdecyduje si臋 kontynuowa膰 twoje badania. Wielu genealog贸w-amator贸w nie docenia i nie zastanawia si臋 nad wag膮 dokumentowania prac. Gdy znajdziesz informacje w ksi膮偶ce, upewnij si臋 偶e jest ona wystarczaj膮co dobrze opisana by odnale藕膰 t臋 ksi膮偶k臋 po up艂ywie np. pi臋ciu lat. Publikuj膮c wynik swoich bada艅, przytaczaj oryginalne 藕r贸d艂a, kt贸re zosta艂y wykorzystane.

Dok艂adnie notuj jakie poszukiwania ju偶 wykona艂e艣, nawet je艣li nie zosta艂y uwie艅czone sukcesem. Mo偶e to ustrzec przed ponownym poszukiwaniem w tych samych 藕r贸d艂ach w przysz艂o艣ci. Czasem niezb臋dne mo偶e okaza膰 si臋 pos艂u偶enie si臋 tak zwan膮 „pr贸b膮 negatywn膮” (list膮 wszystkich dokonanych bezowocnych poszukiwa艅) by upewni膰 si臋, 偶e z powodu braku po艣wiadczenia tezy przeciwnej, pewne twierdzenie mo偶e zosta膰 przyj臋te za prawdziwe.

[czy kto艣 wcze艣niej opracowa艂 histori臋 rodziny?]
Sprawd藕, pos艂uguj膮c si臋 r贸偶nymi katalogami (np. corocznym Katalogiem Bada艅 Genealogicznych) oraz og艂aszanymi w Internecie regionalnymi listami nazwisk, czy kto艣 inny nie prowadzi ju偶 bada艅 genealogicznych wybranej rodziny. Przejrzyj r贸wnie偶 opublikowane wywody genealogiczne – mo偶e okaza膰 si臋, 偶e mo偶esz do艂膮czy膰 opracowan膮 ju偶 genealogi臋 do rodowodu swojej.

Nie przyjmuj jednak za pewnik obszernych drzew genealogicznych, wywodz膮cych d艂ugi szereg pokole艅 potomk贸w rodzin kr贸lewskich. Raczej taki wyw贸d traktuj jako pomocn膮 informacj臋, kt贸rej prawdziwo艣膰 nale偶y potwierdzi膰 przed jej ostatecznym przyj臋ciem.

[jak daleko mo偶na si臋 cofn膮膰?]
Pozostawiaj膮c na boku kwestie cierpliwo艣ci i szcz臋艣cia, zasadniczo efekty uzale偶nione s膮 od zachowanych 藕r贸de艂 informacji.

Powodzenie w poszukiwaniach korzeni zale偶y od czterech czynnik贸w:

  • statusu maj膮tkowego i spo艂ecznego,
  • stanu zachowania 藕r贸de艂, zw艂aszcza akt grodzkich i ziemskich oraz ksi膮g metrykalnych,
  • ci膮g艂o艣ci rodziny,
  • nazwiska rodziny.

Generalnie do艣膰 艂atwo mo偶na doprowadzi膰 korzenie rodziny do pocz膮tku XIX wieku. Pos艂uguj膮c si臋 r贸偶nymi 藕r贸d艂ami wi臋kszo艣膰 rodzin powinno si臋 uda膰 wywie艣膰 z okresu powstania nazwiska, czyli dla rodzin szlacheckich XV/XVI wieku, rodzin ch艂opskich i mieszcza艅skich XVII/XVIII wieku. Polskie rodziny 偶ydowskie przyjmowa艂y nazwiska dopiero w pocz膮tku XIX wieku, wcze艣niej u偶ywaj膮c patronimik贸w zmieniaj膮cych si臋 z pokolenia na pokolenie. Du偶ym sukcesem b臋dzie doprowadzenie rodowodu rodziny do epoki bitwy pod Grunwaldem.

[zapisz swoje osi膮gni臋cia]
Napisanie dobrze udokumentowanego opracowania wynik贸w swoich bada艅 jest w interesie wszystkich cz艂onk贸w rodziny, nawet tych, kt贸rzy nie podzielaj膮 entuzjazmu do genealogii.

藕r贸d艂o: Karczma Grzegorza