pu艂awski

Przyszed艂 czas na opowie艣膰 o Pu艂awskich i zagadkowym urwanym tropie, kt贸ry m臋czy mnie od lat.聽呕on膮 pradziadka Rogozi艅skiego, o kt贸rym ju偶 pisa艂am by艂a Maria z d. Pu艂awska.

Maria z d. Pu艂awska

Prababcia Marysia do偶y艂a s臋dziwego wieku w Warszawie, ale jej korzenie by艂y bardzo daleko st膮d, cho膰 zanim zaj臋艂am si臋 jej genealogi膮 nikt do ko艅ca nie wiedzia艂 dok艂adnie sk膮d.

Pami膮tki po babci, kt贸re trafi艂y do mnie od cioci to kilka zdj臋膰 w tym jedno z Odessy, dokumenty wojskowe z lat 1918 鈥 1920, teczka z listami, w tym jeden pisany po czesku, wyci膮g z dokument贸w PCK, akty zgonu m臋偶a i m艂odszego syna, nekrolog Wita Pu艂awskiego z Krzemie艅ca, ma艂y modlitewnik podpisany Olga Pu艂awska oraz pami臋tnik pe艂en wierszy po rosyjsku. Z wywiadu z moj膮 mam膮 i cioci膮 dowiedzia艂am si臋 co nieco o zwyczajach i upodobaniach prababci (uwielbia艂a czyta膰, nie lubi艂a gotowa膰 cho膰 jej popisowym daniem by艂y kluski 艣l膮skie (nie przypadek), po wojnie przesta艂a wierzy膰 w Boga i nadu偶ywa艂a zdrobnie艅 typu Gosiuneczka i kisieleczek 鈽.

pu艂awskiZdj臋cie familii Pu艂awskich (prababcia Marianna w bia艂ym fartuszku).
Szepiet贸wka ok 1910r.

Posiadaj膮c ju偶 akt 艣lubu pradziadk贸w wiedzia艂am, 偶e rodzicami prababci byli Andrzej Pu艂awski i Maria z domu Zajic a ona sama urodzi艂a si臋 w Wyszogr贸dku na Wo艂yniu. W Warszawie mieszka艂a razem z bratem Leonem, porucznikiem WP, co potwierdza艂o za艣wiadczenie Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1920r. Nie by艂o w膮tpliwo艣ci, 偶e nale偶y szuka膰 dalszych metryk i 艣lad贸w na Wo艂yniu. Znowu zupe艂nie inny obszar poszukiwa艅, problem z j臋zykiem, gdy偶 jeszcze wtedy kiepsko radzi艂am sobie z cyrylic膮 i og贸lny brak rozeznania w historii (starszej ni偶 rze藕 wo艂y艅ska) i geografii tego rejonu.

Wo艂y艅

Po kilku dniach natrafi艂am na stron臋 Metryki鈥揥o艂y艅聽http://wolyn-metryki.pl/Wolyn/index.php聽prowadzon膮 przez niesamowit膮 osob臋 鈥 Pani膮 Danut臋 Wojtowicz. Wpisa艂am w wyszukiwarce nazwisko Pu艂awski i „ta-dam” 鈥 od razu trzy strza艂y w dziesi膮tk臋 鈥 w 1881r w Radziwi艂艂owie Andrzej Pu艂awski bierze 艣lub z Mari膮 Zajic a w Krzemie艅cu rodz膮 si臋 kolejno Bogus艂aw i Leon. Poprosi艂am mailowo Pani膮 Danut臋 o metryki, kt贸re dosta艂am w mgnieniu oka z 偶yczeniami powodzenia a nawet z propozycj膮 pomocy przy t艂umaczeniu. Najbardziej interesowa艂a mnie metryka 艣lubu wi臋c ona trafi艂a do t艂umaczenia najpr臋dzej. Z艂o艣liwie to w moich zbiorach chyba najbardziej nabazgrolony dokument, ale wsp贸lnymi si艂ami uda艂o si臋 na niej rozszyfrowa膰 wszystkie wyrazy.

Zdziwienie moje i rodzinki by艂o niema艂e gdy odczyta艂am im z tych偶e metryk, 偶e Andrzej jest podoficerem, muzykiem ch贸ralnym i kapelmistrzem Jakuckiego Pu艂ku Piechoty z Krzemie艅ca, urodzonym w guberni siedleckiej a Maria Zajic jest c贸rk膮 osadnik贸w z Czech. Jak ju偶 byli Niemcy to mog膮 by膰 i Czesi 鈽 Najbardziej rozbawiona by艂a moja siostra, kt贸ra od kilku lat mieszka艂a w Pradze i m贸wi艂a po czesku a wcze艣niej uczy艂a si臋 w szkole muzycznej 艣piewu operowego 鈥 widocznie do niej trafi艂y geny z tej ga艂臋zi, mnie omijaj膮c szerokim 艂ukiem.

Po odszyfrowaniu tej metryki powsta艂y trzy pytania 鈥 w jakich okoliczno艣ciach Andrzej znalaz艂 si臋 w wojsku carskim, gdzie dok艂adnie si臋 urodzi艂 (gubernia siedlecka to ma艂o precyzyjne miejsce urodzenia) no i sk膮d si臋 wzi臋li Czesi na Wo艂yniu?

Przy pomocy Jurija, kt贸ry pomaga艂 mi we Lwowie, a w zasadzie wy艂膮cznie dzi臋ki niemu, uda艂o mi si臋 uzyska膰 jeszcze metryki zgonu Andrzeja Pu艂awskiego i jego 偶ony Marii, kt贸rzy zmarli w Starym Konstantynowie, niedaleko Krzemie艅ca. Pisma do Archiwum w Chmielnickim pisa艂 mi po ukrai艅sku Jurij. Na pierwsze odpowiedzi nie by艂o, Jurij napisa艂 wi臋c pismo ponawiaj膮ce pro艣b臋 鈥 przysz艂a odpowied藕 po 3 miesi膮cach, 偶e nie ma tych akt贸w zgonu o kt贸re nam chodzi po czym Jurij, znawca tamtejszych reali贸w, po raz trzeci napisa艂 pro艣b臋 o ponowne przeszukanie i ku mojemu totalnemu zdziwieniu dostali艣my za kolejne trzy miesi膮ce pi臋kne metryki zgonu obojga moich pradziadk贸w. Niech ka偶dy sam sobie wyci膮gnie z tego wniosek i nauk臋.

W metrykach zgonu by艂y podane miejsca narodzin, Andrzeja 鈥 Stoczek W臋growski i Marii Zajic 鈥 Moravska Ostrava. I chocia偶 znam miejsca narodzin i imiona rodzic贸w obojga, ich wyznanie i nie brak mi ani determinacji, ani wyobra藕ni od przesz艂o dw贸ch lat szukam bezskutecznie potwierdzenia tych danych. Ani w Stoczku W臋growskim ani w Moravskiej Ostravie nie znalaz艂am metryk urodzenia moich pradziadk贸w, ani akt贸w 艣lubu ich rodzic贸w, ani 艣lad贸w po ich rodze艅stwie. Nic, kamie艅 w wod臋. Pozosta艂o mi tylko poprosi膰 Jurija o zapalenie 艣wieczek na terenie cmentarza w Starym Konstantynowie (teraz jest to park miejski a nagrobki zosta艂y zlikwidowane) i czeka膰. Nie czekam jednak ca艂kiem biernie bo ca艂y czas sprawdzam wszystkie nowe metryki na Genetece, pr贸buj臋 dotrze膰 do rosyjskich archiw贸w wojsk carskich 偶eby znale藕膰 ew. teczk臋 pradziadka z wojska, sprawdzam na bie偶膮co co nowego dygitalizuje i publikuje AP w Siedlcach itd.

A w tzw. mi臋dzyczasie postawi艂am sobie za punt honoru dowiedzie膰 si臋 jak najwi臋cej na temat rodze艅stwa prababci i znale藕膰 偶yj膮cych krewnych.

Zacz臋艂am od Leona Pu艂awskiego, porucznika zamieszka艂ego w Warszawie. Mia艂am jego metryk臋 urodzenia i znalaz艂am akt 艣lubu. Szybko namierzy艂am Leona na stronie http://wielcy.pl, kt贸r膮 stworzy艂 i prowadzi Marek Jerzy Minakowski. Jest to bardzo specyficzny spos贸b prowadzenia genealogii, kt贸ry budzi, jak zauwa偶y艂am spore kontrowersje, a kt贸ry sprowadza si臋 do udowodnienia tezy, 偶e wi臋kszo艣膰 z grona szeroko poj臋tych elit naszego kraju jest ze sob膮 spokrewniona lub skoligacona. Niemniej jednak trzeba doceni膰 ogrom pracy jaki autor w艂o偶y艂 w to dzie艂o i korzysta膰 (odp艂atnie) weryfikuj膮c w miar臋 mo偶no艣ci zawarte tam dane. Opr贸cz Leona na stronie wielcy.pl by艂 tam te偶 Ignacy, jego brat, pose艂 i senator II RP.

Centralne Archiwum Wojskowe

Postanowi艂am sprawdzi膰 te偶 co na temat Leona mo偶e znajdowa膰 si臋 w CAW, czyli Centralnym Archiwum Wojskowym. Pom贸g艂 mi przej艣膰 przez procedur臋 szukania fiszek i zamawiania kopii dobry cz艂owiek z forum genealogiczego. Ca艂膮, grub膮 teczk臋 Leona mam teraz skopiowan膮 i namawiam wszystkich 鈥 je艣li kt贸ry艣 z waszych przodk贸w by艂 wojskowym lub otrzyma艂 kiedykolwiek pa艅stwowe odznaczenie (czyli te偶 cywile) to taka teczka jest genealogicznym skarbem. Jest w niej wszystko opisane i cechy fizyczne i psychiczne i opinie na jego temat podw艂adnych i prze艂o偶onych, 偶yciorys (r贸wnie偶 偶ona i dzieci), wykszta艂cenie, przebieg s艂u偶by w czasie wojny i pokoju, s膮 zdj臋cia, odznaczenia itp. Itd..

Opr贸cz Leona w CAW znalaz艂am te偶 teczk臋 Ignacego Pu艂awskiego poniewa偶 zosta艂 on odznaczony Krzy偶em i Medalem Niepodleg艂o艣ci oraz Srebrnym Krzy偶em Zas艂ugi za prac臋 spo艂eczn膮 鈥 to w艂a艣nie odznaczenia dla cywil贸w. Jako malinka na torcie by艂a tam te偶 teczka mojej prababci, kt贸ra r贸wnie偶 zosta艂a zg艂oszona do odznaczenia Krzy偶em i Medalem Niepodleg艂o艣ci i mimo, 偶e jej kandydatura zosta艂a odrzucona to teczka pozosta艂a. W ten spos贸b dowiedzia艂am si臋, 偶e prababcia po 艣mierci rodzic贸w przenios艂a si臋 do brata Fortunata mieszkaj膮cego i pracuj膮cego w Odessie. Tam sko艅czy艂a szko艂臋 i zdoby艂a uprawnienia aptekarskie i tam te偶 zasta艂a j膮 Rewolucja pa藕dziernikowa. Z Odessy wydosta艂a si臋 razem z 4 Dywizj膮 呕eligowskiego, do kt贸rej przy艂膮czy艂a si臋 jako sanitariuszka i z kt贸r膮 przesz艂a ca艂y szlak bojowy. Dopiero po 1,5 roku uda艂o jej si臋 do艂膮czy膰 do brata Leona w Warszawie. CAW by艂 zatem strza艂em w dziesi膮tk臋, albo i lepiej.

pu艂awskiMoja prababcia Maria Pu艂awska z bratem Fortunatem w Odessie ok 1914 r.

W dalszej kolejno艣ci uda艂o mi si臋 znale藕膰 c贸rk臋 Leona 鈥 Olg臋, kt贸ra bra艂a udzia艂 w Powstaniu Warszawskim, by艂a ranna i uwi臋ziona w obozie pracy na terenie III Rzeszy. W艣r贸d 偶o艂nierzy alianckich wyswobadzaj膮cych ob贸z by艂 Amerykanin polskiego pochodzenia Leopold Lorentz, posta膰 nietuzinkowa no i wybuch艂a mi艂o艣膰. Olga nie mog艂a wr贸ci膰 do Polski gdy偶 jej ojciec 鈥 Leon zosta艂 uznany przez w艂adze sowieckie za zdrajc臋 i skazany na 艣mier膰 a j膮 czeka艂oby to samo. M艂odzi wyjechali wi臋c do USA a Olga w艂a艣nie 艣wi臋tuje swoje 92 urodziny!. Niestety kilka lat temu dopad艂a j膮 ju偶 silna demencja uniemo偶liwiaj膮ca w艂a艣ciwie 艣wiadomy kontakt. Mam jednak kontakt mailowy z jej dzie膰mi i wnukami.

Ignacy Pu艂awski nie mia艂 dzieci. Zosta艂 zamordowany w obozie Sachsenhausen, dok膮d wywieziono go po Powstaniu Warszawskim. Taka informacja oraz szereg innych znajduje si臋 na stronie Sejmu RP.

Prababcia po Powstaniu w 1944 r. trafi艂a do Ravensbruck. Nigdy nie chcia艂a o tym opowiedzie膰 ale wskutek tego co tam zobaczy艂a straci艂a wiar臋 w Boga, w ludzi zreszt膮 te偶.

呕yciorysy prababci, Leona i Ignacego mia艂am ju偶 u艂o偶one. A co z wspomnianym w teczce z CAW Fortunatem, urodzonym w Krzemie艅cu Bogus艂awem i znalezionym w papierach babci nekrologiem Wita Pu艂awskiego z napisem 偶egnaj braciszku? Ci bracia najwyra藕niej zostali na wschodzie wi臋c wr贸ci艂am do poszukiwa艅 w tamtym rejonie. Wtedy moja ciocia zada艂a mi pytanie, kt贸re pozornie niczego nie zmienia艂o a tak naprawd臋 zmieni艂o wszystko 鈥 A we藕 Moniczko jako艣 sprawd藕 czy my mamy jakie艣 powiazanie rodzinne z Miko艂ajem Ostrowskim, tym autorem, strasznej sk膮din膮d (m贸j dopisek), ksi膮偶ki 鈥濲ak hartowa艂a si臋 stal鈥? Jestem grzeczna siostrzenica wi臋c obieca艂am, 偶e sprawdz臋, chocia偶 nie wierzy艂am w to ani troch臋.

No i nauczka nr 158 pt.: nigdy nie m贸w nigdy. Nie mog膮c znale藕膰 偶yciorysu Miko艂aja Ostrowskiego (oryginalnego, a nie tego przygotowanego przez propagand臋 sowieck膮) napisa艂am do Muzeum Miko艂aja Ostrowskiego, mieszcz膮cego si臋 w jego domu w Szepiet贸wce na Wo艂yniu. Napisa膰 list pomog艂a mi znajoma 鈥 Larysa a po miesi膮cu zadzwoni艂a do nich czy list doszed艂 i czy wiedz膮 co艣 o powi膮zaniach rodzinnych Miko艂aja z Pu艂awskimi. Biografka z Muzeum, serdeczna nad wyraz, odpowiedzia艂a, 偶e oczywi艣cie wiedz膮 i ca艂a rodzina Pu艂awskich i Zajic贸w jest rozpisana a drzewo genealogiczne jest wystawione w gablocie muzeum. Doda艂a, 偶e s膮 przeszcz臋艣liwi, 偶e ich znale藕li艣my bo od lat szukali wie艣ci o nas !?!.

Okaza艂o si臋, 偶e moja praprababcia Maria Zajic by艂a siostr膮 Olgi Zajic, matki Miko艂aja. Tym samym moja prababcia i Miko艂aj Ostrowski to rodze艅stwo ciotecznie. Takie s膮 fakty i nale偶a艂o je przyj膮膰. Z muzeum dosta艂am pe艂n膮 list臋 dzieci Andrzeja i Marii oraz pe艂n膮 rozpisk臋 potomk贸w rodze艅stwa Zajic wraz z kr贸tkimi notatkami o ka偶dym. Autorem notatek o Pu艂awskich by艂 Bogus艂aw, kt贸ry po wojnie pozosta艂 z 偶on膮 i c贸rk膮 na Ukrainie, w Czerkasach. S膮 one wi臋c w pe艂ni wiarygodne. Bogus艂aw o Fortunacie napisa艂, 偶e pope艂ni艂 samob贸jstwo w Odessie na skutek zawodu mi艂osnego a Wit zmar艂 na gru藕lic臋. Natomiast o swoim ojcu napisa艂, 偶e Andrzej by艂 synem Stanis艂awa, kt贸ry bra艂 udzia艂 i zgin膮艂 w Powstaniu Styczniowym. Andrzej zosta艂 za艣 w ramach reperkusji karnie wcielony do Armii Carskiej a przetrwanie zawdzi臋cza komu艣 o nazwisku Wichert. A Wichert to pseudonim mojego dziadka z Powstania. Wynika z tego, 偶e dziadek zna艂 t膮 histori臋 i tylko nie zd膮偶y艂 mi jej opowiedzie膰.

Urwany 艣lad…

Tyle s艂owem wst臋pu. Przechodz膮c do meritum:
Gdyby kto艣, kiedy艣 natkn膮艂 si臋 na metryk臋/艣lad Andrzeja Pu艂awskiego ur. ok 1853 r. syna Stanis艂awa Pu艂awskiego i Magdaleny Olszewskiej to bardzo prosz臋 o kontakt.
A gdyby jeszcze kto艣 kiedy艣 szuka艂 metryk w dekanacie Ostrawa i natkn膮艂 si臋 na metryki Josefa Zajic i jego 偶ony Katariny Bousze oraz ich dzieci: Marii, Barbary, J贸zefa i Hanny (lata 1850-1870) to te偶 polecam si臋 wdzi臋cznej pami臋ci.