sa艂ata

Tym razem genealogia Sa艂at贸w z Zawad. Czyli kolejny dow贸d na to, 偶e za ka偶dym razem badania genealogiczne mog膮 wygl膮da膰 zupe艂nie inaczej.

Sa艂ata

Sa艂ata to nazwisko mojego ojczystego dziadka. Powinno by膰 te偶 nazwiskiem mojej babci, taty i moim z domu ale babcia Marianna mia艂a na ten temat swoje zdanie i za nic w 艣wiecie Sa艂at膮 zosta膰 nie chcia艂a. Wobec takiego dictum i w obliczu obezw艂adniaj膮cego uczucia do swojej wybranki dziadek przyj膮艂 nazwisko 偶ony.

sa艂ataBabcia Marianna z dziadkiem J贸zefem

sa艂ataBabcia Marianna (pierwsza z prawej) z siostrami

Dziadek J贸zef by艂 najstarszy z 12-ga rodze艅stwa. Jako najstarszy zosta艂, jak to by艂o w zwyczaju, wybrany przez ojca na tego, kt贸ry zdob臋dzie wy偶sze wykszta艂cenie i p贸jdzie do miasta robi膰 karier臋. Tak si臋 sta艂o i dziadek z ma艂ej miejscowo艣ci w woj. siedleckim trafi艂 do Warszawy i podj膮艂 prac臋 jako specjalista od telegraf贸w. 呕yciorys dziadka oczywi艣cie znacznie r贸偶ni si臋 od 偶yciorys贸w jego rodze艅stwa chocia偶 ca艂a ta du偶a rodzina utrzymywa艂a ze sob膮 bliskie kontakty. Dziadek bardzo docenia艂 wykszta艂cenie jako drog臋 awansu spo艂ecznego i razem z babci膮 dopilnowali, 偶eby ka偶dy z ich 3 syn贸w sko艅czy艂 studia, a nawet sami wybrali im kierunki 鈥 prawo, medycyna i Politechnika. Dobrze, 偶e im si臋 karni i zdolni ch艂opcy trafili 鈽.

Standardowo zacz臋艂am od rozm贸w z moim, leciwym ju偶 tat膮 i stryjkami. Ka偶da relacja, chocia偶 pozornie na ten sam temat nios艂a zupe艂nie inny baga偶 emocjonalny, inne aspekty by艂y zapami臋tane przez jednego, inne przez drugiego itd. W ka偶dym razie wszyscy trzej twierdzili, 偶e nazwisko Sa艂ata musi mie膰 niemieckie pochodzenie bo dziadek nie藕le m贸wi艂 po niemiecku, cho膰 zawsze ucina艂 ich pytania na ten temat.

Wie艣 Zawady podlega parafii Przesmyki. To stara parafia, ksi臋gi w wi臋kszo艣ci przekazane do AP w Siedlcach. Obecnie wi臋kszo艣膰 ju偶 zindeksowana w Genetece. Problem poszukiwa艅 praktycznie nie istnia艂. Osiem pokole艅 po mieczu w ci膮gu trzech dni. Dotar艂am do roku 1730 i by艂am pewna, 偶e Sa艂atowie to zasiedzia艂a w Zawadach od prawie trzystu lat w艂o艣cia艅ska rodzina. O偶enki zwykle zawierane by艂y mi臋dzy s膮siadami o tym samym statusie spo艂ecznym z dwoma wyj膮tkami, kiedy to miejscowi szlachcice – Ostojski i Rzewuski wzi臋li sobie za 偶ony Sa艂acianki. Co ciekawe ani jedni ani drudzy nie umieli si臋 podpisa膰 i umowy przed艣lubnej nie zawierali wi臋c prawdopodobnie r贸偶nica mi臋dzy lokalnym bogatym gospodarzem a ubogim szlachcicem by艂a subtelna.

Po sprawdzeniu linii m臋skiej wzi臋艂am si臋 za lini臋 mamy mojego dziadka 鈥 Leokadii Baranowskiej. Po sprawdzeniu aktu 艣lubu prababci i pradziadka zauwa偶y艂am, 偶e Leokadia mia艂a trzy (sic!) nazwiska 鈥 Karolczuk Baran Baranowska. Jej rodzicami byli Franciszek Karolczuk Baran Baranowski i Paulina Szwarc. W tym momencie ju偶 wiedzia艂am sk膮d dziadek ten niemiecki jako tako opanowa艂 – babcia Paulina do niego szwargota艂a w cha艂upie! Po raz kolejny okaza艂o si臋, 偶e w wi臋kszo艣ci opowie艣ci i mit贸w rodzinnych jest jaka艣 szczypta prawdy. P贸藕niej uda艂o mi si臋 ustali膰, 偶e Paulina by艂a niemieck膮 guwernantk膮 a Franciszek gumiennym na tym samym dworze.

艁atwo艣膰 z jak膮 przysz艂o mi odtworzy膰 drzewo rodziny Sa艂at贸w pozostawia艂a jednak pewien niedosyt. Dlatego te偶 zacz臋艂am przegl膮da膰 Internet (strony, archiwa, bazy) w poszukiwaniu jakich艣 informacji na temat wsi Zawady i Sa艂at贸w stamt膮d. Natrafi艂am w ten spos贸b na stron臋 www.przesmyki.com.pl i tam znalaz艂am szybko informacj臋, 偶e brat mojego pradziadka podarowa艂 swoj膮 ziemi臋 pod kopiec upami臋tniaj膮cy J贸zefa Pi艂sudskiego usypany w 1936 r. w Zawadach przez miejscow膮 ludno艣膰 (zachowa艂 si臋 nawet oryginalny film z jego uroczystego otwarcia https://www.youtube.com/watch?v=os1yYRlPcYs) i 偶e w 1937 r. brat dziadka zastrzeli艂 podczas wesela swojego s膮siada strzelaj膮c na wiwat m艂odej parze o czym donosi艂a gazeta 呕ycie Podlasia. Sensacja kryminalna goni艂a sensacj臋 bo zaraz znalaz艂am na stronie https://www.archivesportaleurope.net/, 偶e w AP w Siedlcach s膮 akta sprawy dotycz膮ce mojego pradziadka, kt贸remu s膮siad Kramek zarzuca艂 najpierw, 偶e szczuje go psem a potem, 偶e usi艂owa艂 go noc膮 postrzeli膰 z rewolweru. Klimaty rodem z Dzikiego Zachodu. Akta tej ostatniej sprawy by艂y do wgl膮du wi臋c zam贸wi艂am w archiwum skany. Spisane s膮 zeznania obydwu stron i 艣wiadk贸w przedstawionych przez strony. Bardzo ciekawa lektura daj膮ca pogl膮d na charaktery, zwyczaje i mentalno艣膰 przes艂uchiwanych.

My艣la艂am, 偶e wi臋cej w temacie ju偶 nie znajd臋 ale przy zupe艂nie innej okazji odkry艂am w publikacji AP w Siedlcach na temat powsta艅c贸w styczniowych z tych teren贸w kolejnego kuzyna, kt贸ry zgin膮艂 z r膮k Moskali walcz膮c za wolno艣膰 tym czym mia艂 鈥 czyli kos膮!. Poniewa偶 w tej publikacji umieszczony by艂 nekrolog tego ch艂opaka wraz z danymi rodzic贸w i miejscem urodzenia nie mia艂am w膮tpliwo艣ci o kt贸rego Sa艂at臋 chodzi.

Znalezienie szeregu interesuj膮cych informacji na temat rodzin ch艂opskich wymaga moim zdaniem znacznie wi臋cej czasu i szerszego podej艣cia. Trzeba sprawdza膰 wszystkie zachowane czasopisma regionalne, hipoteki, akta notarialne, akta s膮d贸w pokoju i s膮d贸w okr臋gowych, publikacje regionalist贸w, spisy ludno艣ci i dym贸w, akta szk贸艂, urz臋d贸w no i cmentarze.

Ja w Zawadach jeszcze nie by艂am, tak samo jak nie by艂am jeszcze w czytelni AP w Siedlcach a jednak uda艂o mi si臋 znale藕膰 ca艂kiem sporo w podanych powy偶ej 藕r贸d艂ach. Mam wi臋c nadziej臋, na kolejne odkrycia w tej linii moich pracowitych cho膰 nieco 鈥瀗arowistych鈥 przodk贸w.