Genealogia

Genealogia ma wiele definicji, poni偶ej przedstawione s膮 najcz臋艣ciej stosowane definicje genealogii.

藕r贸d艂o: encyklopedia multimedialna Fogra

Genealogia, nauka pomocnicza historii badaj膮ca stosunki pokrewie艅stwa i powinowactwa mi臋dzy lud藕mi, ustalaj膮ca stopie艅 filiacji (wzajemny stosunek dwojga os贸b, z kt贸rych jedna pochodzi od drugiej, tzw. pokrewie艅stwo wst臋pne lub zst臋pne) i koicji (zwi膮zek dwojga os贸b p艂ci odmiennej, zawarty dla wydania potomstwa) oraz okre艣laj膮ca daty narodzin, 艣lub贸w i zgon贸w.

Wyniki poszukiwa艅 przedstawiane s膮 w formie opisowej lub w postaci tablic genealogicznych: przodk贸w (ascendet贸w) – w formie tzw. wywodu, oraz potomk贸w (descendent贸w) – w formie tzw. drzewa genealogicznego. Podstawowymi 藕r贸d艂ami wykorzystywanymi przez genealogi臋 s膮: ksi臋gi parafialne, akta s膮dowe i stanu cywilnego, a tak偶e inne dokumenty, pomniki nagrobne itp.

 

藕r贸d艂o: s艂ownik j臋zyka polskiego

Genealogia 偶 I, DCMs. ~gii

1. lm. D. ~gii (~ gij) „historia rodu, pisana albo zachowana w tradycji ustnej, uwzgl臋dniaj膮ca jego pochodzenie, kolejne nast臋pstwo pokole艅 i w臋z艂y pokrewie艅stwa mi臋dzy jego cz艂onkami; rodow贸d”: Genealogia rodu. Zna膰 pozna膰 swoj膮 genealogi臋.

2. blm „pochodzenie, pocz膮tek czego艣”: Genealogia miasta. Genealogia powie艣ci historycznej.

3. blm „nauka pomocnicza historii badaj膮ca stosunki pokrewie艅stwa pomi臋dzy lud藕mi, pochodzenie i dzieje rodzin”[gr.]

 

藕r贸d艂o: encyklopedia powszechna PWN

Genealogia [gr.], nauka pomocnicza historii badaj膮ca stosunki pokrewie艅stwa zachodz膮ce mi臋dzy lud藕mi, s艂u偶y g艂. biografistyce; g. zajmuje si臋 ustalaniem filiacji i koicji oraz okre艣laniem dat narodzin, 艣lub贸w i zgon贸w; wyniki bada艅 g. przedstawiane s膮 jako tablice genealogiczne lub w formie opisowej; 藕r贸d艂ami w g. s膮: dokumenty, akta, metryki ko艣cielne, pomniki nagrobne oraz r贸偶nego rodzaju prywatne zapiski genealogiczne; zainteresowania g. si臋gaj膮 staro偶ytno艣ci (Egipt, Grecja, Rzym); w艂a艣ciwy jej rozw贸j rozpocz膮艂 si臋 w XVI w. i zwi膮zany jest z powstaniem pierwszych tablic genealogicznych; inicjatorami naukowego i kryt. traktowania g. byli Francuzi (XVII w.), potem zainteresowania g. rozwin臋艂y si臋 tak偶e w Anglii, Austrii, Hiszpani, a zw艂. w Niemczech; w Polsce pierwsza praca genealogiczna pochodzi z XVI w. (B. Paprocki); bardzo cenne okaza艂y si臋 prace:

K. Niesieckiego Korona Polska … (t. 1-4 1728-43), A.Bonieckiego (Poczet rod贸w w Wielkim Ksi臋stwie Litewskim w XVi XVI wieku 1887, Herbarz polski, t. 1-16 1899-1913), a tak偶e O. Balzera (Genealogia Piast贸w 1895); du偶e zas艂ugi w rozwoju polskiej g. po艂o偶yli r贸wnie偶: F. Piekosi艅ski (Rycersto polskie wiek贸w 艣rednich, t.3 1901 i zeszyt dodatkowy 1902) oraz W. Semkowicz (R贸d Pa艂uk贸w 1907 i R贸d Awda艅c贸w 1920), W. Dworzaczek(Genealogia 1959); 1908-39 g. po艣wi臋cone by艂y czasopisma: „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego” i „Miesi臋cznik Heraldyczny”.

 

藕r贸d艂o: Karczma Grzegorza, [ link]

S艂owo „genealogia” pochodzi od dw贸ch greckich s艂贸w – „genus” oznaczaj膮cego „r贸d” lub „rodzina” oraz „logos” znacz膮cego „nauka, teoria”. St膮d pochodzi szukanie przodk贸w, czyli nauka zajmuj膮ca si臋 badaniami historii rodzinnej.

Okre艣lenie „rodow贸d”, u偶ywane do opisywania genealogii przedstawianej w postaci wykresu lub w innej formie pisemnej, pochodzi z 艂aci艅skiego „pes” („stopa”) oraz „grus” („偶uraw”). Wywodzi si臋 bowiem od wczesnych europejskich genealogii, w kt贸rych linie pochodzenia przypomina艂y swym kszta艂tem stop臋 偶urawia.

Rodowody przedstawiane na wykresach, kt贸re ka偶dy z nas zna ze szkolnych podr臋cznik贸w historii, zawieraj膮 strza艂ki, linie r贸wnoleg艂e, falowane (oznaczaj膮ce pochodzenie nie艣lubne) oraz znak = (oznaczaj膮cy ma艂偶e艅stwo). Genealogia jest zjawiskiem mi臋dzynarodowym i w formach mniej lub bardziej skomplikowanych obecna jest we wszytskich kulturach i okresach dziejowych.

Genealogia w swym zakresie i zainteresowaniach jest og贸lno艣wiatowa i, chocia偶 obecnie ogranicza si臋 do kraj贸w Europy i Ameryki, by艂a i jest przedmiotem studi贸w we wszystkich krajach 艣wiata; wsz臋dzie tam, gdzie istnia艂 system oparty na w艂adzy dziedzicznej. W krajach muzu艂ma艅skich pochodzenie od Proroka oraz roszczenia praw do kalifatu mia艂y znaczenie polityczne i religijne. Pi臋trzy艂y problemy praktyki poligamii (popularne w krajach niechrze艣cija艅skich), legalizacji konkubinatu i zwyczaj adopcji (szeroko rozpowszechniony np. w Indiach).

Poniewa偶 genealogia ma zasi臋g mi臋dzynarodowy, podj臋to pr贸by opracowania jednolitego systemu znak贸w i skr贸t贸w tak, aby mozna by艂o ich u偶ywa膰 do tworzenia ka偶dego rodowodu. Pierwszy Mi臋dzynarodowy Kongres Heraldyki i Genealogii, kt贸ry odby艂 si臋 w 1928 r. w Barcelonie, opracowa艂 standard zapisu i szeroko rozpropagowa艂 nauk臋 na gruncie mi臋dzynarodowym. W wielu krajach powsta艂y towarzystwa prowadz膮ce i promuj膮ce badania genealogiczne, a niekt贸re powo艂a艂y nawet specjalistyczne katedry uniwersyteckie do bada艅 przedmiotu. Kolejny, Drugi Kongres mia艂 miejsce w 1953 r. w Rzymie i Neapolu i od tego czasu spotkania odbywaj膮 si臋 regularnie co dwa lub trzy lata. Powsta艂a r贸wnie偶 mi臋dzynarodowa organizacja El Instituto Internacional de Genealogia y Heraldica (Mi臋dzynarodowy Instytut Genealogii i Heraldyki) z siedzib膮 w Madrycie.

Genealog musi posiada膰 szerok膮 wiedz臋 z dziedziny paleografii (aby m贸g艂 odczyta膰 stare dokumenty, jak ksi臋gi parafialne, przywileje, rejestry) i chronologii (aby potrafi艂 rozpozna膰 r贸偶nice w kalendarzach oraz oceni膰 lata panowania w艂adc贸w). Znajomo艣膰 j臋zyk贸w starych (艂acina) jak i wsp贸艂czesnych jest bardzo pomocna. Dawne akty w艂asno艣ci, statuty, piecz臋cie, monety, medale, chor膮gwie, obrazy i arrasy, grobowce, kamienie nagrobne, tablice pami膮tkowe – wszystkie te przedmioty mog膮 by膰 藕r贸d艂em bardzo warto艣ciowych informacji. Opr贸cz tego wskazana jest znajomo艣膰 podstaw genetyki, albowiem pewne cechy i zdolno艣ci wykazuj膮 tendencje do przechodzenia na nast臋pne pokolenia.

Tradycje przekazu ustnego mia艂y fundamentalne znaczenie we wczesnych cywilizacjach. Pozbawiona zapis贸w pisemnych a dzi臋ki r贸偶nym wierszom-rymowankom, pami臋膰 ludzka dostarcza艂a danych historycznych. Informacje genealogiczne by艂y najcz臋艣ciej przekazywane ustnie jako listy nazwisk (np. s艂ynna lista kr贸l贸w irlandzkich), czasami przeplatanych wa偶nymi wydarzeniami historycznymi.

Dawne genealogie orientalne dotyczy艂y tylko os贸b wybitnych lub pochodzenia ksi膮偶臋cego. Niemo偶liwa jest weryfikacja genealogii starych rodzin indyjskich, wywodz膮cych nastepc贸w indyjskich ksi膮偶膮t od najwcze艣niejszych wiek贸w, albowiem s膮 one jedynym 藕r贸d艂em informacji. W Afryce, roszczenia do prastarego pochodzenia przez by艂ego cesarza Etiopii (twierdzi on, 偶e jego przodkowie s膮 potomkami zwi膮zku kr贸la Salomona i kr贸lowej Saby) nie mog膮 zosta膰 sprawdzone, poniewa偶 ustna tradycja utrwalona ponad 15 wiek贸w temu nie ma potwierdzenia w dokumentach.

Stary Testament zawiera wiele genealogii, wskazuj膮cych potomk贸w Adama, Noego, czy Abrahama. Kiedy genealogie te sta艂y si臋 cz臋艣ci膮 偶ydowskich ksi膮g 艣wi臋tych, gromadzenie dokument贸w rodzinnych zosta艂o wzmocnione koncepcj膮 czysto艣ci rasowej. Ludy nie-偶ydowskie tworzy艂y za艣 opowie艣ci o bohaterach, kt贸rych rodzicielstwo przypisywano bogom. W greckich i rzymskich genealogiach wielcy bohaterowie byli zawsze zrodzeni przez bog贸w lub te偶 byli 艣miertelnikami, kt贸rzy do grona bog贸w do艂膮czyli.

Najwcze艣niej informacje o rodzinie zacz臋to zapisywa膰 w kulturach rejonu 艣r贸dziemnomorskiego, gdzie przekazy ustne przybra艂y form臋 poemat贸w i opowie艣ci. Ale i tutaj wynalezienie pisma nie podnios艂o genealogii do rangi nauki. Pisarze zajmowali sie genealogi膮 sporadycznie i przypadkowo, najcz臋艣ciej dlatego, 偶e interesowali si臋 wi臋zami rodzinnymi swych bog贸w.

Zapisywanie tradycji kr贸lewskich rozpocz臋艂o si臋 w 艣redniowieczu. Pierwszymi kronikarzami byli mnisi, kt贸rzy utrwalali ustne przekazy o swoich kr贸lach. W latach 1100-1500 genealogowie koncentrowali si臋 niemal wy艂膮cznie na rodzinach panuj膮cych. Roszczenia do tronu poparte by艂y drzewami genealogicznymi, jak w przypadku sytuacji powsta艂ej w Szkocji po 艣mierci Aleksandra III w 1286 r. oraz jego bezpo艣redniej spadkobierczyni, Ma艂gorzaty Norweskiej, kiedy to do walki o w艂adz臋 przyst膮pi艂o ponad tuzin pretendent贸w. Bardzo rzadko prawda by艂a „korygowana” dla cel贸w politycznych, og贸lnie mozna stwierdzi膰, 偶e informacje 艣rednowieczne s膮 dok艂adne. Jest tak dlatego, 偶e ich podstawowym celem by艂o zapisanie transakcji ziemskich, proces贸w i ci臋偶ar贸w podatkowych, a nie opracowanie informacji genealogicznych.

Stopniowo pojawi艂y si臋 r贸wnie偶 rodowody ludzi stan贸w ni偶szych. Rodow贸d mia艂 du偶e znaczenie w okresie przechodzenia z pa艅szczyzny na form臋 oczynszowania – kto艣 m贸g艂 zarzuci膰 ch艂opu, 偶e nie mia艂 prawa do korzystania z przywilej贸w gospodarki czynszowej. Dopiero w p贸藕niejszych czasach rozpocz臋to gromadzenie danych o zwyk艂ych ludziach. Nacisk, jaki reformacja k艂ad艂a na kwesti臋 wiary jednostki oraz pragnienie renesansowych monarch贸w do sta艂ego pog艂臋biania wiedzy o swoich poddanych by艂y czynnikami przyczyniaj膮cymi si臋 do rozpowszechnienia informacji rodzinnych. Nie bez znaczenia na spraw臋 poszukiwania przodk贸w mia艂o wyra藕ne wyodr臋bnienie si臋 mieszcza艅stwa oraz powstanie klasy 艣redniej.