Polska emigracja w drugiej połowie XIX i początku XX wieku była drugą co do liczebości po emigracji włoskiej.

Masowe przemieszczanie się ludności było rezultatem reform ziemskich (uwłaszczenia chłopów) dokonywanych przez władze wszystkich trzech zaborów:

  • Prusy 1848-1852,
  • Austria 1848-1853,
  • Rosja 1864

Oznaczało to koniec systemu feudalnego. Chłopi otrzymali tytuł własności ziemi, musieli jednak płacić poprzednim właścicielom ziemi za ich małe gospodarstwa, pracować dla nich i płacić wyższe podatki. W zaborze pruskim gospodarstwa dziedziczone tylko przez jednego syna, pozostali musieli znaleźć inną pracę. W zaborach austriackim i rosyjskim natomiast ziemia była z reguły dzielona pomiędzy wszystkich synów co doprowadziło do tego, że tak rozdrobnione gospodarstwa nie były w stanie wyżywić całej rodziny.

Reformy rosyjskie były także bardzo niekorzystne dla drobnej szlachty, ktora nie otrzymała żadnej refundacji za ziemie oddaną chłopom (jak to było w przypadku Austrii i Prus).

W połączeniu z eksplozją demograficzną w Europie Centralnej i Wschodniej w drugiej połowie XIX wieku (wzrost populacji o 109 % w porównaniu z 70 % w Europie Zachodniej) powstała ogromna nadwyżka siły roboczej, która nie mogła zostać wykorzystana w przemyśle, rozwijającym sie dopiero na ziemiach polskich. Zaowocowało to masową emigracją do Niemiec, Francji, Brazyli a szczególne do Stanów Zjednoczonych.

[Kolejowe trasy] emigracyjne:

  • z zaboru austriackiego: przez Szczakowa – Mysłowice,
  • z zaboru rosyjskiego: przez Częstochowa – Sosnowiec, Częstochowa – Herby, Toruń (z prowincji północnych), Lwów – Kraków – Szczakowa (z prowincji południowych),
  • z zaboru pruskiego: bezpośrednio

do Bremen (także Hamburg, Amsterdam, Triest i Lubeka).

Po kupnie biletu (tak zwana „szyfkarta” – z niemieckiego „Schiffkarte”) następowała podróż trwająca od prawie dwóch miesięcy (lata 1850) do tygodnia lub dwóch (lata 1910).

W Ameryce byli przesłuchiwani przez władze imigracyjne. Na początku (1855-1892) na wyspie Castel Garden którą Polacy zazwali „kasengarda”, później na Ellis Island (dalej nazywaną „kasengarda”).

Trochę danych:

[rok][przybliżona liczba Polakow w Stanach Zjednoczonych]

186030.000
187050.000
1880500.000
18901.000.000
19102.000.000
19203.000.000

* szacunkowa liczba Polakow na podstawie danych Polonii …

[spis z roku][urodzeni w Polsce][urodzeni w Ameryce]

18607.298
187014.436
188048.557
1890147.440
1900383.392326.764
1910937.884725.924
19201.139.9781.303.351
19301.268.5832.073.615
1940993.4791.912.380

* liczba Polakow w Stanach Zjednoczonych na podstawie spisów ludności …

[rok][Prusy][Rosja][Austria]

189117.00027.497
189217.90033.299
189310.80012.000
18948.1007.000
18954.8001.0003.852
18963.2001.00010.785
18972.2007.0005.767
18981.10012.00012.420
18991.27115.51711.660
19001.63322.50022.802
19011.84421.47520.288
19023.31333.85932.429
19035.25239.54537.499
19044.09132.57730.243
19053.85847.22450.788
19064.10846.20443.803
19072.88873.12259.719
19082.32037.94726.423
19091.32037.77930.483
19102.17663.63660.675
19112.16040.19327.430
19121.68950.24434.809
19138.563112.34554.997
19147.12366.27848.970

* emigracja w rozbiciu na zabory na podstawie
Szawleski M: Wychodżctwo polskie w Stanach Zjednoczonych Ameryki …

Na zakończenie jeszcze jedno, bardzo ciekawe zestawienie:

[rok][reemigranci do Polski]

190846.727
190919.290
191016.884
191131.952
191237.764
191324.107
191335.028

* liczba Polakow wracających do Polski na podstawie danych imigracyjnych …

źródło: Poles in America