Polska emigracja w drugiej połowie XIX i początku XX wieku była drugą co do liczebości po emigracji włoskiej.

Masowe przemieszczanie się ludności było rezultatem reform ziemskich (uwłaszczenia chłopów) dokonywanych przez władze wszystkich trzech zaborów:

  • Prusy 1848-1852,
  • Austria 1848-1853,
  • Rosja 1864

Oznaczało to koniec systemu feudalnego. Chłopi otrzymali tytuł własności ziemi, musieli jednak płacić poprzednim właścicielom ziemi za ich małe gospodarstwa, pracować dla nich i płacić wyższe podatki. W zaborze pruskim gospodarstwa dziedziczone tylko przez jednego syna, pozostali musieli znaleźć inną pracę. W zaborach austriackim i rosyjskim natomiast ziemia była z reguły dzielona pomiędzy wszystkich synów co doprowadziło do tego, że tak rozdrobnione gospodarstwa nie były w stanie wyżywić całej rodziny.

Reformy rosyjskie były także bardzo niekorzystne dla drobnej szlachty, ktora nie otrzymała żadnej refundacji za ziemie oddaną chłopom (jak to było w przypadku Austrii i Prus).

W połączeniu z eksplozją demograficzną w Europie Centralnej i Wschodniej w drugiej połowie XIX wieku (wzrost populacji o 109 % w porównaniu z 70 % w Europie Zachodniej) powstała ogromna nadwyżka siły roboczej, która nie mogła zostać wykorzystana w przemyśle, rozwijającym sie dopiero na ziemiach polskich. Zaowocowało to masową emigracją do Niemiec, Francji, Brazyli a szczególne do Stanów Zjednoczonych.

[Kolejowe trasy] emigracyjne:

  • z zaboru austriackiego: przez Szczakowa – Mysłowice,
  • z zaboru rosyjskiego: przez Częstochowa – Sosnowiec, Częstochowa – Herby, Toruń (z prowincji północnych), Lwów – Kraków – Szczakowa (z prowincji południowych),
  • z zaboru pruskiego: bezpośrednio

do Bremen (także Hamburg, Amsterdam, Triest i Lubeka).

Po kupnie biletu (tak zwana „szyfkarta” – z niemieckiego „Schiffkarte”) następowała podróż trwająca od prawie dwóch miesięcy (lata 1850) do tygodnia lub dwóch (lata 1910).

W Ameryce byli przesłuchiwani przez władze imigracyjne. Na początku (1855-1892) na wyspie Castel Garden którą Polacy zazwali „kasengarda”, później na Ellis Island (dalej nazywaną „kasengarda”).

Trochę danych:

[rok] [przybliżona liczba Polakow w Stanach Zjednoczonych]

1860 30.000
1870 50.000
1880 500.000
1890 1.000.000
1910 2.000.000
1920 3.000.000

* szacunkowa liczba Polakow na podstawie danych Polonii …

[spis z roku] [urodzeni w Polsce] [urodzeni w Ameryce]

1860 7.298
1870 14.436
1880 48.557
1890 147.440
1900 383.392 326.764
1910 937.884 725.924
1920 1.139.978 1.303.351
1930 1.268.583 2.073.615
1940 993.479 1.912.380

* liczba Polakow w Stanach Zjednoczonych na podstawie spisów ludności …

[rok] [Prusy] [Rosja] [Austria]

1891 17.000 27.497
1892 17.900 33.299
1893 10.800 12.000
1894 8.100 7.000
1895 4.800 1.000 3.852
1896 3.200 1.000 10.785
1897 2.200 7.000 5.767
1898 1.100 12.000 12.420
1899 1.271 15.517 11.660
1900 1.633 22.500 22.802
1901 1.844 21.475 20.288
1902 3.313 33.859 32.429
1903 5.252 39.545 37.499
1904 4.091 32.577 30.243
1905 3.858 47.224 50.788
1906 4.108 46.204 43.803
1907 2.888 73.122 59.719
1908 2.320 37.947 26.423
1909 1.320 37.779 30.483
1910 2.176 63.636 60.675
1911 2.160 40.193 27.430
1912 1.689 50.244 34.809
1913 8.563 112.345 54.997
1914 7.123 66.278 48.970

* emigracja w rozbiciu na zabory na podstawie
Szawleski M: Wychodżctwo polskie w Stanach Zjednoczonych Ameryki …

Na zakończenie jeszcze jedno, bardzo ciekawe zestawienie:

 

[rok] [reemigranci do Polski]

1908 46.727
1909 19.290
1910 16.884
1911 31.952
1912 37.764
1913 24.107
1913 35.028

* liczba Polakow wracających do Polski na podstawie danych imigracyjnych …

źródło: Poles in America